മനോരമോവാച പ്രാണാതിരേക പ്രാണേശ ശൃണു വാക്യം ശുഭാവഹമ്
മനോരമ പറഞ്ഞു: ജീവനെക്കാൾ വിലപ്പെട്ട പ്രാണനാഥാ, ശുഭം നൽകുന്ന എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ.
നാരായണാംശോ ഭഗവാഞ്ജാമദഗ്ന്യോ മഹാബലീ
ജാമദഗ്നിയുടെ മഹാബലശാലിയായ പുത്രൻ നാരായണന്റെ ഭാഗമാണ്.
ത്രിഃസപ്തകൃത്വോ നിര്ഭൂപാം കരിഷ്യാമി മഹീമിതി
ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരെ ഇരുപത്തൊന്ന് പ്രാവശ്യം നീക്കം ചെയ്യുമെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
പാപിനം രാവണം ജിത്വാ ശൂരം ത്വമപി മന്യസേ
പാപിയായ രാവണനെ ജയിച്ച ശേഷം നീ തന്നെ വീരനെന്ന് കരുതുന്നു.
യോ ന രക്ഷതി ധര്മ്മം ച തസ്യ കോ രക്ഷിതാ ഭുവി
ധർമ്മം പാലിക്കാത്തവനെ ഭൂമിയിൽ ആരാണ് രക്ഷിക്കുക?
ശുഭാശുഭസ്യ സതതം സാക്ഷീ ധര്മ്മസ്യ കര്മണഃ
നല്ലതിലും ചീത്തയിലും എല്ലായ്പ്പോഴും ധർമ്മം സാക്ഷിയാകുന്നു.
പുത്രദാരാദികം യദ്യത്സര്വൈശ്വര്യ്യം സുധര്മിണാമ്
സത്യധർമ്മികൾക്ക് ഉള്ള മക്കളും ഭാര്യകളും സമ്പത്തും എല്ലാം അവർക്കാണ്.
സംസാരം സ്വപ്നസദൃശം മത്വാ സന്തോഽത്ര ഭാരതേ
ഭാരതാ, ഈ ലോകത്തിലെ ജ്ഞാനികൾ സാംസാരിക ജീവിതം സ്വപ്നംപോലെയാണെന്ന് കരുതുന്നു.
ദത്തേന ദത്തം യജ്ജ്ഞാനം തത്സര്വം വിസ്മൃതം ത്വയാ 3.34.
നൽകിയ ദാനങ്ങളിലൂടെയും യാഗങ്ങളിലൂടെയും ലഭിച്ച ജ്ഞാനം നീ മറന്നുപോയിരിക്കുന്നു.
സുഖാര്ഥേ മൃഗയാം ഗത്വാ തത്രോപോഷ്യ ദ്വിജാശ്രമേ
സുഖത്തിനായി നീ വേട്ടയാടാൻ പോയി, അവിടെ ദ്വിജന്മാരുടെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ചു.
ഗുരു വിപ്രസുരാണാം ച യഃ കരോതി പരാഭവമ്
ആചാര്യനെയും ബ്രാഹ്മണനെയും ദേവന്മാരെയും തോൽപ്പിക്കുന്നവൻ
സ്മരണം കുരു രാജേന്ദ്ര ദത്താത്രേയപദാമ്ബുജമ്
രാജാധിരാജാ, ദത്താത്രേയന്റെ കമലപാദങ്ങൾ ഓർക്കുക.
ഗുരുദേവം സമഭ്യര്ച്യ തം ഭൃഗും ശരണം വ്രജ
ഗുരുവിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച്, ഭൃഗുവിൽ അഭയം തേടുക.
വിപ്രസ്യ കിംകരോ ഭൂപോ വൈശ്യോ ഭൂപസ്യ ഭൂമിപ
രാജാവേ, രാജാവ് ബ്രാഹ്മണന്റെ ദാസനാണ്, വൈശ്യൻ രാജാവിന്റെ ദാസനാണ്.
അയശഃ ശരണം ശശ്വത്ക്ഷത്രിയസ്യ ച ക്ഷത്രിയേ
ക്ഷത്രിയർക്കിടയിൽ, ക്ഷത്രിയനു നാണക്കേട് എന്നത് ശാശ്വതമായ അഭയസ്ഥലമാണ്.
ബ്രാഹ്മണം ഭജ രാജേന്ദ്ര ഗരീയാംസം സുരാദപി
രാജാധിരാജാ, ദേവന്മാരേക്കാൾ വലിയ ബ്രാഹ്മണനെ ആദരിക്കുക.
