महामाया ही प्रकृती आहे, सर्व शक्तींनी संपन्न अशी सर्वोच्च देवी. सावित्री ही वेदांची जननी आणि वेदांची अधिष्ठात्री आहे. ती सर्व विद्येची अधिष्ठात्री देवी असून, प्राचीन काळापासून ज्ञानी लोक तिची भक्तीपूर्वक पूजा करतात. तिच्या सेवा आणि तपस्येमुळे सर्व संपत्ती प्राप्त होते. तिच्या सेवा आणि तपस्येमुळे तिला सर्व लोकांमध्ये पूजनीय स्थान मिळाले. ती सर्वांची अधीश्वरी आहे, सर्वांनी वंदनीय, जिला सर्वांचा अधिपती पती म्हणून लाभला. कृष्णाच्या डाव्या अंशातून उत्पन्न झालेली ही देवी कृष्णाच्या प्रेमाची अधिष्ठात्री आहे. तिच्या रूपात अतुलनीय सौंदर्य, उत्तम सौभाग्य आणि मान्य प्रतिष्ठा आहे. पूर्वी तिने शतशृंग नावाच्या पर्वतावर कठोर तप केले. त्या वेळी ती तपामुळे कृश झाली होती, श्वासही मंदावले होते, तरीही ती चंद्राच्या कलासारखी तेजस्वी दिसत होती. तेव्हा प्रभूने तिला एक दुर्मिळ, अत्यंत मौल्यवान वर दिला—सौभाग्य, प्रतिष्ठा, प्रेम आणि मान यांचा वर. त्यामुळे ती सर्वांत श्रेष्ठ, सर्वांत पूज्य झाली आणि माझ्या स्तुतीस पात्र ठरली. अशी ही कथा सांगून, जगांचा अधिपती प्रभूने त्या चैतन्याची निर्मिती केली. ज्या देवींची सेवा तिने केली, त्या देवींचीही लोकांनी पूजा केली. त्या देवींनी हिमालयावर हजार देववर्षे कठोर तप केले. सरस्वतीने गंधमादन पर्वतावर तप केले, लक्ष्मीने पुष्कर क्षेत्रात शंभर युग तप केले, सावित्रीने मलय पर्वतावर तप करून द्विजांमध्ये पूजनीय झाली. प्राचीन काळी शंकराने शंभर मन्वंतर तप केले. विष्णूनेही शंभर मन्वंतर तप करून रक्षक पद मिळवले. शेषाने भक्तीपूर्वक एक मन्वंतर तप केले. वायूने दिव्य शंभर युग तप करून शुद्धता प्राप्त केली. अशा प्रकारे कृष्णाच्या तपामुळे सर्व देव पूजित झाले. हे सर्व पुराण आणि आगमसहित मी तुला सांगितले आहे. नंतर नारद विचारतो: या सृष्टीच्या प्रलयावेळी, नैसर्गिक संहाराची सांगितलेली कथा ऐकली. त्या वेळी पृथ्वी कुठे होती? पृथ्वी अदृश्य झाली होती—ती त्या वेळी कुठे राहिली? तिने कसे सर्वांचे आश्रय, पूज्य आणि विजयशाली स्थान मिळवले? श्री नारायण म्हणतात: प्रत्येक प्रलयात सृष्टीचे प्रकट होणे आणि अदृश्य होणे असेच घडते. आता पृथ्वीच्या उत्पत्तीची कथा ऐक. काहीजण म्हणतात, पृथ्वी मधु आणि कैटभ यांच्या मज्जेतून उत्पन्न झाली. त्या दोघांनी पूर्वी युद्धात पराक्रम गाजवल्यामुळे विष्णू प्रसन्न झाले. त्यांच्या जीवनकाळातच पृथ्वी स्पष्टपणे प्रकट झाली, म्हणून तिला ‘मेदिनी’ म्हणतात. पृथ्वीच्या उत्पत्तीबद्दल सर्वमान्य मत मी तुला सांगतो. जे महान विश्वरूप पाण्यात दीर्घ काळ पडून होते, त्या विश्वरूपाच्या केसांच्या रोमकूपांत प्रभूने प्रवेश केला. प्रत्येक रोमकूपात पृथ्वी घट्टपणे राहिली. सृष्टीच्या प्रारंभी, ती त्या पाण्यातून प्रकट झाली. अशा प्रकारे, हे सर्व दिव्य रहस्य प्रकट झाले.