ശ്രീശൈലേ ശ്രീവനേ ദിവ്യേ ശ്രീനിവാസനിഷേവിതേ 1.13.
ശ്രീശൈലത്തിലെ ദിവ്യമായ വനത്തിൽ, ശ്രീനിവാസൻ സേവിച്ചിരുന്ന സ്ഥലത്ത്,
പുരാ യാ യാ കൃതാ ക്രീഡാ വസന്തേ രഹസി ത്വയാ
കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, വസന്തകാലത്ത് നീ എന്നോടൊപ്പം രഹസ്യമായി നടത്തിയ എല്ലാ കളികളും,
സുധാതുല്യേന വചസാ സിക്താഽഹം ച പുരാ ത്വയാ
നീ ഒരിക്കൽ അമൃതത്തോളം മധുരമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് എന്നെ നനയിച്ചുവല്ലോ,
സാധുനാ സഹ സംസര്ഗോ വൈകുണ്ഠാദപി ദുര്ലഭഃ
നല്ലവരോടൊപ്പം സുഖമായി കഴിയുന്നത് വൈകുണ്ഠത്തേക്കാൾ പോലും ദുർലഭമാണ്.
തസ്മാത്തേഷാം ച വിച്ഛേദഃ സാധുശോകകരഃ പരഃ
അതിനാൽ, അവരിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്നത് നല്ലവർക്കു ഏറ്റവും വലിയ ദുഃഖം നൽകുന്നു.
തതോഽപത്യവിയോഗോ ഹി മരണാദതിരിച്യതേ
അതിനാൽ, മകനിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്നത് മരണത്തേക്കാൾ വേദനാജനകമാണ്.
ശയനേ ഭോജനേ സ്നാനേ സ്വപ്നേ ജാഗരണേഽപി ച
കിടക്കുമ്പോഴും, ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും, കുളിക്കുമ്പോഴും, സ്വപ്നം കാണുമ്പോഴും, ഉണരുമ്പോഴും,
സര്വശോകം വിസ്മരേത്സ്ത്രീ സ്വാമിസംയോഗമാത്രതഃ
ഭർത്താവിനൊപ്പം ചേരുമ്പോൾ ഒരു സ്ത്രീക്ക് എല്ലാ ദുഃഖവും മറക്കാൻ കഴിയും.
നാതോ വിശിഷ്ടം പശ്യാമി ബാന്ധവം സ്വാമിനാ വിനാ
എന്റെ ഭർത്താവില്ലാതെ എനിക്ക് മറ്റാരും അത്ര പ്രിയപ്പെട്ട ബന്ധുവില്ല.
ഹേ ദിഗീശാശ്ച ദിക്പാലാ ഹേ ധര്മ ത്വം പ്രജാപതേ
ഏ ദിശകളുടെ രക്ഷിതാക്കളേ, ധർമ്മമേ, പ്രജാപതിയേ,
ഇത്യുക്ത്വാ വിരഹാര്ത്താ സാ കന്യാ ചിത്രരഥസ്യ ച 1.13.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ കിടന്ന ചിത്രരഥന്റെ മകൾ,
വിചേതനാ തത്ര തസ്ഥൌ കാന്തം കൃത്വാ സ്വവക്ഷസി
അവൾ അവളുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവനെ നെഞ്ചിലേയ്ക്ക് ചേർത്ത്, അവബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട് അവിടെ നിന്നു.
പ്രഭാതേ ചേതനാം പ്രാപ്യ വിലലാപ ഭൃശം മുഹുഃ
പ്രഭാതത്തിൽ അവൾക്ക് ബോധം തിരിച്ചുവന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും അവൾ ദാരുണമായി കരഞ്ഞു.
മാലാവത്യുവാച ത്വമേവ ജഗതാം പാതാ മാം ന പാസി കഥം പ്രഭോ
മാലാവതി പറഞ്ഞു: നീയല്ലേ ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകൻ? എങ്കിൽ എനിക്ക് നീ എങ്ങനെ രക്ഷ നൽകുന്നില്ല, പ്രഭോ?
അയം ഭര്ത്താഽസ്യ ഭാര്യ്യാഽഹം മമേതി തവ മായയാ
നിന്റെ മായയാൽ, ഇവൻ ഭർത്താവാണ്, ഞാൻ ഭാര്യയാണ്, ഇതെല്ലാം എനിക്ക് സ്വന്തമാണെന്ന് തോന്നുന്നു.
ഗന്ധര്വഃ കര്മണാ കാന്തഃ കാന്താഽഹം ചാസ്യ കര്മണാ
കർമ്മഫലത്താൽ അവൻ ഗന്ധർവനും എന്റെ പ്രിയനുമാണ്; അതുപോലെ ഞാൻ അവന്റെ പ്രിയയുമാണ്.
