പുത്രസ്യ ശ്വശുരോ ഭ്രാതാ ബന്ധുര്വൈവാഹികഃ സ്മൃതഃ 1.10.
മകന്റെ ശ്വശുരനും അവന്റെ സഹോദരനും വിവാഹബന്ധത്തിലൂടെ ബന്ധുവായവരാണ്.
ഗുരുശ്ച കന്യകായാശ്ച ഭ്രാതാ സുസ്നിഗ്ധബാന്ധവഃ
ഗുരുവും കന്യയുടെ സഹോദരനും വളരെ സ്നേഹമുള്ള ബന്ധുക്കളാണ്.
ബന്ധുതാ യേന സാര്ദ്ധ ച തന്മിത്രം പരികീര്തിതമ്
യാരോടാണ് ബന്ധം ഉണ്ടോ, അവനെയാണ് സ്നേഹിതന് എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ബാന്ധവോ ദുഃഖദോ ദൈവാന്നിസ്സമ്ബന്ധോഽസുഖപ്രദഃ
ബന്ധുവിന്റെ സാന്നിധ്യം വിധിയാല് ദു:ഖം നല്കുന്നു; ബന്ധമില്ലാത്തവന് സന്തോഷം നല്കുന്നില്ല.
വിദ്യാജോ യോനിജശ്ചൈവ പ്രീതിജശ്ച പ്രകീര്തിതഃ
വിദ്യയിലൂടെയും ജന്മത്തിലൂടെയും സ്നേഹത്തിലൂടെയും സ്നേഹം ഉണ്ടാകുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
മിത്രമാതാ മിത്രഭാര്യ്യാ മാതൃതുല്യാ ന സംശയഃ
സ്നേഹിതന്റെ അമ്മയും ഭാര്യയും അമ്മയേപ്പോലെയാണ്, ഇതില് സംശയമില്ല.
ചതുര്ഥം നാമസമ്ബന്ധമിത്യാഹ കമലോദ്ഭവഃ
നാല്പത്തിയൊന്നാമത്തേത് പേരിലെ ബന്ധം എന്നാണ് കമലത്തില് പിറന്നവന് പറഞ്ഞത്.
ഉപപത്ന്യാം നവജ്ഞാ ച പ്രേയസീ ചിത്തഹാരിണീ
ഉപപത്നികളില് മനസ്സിനെ ആകര്ഷിക്കുന്ന പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ് പുതുതായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നത്.
സമ്ബന്ധോ ദേശഭേദേ ച സര്വദേശേ വിഗര്ഹിതഃ
ഇത്തരം ബന്ധം ഏതു ദേശത്തും അപലപിക്കപ്പെടുന്നതാണ്.
ദുസ്ത്യജശ്ച മഹദ്ഭിസ്തു ദേശഭേദേ വിധീയതേ
എന്നാല് മഹാന്മാരില് ഈ ബന്ധം ഉപേക്ഷിക്കാന് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്; വിവിധ ദേശങ്ങളില് ഇത് നിലനില്ക്കുന്നു.
തേജീയസാം ന ദോഷായ വിദ്യമാനേ യുഗേ യുഗേ ।। 1.10.
ശക്തരായവന് വേണ്ടി, ഏതു കാലത്തും ഉണ്ടായാലും, ഇതില് പാപമില്ല.
ശൌനക ഉവാച അശ്വിനോര്വാ മഹാഭാഗ കിം നാമ കസ്യ വംശജൌ
ശൗനകന് ചോദിച്ചു: മഹാഭാഗനേ, അശ്വിനികളുടെ പേര് എന്താണ്? അവര് ആര്ക്കാണ് വംശജര്?
സോതിരുവാച തപശ്ചകാര കൃഷ്ണസ്യ ലക്ഷവര്ഷം ഹിമാലിയേ
സൂതി പറഞ്ഞു: അവന് കൃഷ്ണനുവേണ്ടി ഹിമാലയത്തില് ലക്ഷം വര്ഷം തപസ്സ് ചെയ്തു.
മഹാതപസ്വീ തേജസ്വീ പ്രജ്വലന്ബ്രഹ്മതേജസാ
അവന് മഹാതപസ്സുകാരനും പ്രകാശമുള്ളവനും ബ്രഹ്മതേജസ്സില് ദീപ്തനുമായിരുന്നു.
