रत्नांसारख्या स्त्रियांच्या सारातून ती देवी प्रकट झाली आणि श्रीकृष्णाच्या वक्षस्थळी वास करू लागली. प्राचीन काळी, ब्रह्मदेवाने सहा हजार वर्षे कठोर तपश्चर्या केली, तरीही ती देवी स्वप्नात देखील दिसत नाही—तर प्रत्यक्ष दर्शनाची गोष्टच सोडा! तिला पंचमी देवी म्हणतात आणि राधा या नावाने ती प्रसिद्ध आहे. या विश्वातील सर्व स्त्रियांचे स्वरूप हे तिच्या स्वभावाचेच प्रतिबिंब आहे. आता मी तिच्या प्रधान स्वरूपांचे वर्णन करतो, ऐका. ती देवी विष्णूच्या कमलपादातून प्रकट झाली, सनातन आणि द्रवरूप धारण करणारी आहे. तिच्या केवळ दर्शनाने, स्पर्शाने, स्नानाने किंवा पाण्याचे पान केल्यानेही ती मुक्ती प्रदान करते. ती सर्व तीर्थांची शुद्ध मूर्ती आहे, आणि सर्व नद्यांमध्ये—मोठ्या किंवा लहान—तीच श्रेष्ठ आहे. भारतातील तपस्वींना ती क्षणात तपाचे फळ देते. ती पूर्णपणे शुद्ध, अहंकाररहित, सद्गुणी आणि नारायणाला अत्यंत प्रिय आहे. विष्णूच्या अलंकारांचे मूर्तिमंत स्वरूप तीच आहे आणि पतिव्रता म्हणून विष्णूच्या पायाशी उभी असते. ती फुलांचा सार आहे, सदैव पावन आणि नेहमीच पुण्य प्रदान करणारी आहे. कलियुगात ती अग्निरूप धारण करते आणि पापरूपी कोरड्या इंधनाचा दाह करते. तीर्थस्थळे स्वतःच्या शुद्धीसाठी तिच्या स्पर्शाची व दर्शनाची आकांक्षा धरतात. ती इच्छुकांना सर्व मनोरथ पूर्ण करते आणि मोक्षाची आकांक्षा असणाऱ्यांना मोक्षही देते. ती सर्वोच्च पूज्य देवी आहे, भारतभूमीच्या लोकांची रक्षणकर्ती आहे. ती शंकराची प्रिय शिष्या असून, श्रेष्ठ ज्ञानसंपन्न आहे. ती सर्पांची देवी, सर्पांची माता, सुंदर आणि सर्पावर आरूढ असते. सर्पराजाने तिचा सन्मान केला आहे; ती सिद्ध योगिनी असून सर्पांच्या मध्ये वास करते. ती तपस्वेची मूर्ती, तपाचे फळ देणारी आणि स्वतःही तपस्विनी आहे. भारतातील तपस्विनी आणि तपस्व्यांमध्ये तिची पूजा केली जाते. ती ब्रह्मस्वरूप, परम आणि ब्रह्मध्यानात मग्न आहे. ती आस्तिक ऋषीची माता आहे, जो सर्व तपस्व्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे. मातांमध्ये ती सर्वात पूजनीय आहे आणि षष्ठी या नावाने ओळखली जाते. ती तपस्विनी आहे, विष्णूभक्त आहे आणि कार्तिकेयाची प्रिय आहे. ती नेहमी पुत्र-पौत्र प्रदान करते आणि सर्व लोकांचे पालन करते. मुलांच्या ठिकाणी ती श्रेष्ठ आहे, आणि योगिनी म्हणून वृद्ध स्त्रीचे रूप धारण करते. बाळाच्या साठी सुतिकागृहात बाळाच्या बासष्टाव्या दिवशी तिची पूजा केली जाते. हे नेहमीच नियमाने पाळावे, हे सतत करावयाचे असते आणि उच्च कल्याणासाठीही इच्छिले जाते. पाण्यात, भूमीवर आणि आकाशात—मुलांना स्वप्नातही ती सहज उपलब्ध होते. प्रकृतीच्या तोंडातून उत्पन्न झालेली ही देवी नेहमीच सर्व शुभता प्रदान करते. म्हणून विद्वान तिला मंगळ चंडी—मंगलमयी चंडी—म्हणून ओळखतात. स्त्रिया भक्तीने, पंचोपचारांनी तिची पूजा करतात. ती दुःख, क्लेश, पाप, दारिद्र्य, दुर्दैव आणि वेदना नष्ट करते. जेव्हा ती रुष्ट होते, तेव्हा महेश्वरी ही महादेवी एका क्षणात संपूर्ण सृष्टीचा संहार करू शकते. दुर्गेच्या कपाळातून उत्पन्न होऊन, ती देवी शुंभ आणि निशुंभ या दैत्यान्मध्ये युद्धासाठी प्रकट झाली. तिचे दिव्य, सुंदर रूप कोट्यवधी सूर्यांच्या तेजाने शोभून दिसते. ही देवी सर्व सिद्धी प्रदान करणारी आहे, ती सिद्ध योगिनी असून, कृष्णभक्तीने तिचे वर्णन नेहमी कृष्णवर्णी आहे आणि ती अती प्राचीन आहे. केवळ तिच्या श्वासानेही ती संपूर्ण विश्वाचा संहार करू शकते. अशा या देवीचे स्मरण आणि पूजन हेच सर्व कल्याणाचे कारण आहे.