ഇത്യേവമുക്ത്വാ രാജേന്ദ്രം ക്രോഡേ കൃത്വാ മഹാസതീ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാസതീ രാജാവിനെ തന്റെ കയ്യിൽ ചേർത്തു.
ചന്ദനാഗുരുകസ്തൂരീകര്പൂരൈഃ കുംകുമൈര്യുതമ് 3.34.
ചന്ദനം, അഗരു, കസ്തൂരി, കർപ്പൂരം, കുങ്കുമം എന്നിവ ചേർത്ത്,
ക്ഷണം സിംഹാസനേ തിഷ്ഠ ക്ഷണം വക്ഷസി മേ പ്രഭോ
സ്വാമിയേ, ഒരു നിമിഷം സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കൂ; ഒരു നിമിഷം എന്റെ നെഞ്ചിൽ വിശ്രമിക്കൂ.
ശതപുത്രാധികഃ പ്രേമ്ണാ സതീനാം വൈ പതിര്നൃപ
രാജാവേ, സതീമാരുടെ ഭർത്താവ് സ്നേഹത്തിൽ നൂറു മക്കളുള്ളവനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനാണ്.
മനോരസ്തവചഃ ശ്രുത്വാ രാജാ പരമപണ്ഡിതഃ
മനോരയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജാവ് അത്യന്തം പണ്ഡിതനായിരുന്നു.
കാര്ത്തവീര്യ്യാര്ജുന ഉവാച ശോകാര്താനാം ച വചനം ന പ്രശംസ്യം സഭാസു ച
കാർത്തികേയാർജുനൻ പറഞ്ഞു: ദുഃഖത്തിൽ ആകുലരായവരുടെ വാക്കുകൾ സഭയിൽ പ്രശംസിക്കേണ്ടതല്ല.
സുഖം ദുഃഖം ഭയം ശോകഃ കലഹഃ പ്രീതിരേവ ച
സുഖം, ദുഃഖം, ഭയം, ശോകം, കലഹം, സ്നേഹം — ഇവയൊക്കെയും,
കാലോ ദദാതി രാജത്വം കാലോ മൃത്യും പുനര്ഭവമ്
കാലം രാജത്വം നൽകുന്നു; കാലം മരണവും പുനർജന്മവും വരുത്തുന്നു.
കരോതി പാലനം കാലഃ കാലരൂപീ ജനാര്ദനഃ
കാലം സംരക്ഷണം നടത്തുന്നു; ജനാർദ്ദനൻ തന്നെയാണ് കാലരൂപം.
സംഹര്ത്തുര്വാഽപി സംഹര്ത്താ പാതുഃ പാതാ ച കര്മകൃത് കഃ കേന ഹന്യതേ ജന്തുഃ കര്മണാ വൈ വിനാ സതി
നശിപ്പിക്കുന്നവനും നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; രക്ഷിക്കുന്നവനും രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; എല്ലാം കർമ്മം കൊണ്ടാണ്. കർമ്മം ഇല്ലാതെ ആരെ ആരാണ് കൊല്ലുന്നത്?
സ്രഷ്ടാ സൃജതി സൃഷ്ടിം ച സംഹര്ത്താ സംഹരേത്പുനഃ
സൃഷ്ടാവ് സൃഷ്ടിയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; നശിപ്പിക്കുന്നവൻ വീണ്ടും നശിപ്പിക്കുന്നു.
യസ്യാജ്ഞയാ വാതി വാതഃ സന്തതം ഭയവിഹ്വലഃ 3.34.
ആജ്ഞകൊണ്ട് ഭയത്തോടെ കാറ്റ് എപ്പോഴും വീശുന്നു,
വര്ഷതീന്ദ്രോ ദഹത്യഗ്നിഃ കാലോ ഭ്രമതി ഭീതവത്
ഇന്ദ്രൻ മഴവർഷിക്കുന്നു, അഗ്നി കത്തുന്നു, കാലം ഭയത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
വൃക്ഷാശ്ച പുഷ്പിതാഃ കാലേ ഫലിതഃ പല്ലവാന്വിതാഃ
വൃക്ഷങ്ങൾ സമയത്ത് പൂക്കൾ വിരിയിക്കുന്നു, ഫലങ്ങൾ കായുന്നു, ഇലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെടുന്നു.