കോ വാ കസ്യ പതിഃ പുത്രഃ കാ വാ കസ്യ പ്രിയാ പ്രഭോ ।। സംയുനക്തി വിധാതാ ച വിനയുക്തി ച കര്മണാ
പ്രഭോ, ആരാണ് ആരുടെ ഭർത്താവോ, ആരാണ് ആരുടെ മകനോ, ആരാണ് ആരുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവളോ എന്ന് ആരും ഉറപ്പായി പറയാൻ കഴിയില്ല. സൃഷ്ടികർത്താവ് ഓരോരുത്തരെയും അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾക്കനുസരിച്ച് കൂട്ടുകയും വേർതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
സംയോഗേ പരമാനന്ദോ വിയോഗേ പ്രാണസങ്കടമ്
കൂട്ടായ്മയിൽ പരമാനന്ദം ഉണ്ടാകുന്നു; വേർപാടിൽ ജീവൻ തന്നെ വേദനിക്കുന്നു.
നശ്വരോ വിഷയഃ സത്യം ഭുവി ഭോഗശ്ച ബാന്ധവഃ
ഭൂമിയിൽ അനുഭവിക്കുന്ന എല്ലാ വസ്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും നശ്വരങ്ങളാണ്, ഇതാണ് സത്യം.
തസ്മാത്സന്തഃ സ്വയം ത്യക്ത്വാ പരമൈശ്വര്യമീപ്സിതമ്
അതിനാൽ, സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ജ്ഞാനികൾ സ്വയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ഐശ്വര്യവും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
സര്വത്ര ജ്ഞാനിനഃ സന്തഃ കാ സ്ത്രീ ജ്ഞാനവതീ ഭുവി 1.13.
എവിടെയും ജ്ഞാനികൾ വളരെ അപൂർവ്വരാണ്; ഭൂമിയിൽ ജ്ഞാനമുള്ള സ്ത്രീ ആരാണ്?
ന മേ വാഞ്ഛാഽമരത്വേ ച ശക്രത്വേ മോക്ഷവര്ത്മനി
എനിക്ക് അമരത്വത്തിലും, ഇന്ദ്രപദവിയിലും, മോക്ഷമാർഗ്ഗത്തിലും ആഗ്രഹമില്ല.
യാവതീ കാമിനീജാതിര്ജഗത്യാം ജഗദീശ്വര
ജഗദീശ്വരാ, ലോകത്ത് എത്രയോ സ്ത്രീകളുടെ ജാതിയുണ്ട്.
തസ്മൈ ദത്താ ഗുണാഃ സര്വേ രൂപാണി വിവിധാനി ച
അവർക്കെല്ലാവർക്കും എല്ലാ ഗുണങ്ങളും വിവിധ രൂപങ്ങളും നൽകിയിരിക്കുന്നു.
രൂപേണ ച ഗുണേനൈവ തേജസാ വിക്രമേണ ച
രൂപത്തിലും ഗുണത്തിലും, തേജസ്സിലും വീര്യത്തിലും,
ഹരിഭക്തോ ഹരിസമോ ഗാമ്ഭീര്യേ സാഗരോ യഥാ
ഹരിയുടെ ഭക്തനും, ഹരിയോടു തുല്യനും, ഗൗരവത്തിൽ സമുദ്രംപോലെയും,
ചന്ദ്രതുല്യഃ സുദൃശ്യശ്ച കന്ദര്പസമസുന്ദരഃ
ചന്ദ്രനുപോലെ പ്രകാശമുള്ളവനും, കാഴ്ചയ്ക്ക് മനോഹരനും, കാമദേവനുപോലെ സുന്ദരനും,
വാണീ ച സര്വശാസ്ത്രജ്ഞാ പ്രതിഭായാം ഭൃഗോരിവ
വാക്കിലും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും ജ്ഞാനത്തിലും, ബൃഗുവിനെപ്പോലെ ബുദ്ധിയിലും,
ധര്മേ ധര്മസമോ ധര്മീ സത്യേ സത്യവ്രതാധികഃ
ധർമ്മത്തിൽ ധർമ്മനോട് തുല്യനും, സത്യത്തിൽ സത്യവ്രതന്മാരെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനും,
ഐശ്വര്യ്യേ ശക്രതുല്യശ്ച സഹിഷ്ണുഃ പൃഥിവീസമഃ
ഐശ്വര്യത്തിൽ ഇന്ദ്രനോട് തുല്യനും, ക്ഷമയിൽ ഭൂമിപോലെയും,