മുനിഃ സമ്ഭൂതസമ്ഭാരൈര്ഹര്ഷയുക്തോ ബഭൂവ ഹ
ഉണ്ടായ സൈന്യങ്ങളാൽ ആ മুনি സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
കപിലാസൈന്യവൃത്താന്തമാത്മവര്ഗപരാജയമ് ദൂതാന്ത്സംപ്രേഷ്യ സൈന്യാനി ചാജഹാര സ്വദേശതഃ
കപിലന്റെ സൈന്യത്തെക്കുറിച്ചും തനിക്കുണ്ടായ തോൽവിയെക്കുറിച്ചും ദൂതന്മാരെ അയച്ചു, തന്റെ സൈന്യങ്ങൾ സ്വന്തം ദേശത്തിൽ നിന്ന് പിൻവലിച്ചു.
നാരായണ ഉവാച ദൂതം പ്രസ്ഥാപയാമാസ കുപിതോ മുനിസന്നിധിമ്
നാരായണൻ പറഞ്ഞു: കോപത്തോടെ അവൻ ദൂതനെ മുനിയുടെ സന്നിധിയിൽ അയച്ചു.
യുദ്ധം ദേഹി മുനിശ്രേഷ്ഠ കിം വാ ധേനും ച വാഞ്ഛിതാമ്
മഹർഷിയേ, യുദ്ധം ചെയ്യൂ, അല്ലെങ്കിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പശുവിനെ തരൂ.
ദൂതസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ജഹാസ മുനിപുംഗവഃ
ദൂതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ മഹാനായ മുനി ചിരിച്ചു.
മുനിരുവാച വിവിധം ച യഥാശക്ത്യാ ഭോജിതശ്ച യഥോചിതമ്
മുനി പറഞ്ഞു: 'ശക്തിയനുസരിച്ച് പലവിധം അർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു, അതുപോലെ അത്തിഥിസത്കാരവും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.'
കപിലാം യാചതേ രാജാ മമ പ്രാണാധികാം പ്രിയാമ്
എന്റെ ജീവനേക്കാൾ പ്രിയമായ കപിലയെ രാജാവ് ചോദിക്കുന്നു.
മുനേസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ദൂതഃ സര്വമുവാച ഹ
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദൂതൻ എല്ലാം അറിയിച്ചു.
മുനിശ്ച കപിലാമാഹ സാമ്പ്രതം കിങ്കരോമ്യഹമ്
മുനി കപിലയോടു പറഞ്ഞു: 'ഇപ്പോൾ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?'
കപിലാ ച ദദൌ തസ്മൈ ശസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച
കപില പലവിധ ആയുധങ്ങൾ അവനു നൽകി.
ജയം ഭവതു തേ വിപ്ര യുദ്ധേ ജേഷ്യസി നിശ്ചിതമ്
വിദ്വാനേ, വിജയമുണ്ടാകട്ടെ; നീ യുദ്ധത്തിൽ നിർബന്ധമായും ജയിക്കും.
നൃപേണ സാര്ദ്ധം തേ യുദ്ധമയുക്തം ബ്രാഹ്മണസ്യ ച ഇത്യുക്ത്വാ കപിലാ ബ്രഹ്മന്വിരരാമ മനസ്വിനീ
രാജാവിനോടൊപ്പം യുദ്ധം ബ്രാഹ്മണനു യോജിച്ച കാര്യമല്ല; അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മനസ്സുള്ള കപില മൗനം പാലിച്ചു.
മുനിര്മനസ്വീ സൈന്യം ച സജ്ജീകൃത്യ തതോ മുനേ
ദൃഢനിശ്ചയമുള്ള മുനി പിന്നെ തന്റെ സൈന്യം ഒരുക്കി.
രാജാ ജഗാമ യുദ്ധായ നനാമ മുനിപുംഗവമ്
രാജാവ് യുദ്ധത്തിനായി വന്നു, മഹാമുനിയെ വണങ്ങി.
രാജസൈന്യം ജിതം സര്വം കപിലാസേനയാ ബലാത്
കപിലയുടെ സൈന്യം ശക്തിയാൽ രാജാവിന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും തോൽപ്പിച്ചു.
ധനുശ്ചിച്ഛേദ സജ്യം തത്സാ സേനാ കാപിലീ മുദാ
അവൻ രാജാവിന്റെ കെട്ടിയ ധനുസ്സ് തകർത്തു; കപിലയുടെ സൈന്യം സന്തോഷിച്ചു.
സൈന്യാനി തം ശസ്ത്രവൃഷ്ട്യാ ന്യസ്തശസ്ത്രം ചകാര ഹ
ആയുധങ്ങളുടെ മഴയിൽ അവൻ സൈന്യങ്ങളെ ആയുധങ്ങൾ ഇടാൻ നിർബന്ധിച്ചു.