വരം സ വവ്രേ നിര്ലിപ്തമാത്മാനം പ്രകൃതേഃ പരമ്
അവന് അനുഗ്രഹമായി സ്വഭാവത്തില് അകറ്റപ്പെടുന്ന ആത്മാവിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയായിരുന്നു.
ബഭൂവാകാശവാണീതി കുരു ദാരപരിഗ്രഹമ്
അവന് ആകാശവാണി എന്ന പേരില് അറിയപ്പെട്ടു; ഭാര്യയെ സ്വീകരിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞു.
പിതൄണാം മാനസീം കന്യാം ദദൌ തസ്മൈ വിധിഃ സ്വയമ്
ബ്രഹ്മാവു തന്നെ പിതൃഭൂതന്മാരുടെ മനസ്സില് ജനിച്ച പുത്രിയെ അവനു നല്കി.
യസ്യ സ്മരണമാത്രേണ ന ഭവേത്കുലിശാദ്ഭയമ്
അവളെ ഓര്മ്മിച്ചാല് പോലും വജ്രായുധത്തില് നിന്ന് പോലും ഭയം ഉണ്ടാകില്ല.
കല്യാണമിത്രജനനീം പരിത്യജ്യ മഹാമുനിഃ
കല്യാണമിത്ര എന്ന മാതാവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് മഹാമുനി—
സ സോദരശ്ച വാ പൂജ്യോ ഭവേതി ച സുരാധമ
അവന് സഹോദരനാണോ അല്ലയോ എന്നത് പ്രധാനമല്ല, ദേവതകളില് ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവനെ ആദരിക്കണം.
ഇത്യുക്ത്വാ സുതപാ ഗേഹം പ്രതസ്ഥേ സൂനുനാ സഹ 1.11.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സുതപൻ തന്റെ മകനോടൊപ്പം വീട്ടിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
പുത്രാഭ്യാം വ്യാധിയുക്താഭ്യാം സൂര്യ്യസ്ത്രിജഗതാം പതിഃ
രണ്ടു മക്കളും രോഗബാധിതരായപ്പോൾ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെയും അധിപനായ സൂര്യൻ
സൂര്യ്യ ഉവാച മമ പുത്രാപരാധം ച ഭാരദ്വാജ മുനീശ്വര
സൂര്യൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷി ഭാരദ്വാജാ, എന്റെ മക്കളുടെ തെറ്റിനെക്കുറിച്ച്,
ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശാദ്യാഃ സുരാഃ സര്വേ ച സന്തതമ്
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും മറ്റു ദേവന്മാരും എല്ലായ്പ്പോഴും
ബ്രാഹ്മണാവാഹിതാ ദേവാഃ ശശ്വദ്വിശ്വേഷു പൂജിതാഃ
ദേവന്മാർ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു ഭക്തിയോടെ ഇരിക്കുന്നു, എല്ലായിടത്തും അവർ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
ബ്രാഹ്മണേ പരിതുഷ്ടേ ച തുഷ്ടോ നാരായണഃ സ്വയമ്
ബ്രാഹ്മണൻ സന്തോഷം പ്രാപിച്ചാൽ, നാരായണൻ തന്നെ സന്തോഷിക്കും.
നാസ്തി ഗങ്ഗാസമം തീര്ഥം ന ച കൃഷ്ണാത്പരഃ സുരഃ
ഗംഗയെപ്പോലെയുള്ള തീർത്ഥം ഇല്ല, കൃഷ്ണനേക്കാൾ വലിയ ദേവനും ഇല്ല.
ന ച സത്യാത്പരോ ധര്മോ ന സാധ്വീ പാര്വതീപരാ
സത്യത്തേക്കാൾ വലിയ ധർമ്മം ഇല്ല, പാർവതിയെക്കാൾ മഹത്തായ സദ്വിമയും ഇല്ല.
ന ച വ്യാധിസമഃ ശത്രുര്ന ച പൂജ്യോ ഗുരോഃ പരഃ
രോഗത്തിനെപ്പോലെയുള്ള ശത്രു ഇല്ല, ഗുരുവിനെക്കാൾ വലിയ ആരാധ്യനും ഇല്ല.
ഏകാദശീവ്രതാന്നാന്യത്തപോ നാനശനാത്പരമ്
ഏകാദശി വ്രതത്തേക്കാൾ വലിയ തപസ്സും, അതിനേക്കാൾ ഉത്തമമായ ഉപവാസവും ഇല്ല.