കിഞ്ചിച്ഛിഷ്ടം ബലം രാജ്ഞഃ കിംചിദേവ പലായിതമ്
രാജാവിന്റെ സൈന്യത്തിൽ അല്പം മാത്രം ശേഷിച്ചു; കുറെ പേർ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
കൃപാനിധിശ്ച കൃപയാ തത്സൈന്യം സഞ്ജഹാര ച
കൃപാനിധി കരുണയാൽ ആ സൈന്യത്തെ രക്ഷിച്ചു.
നൃപായ മുനിനാ ശീഘ്രം ദത്താശ്ചരണരേണവഃ കമണ്ഡലുജലം പ്രോക്ഷ്യ ജീവയാമാസ തം നൃപമ്
മുനി രാജാവിന് തന്റെ കാലിടിയിലുമണ്ണ് വേഗത്തിൽ നൽകി, കമണ്ഡലുവിലെ വെള്ളം തളിച്ച് അവനെ ജീവിപ്പിച്ചു.
മുനിഃ ശുഭാശിഷം ദത്ത്വാ രാജാനം ത്വാലിലിങ്ഗ സഃ
മുനി ശുഭാശംസകൾ നൽകി രാജാവിനെ അണക്കി.
നവനീതം ഹി ഹൃദയം ബ്രാഹ്മണാനാം തു സന്തതമ് ഉവാച തം മുനിശ്രേഷ്ഠോ ഗൃഹം ഗച്ഛ ധരാധിപ
ബ്രാഹ്മണരുടെ ഹൃദയം എപ്പോഴും നവനീതംപോലെയാണ്; മഹാമുനി അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഭൂമിപതിയേ, വീട്ടിലേക്ക് പോകൂ.'
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മവൈവര്ത്തേ മഹാപുരാണേ തൃതീയേ ഗണപതിഖണ്ഡേ നാരദനാരായണസംവാദേ ജമദഗ്നികാര്തവീര്യാര്ജുനയുദ്ധവര്ണനം നാമ പഞ്ചവിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ മഹാപുരാണമായ ബ്രഹ്മവൈവര്ത്തത്തിലെ മൂന്നാം ഭാഗമായ ഗണപതിഖണ്ഡത്തില് നാരദനും നാരായണനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തില്, ജമദഗ്നിയും കാര്ത്തവീര്യാര്ജുനനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ വിവരണമായ ഇരുപത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
നാരായണ ഉവാച ഹിതം സത്യം നീതിസാരം പ്രവക്തുസുപചക്രമേ
നാരായണന് പറഞ്ഞു: ഇനി ഞാന് ഉപകാരകരവും സത്യസന്ധവുമായ, നീതിയുടെ സാരമായ കാര്യങ്ങള് പറയാന് തുടങ്ങുന്നു.
മുനിരുവാച സര്വസമ്പത്സ്ഥിരാ ശശ്വത്സ്ഥിതേ ധര്മേ സുനിശ്ചിതമ്
മുനി പറഞ്ഞു: ധര്മ്മം ഉറപ്പോടെ നിലനില്ക്കുമ്പോള് എല്ലാ സമ്പത്തും സ്ഥിരവും ശാശ്വതവുമാണ്, ഇതു സംശയമില്ല.
ത്വാം ച ദൃഷ്ട്വാ നിരാഹാരം സമാനീയ ഗൃഹം നൃപ । സാമ്പ്രതം മൂര്ഛിതം ദൃഷ്ട്വാ പാദരേണും ശുഭാശിഷമ്
നിനക്ക് ഭക്ഷണം ഇല്ലാത്തത് കണ്ട രാജാവ് നിന്നെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; ഇപ്പോഴിതാ നിന്നെ ബോധംകെട്ട് കിടക്കുന്നത് കണ്ട രാജാവ് തന്റെ കാലിടിയിലത്തെ പൊടിയും നല്ല ആശംസകളും നല്കി.
നൃപസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ പ്രണമ്യ മുനിപുംഗവമ്
അവരുടെ വാക്കുകള് കേട്ട രാജാവ് ആ മഹാമുനിക്ക് വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു.
മുനിഃ കൃത്വാ ച സന്നാഹം തം യോദ്ധുമുപചക്രമേ
മുനി ആയുധം ധരിച്ച് അവനോടു യുദ്ധം ചെയ്യാന് തയ്യാറായി.
കപിലാദത്തശസ്ത്രേണ ന്യസ്തശസ്ത്രം ചകാര തമ്
കപിലന് നല്കിയ ആയുധം കൊണ്ട് അവന് കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ആയുധങ്ങള് ഇല്ലാതാക്കി.
പുനശ്ച ചേതനാം പ്രാപ്യ രാജാ രാജീവലോചനഃ
പിന്നീട് വീണ്ടും ബോധം തിരിച്ച രാജാവ്, കമലനയനന്—