പത്നീമാതാ തഥാ ശ്വശ്രൂസ്തത്പിതാ ശ്വശുരഃ സ്മൃതഃ 1.10.
ഭാര്യയുടെ അമ്മയെ ശ്വശ്രൂ എന്നും അവളുടെ അച്ഛനെ ശ്വശുരൻ എന്നും വിളിക്കുന്നു.
ഭഗിനീജോ ഭാഗിനേയോ ഭ്രാതൃജോ ഭ്രാതൃപുത്രകഃ
സഹോദരിയുടെ മകനും സഹോദരന്റെ മകനും സഹോദരന്റെ മകന്റെ മകനും അങ്ങനെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ശ്യാലീപതിസ്തു ഭ്രാതാ ച ശ്വശുരൈകത്വഹേതുനാ
ശ്യാലിയുടെ ഭർത്താവും സഹോദരനും ശ്വശുരന്റെ ബന്ധത്തിലൂടെ അങ്ങനെ കരുതപ്പെടുന്നു.
അന്നദാതാ ഭയത്രാതാ പത്നീതാതസ്തഥൈവ ച
അന്നം നൽകുന്നവനും ഭയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നവനും ഭാര്യയുടെ അച്ഛനും അങ്ങനെ തന്നെ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.
അന്നദാതുശ്ച യാ പത്നീ ഭഗിനീ ഗുരുകാമിനീ മാതാ ച തത്സപത്നീ ച കന്യാ പുത്രപ്രിയാ തഥാ
അന്നം നൽകുന്നവന്റെ ഭാര്യ, സഹോദരി, ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യ, അമ്മ, അമ്മയുടെ സഹപത്നിയും, കന്യയും മകന്റെ പ്രിയവളും അങ്ങനെ തന്നെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
മാതുര്മാതാ പിതുര്മാതാ ശ്വശ്രൂപിത്രോഃ സ്വസാ തഥാ
അമ്മയുടെ അമ്മയും അച്ഛന്റെ അമ്മയും ശ്വശ്രൂ-ശ്വശുരന്മാരുടെ സഹോദരിയും അങ്ങനെ തന്നെ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.
പൌത്രസ്തു പുത്രപുത്രേ ച പ്രപൌത്രസ്തത്സുതേഽപി ച
പൗത്രൻ എന്നത് മകന്റെ മകനാണ്; പ്രപൗത്രൻ എന്നത് ആ മകന്റെ മകനാണ്.
കന്യാപുത്രശ്ച ദൌഹിത്രസ്തത്പുത്രാദ്യാശ്ച ബാംധവാഃ
മകളുടെ മകനും മകളുടെ മകളും അവരുടെ സന്തതികളും ബന്ധുക്കളാണ്.
ഭ്രാതൃപുത്രസ്യ പുത്രാദ്യാസ്തേ പുനര്ജ്ഞാതയഃ സ്മൃതാഃ
സഹോദരന്റെ മകന്റെ മക്കളും അവരുടെ സന്തതികളും വീണ്ടും ബന്ധുക്കളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഗുരുകന്യാ ച ഭഗിനീ പോഷ്യാ മാതൃസമാ മുനേ
ഗുരുവിന്റെ മകളും സഹോദരിയും പോഷിതയായ പെൺകുട്ടിയും അമ്മയെപ്പോലെ തന്നെ കണക്കാക്കണം, മഹർഷേ.
പുത്രസ്യ ശ്വശുരോ ഭ്രാതാ ബന്ധുര്വൈവാഹികഃ സ്മൃതഃ 1.10.
മകന്റെ ശ്വശുരനും അവന്റെ സഹോദരനും വിവാഹബന്ധത്തിലൂടെ ബന്ധുവായവരാണ്.
ഗുരുശ്ച കന്യകായാശ്ച ഭ്രാതാ സുസ്നിഗ്ധബാന്ധവഃ
ഗുരുവും കന്യയുടെ സഹോദരനും വളരെ സ്നേഹമുള്ള ബന്ധുക്കളാണ്.
ബന്ധുതാ യേന സാര്ദ്ധ ച തന്മിത്രം പരികീര്തിതമ്
യാരോടാണ് ബന്ധം ഉണ്ടോ, അവനെയാണ് സ്നേഹിതന് എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ബാന്ധവോ ദുഃഖദോ ദൈവാന്നിസ്സമ്ബന്ധോഽസുഖപ്രദഃ
ബന്ധുവിന്റെ സാന്നിധ്യം വിധിയാല് ദു:ഖം നല്കുന്നു; ബന്ധമില്ലാത്തവന് സന്തോഷം നല്കുന്നില്ല.
വിദ്യാജോ യോനിജശ്ചൈവ പ്രീതിജശ്ച പ്രകീര്തിതഃ
വിദ്യയിലൂടെയും ജന്മത്തിലൂടെയും സ്നേഹത്തിലൂടെയും സ്നേഹം ഉണ്ടാകുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
മിത്രമാതാ മിത്രഭാര്യ്യാ മാതൃതുല്യാ ന സംശയഃ
സ്നേഹിതന്റെ അമ്മയും ഭാര്യയും അമ്മയേപ്പോലെയാണ്, ഇതില് സംശയമില്ല.
ചതുര്ഥം നാമസമ്ബന്ധമിത്യാഹ കമലോദ്ഭവഃ
നാല്പത്തിയൊന്നാമത്തേത് പേരിലെ ബന്ധം എന്നാണ് കമലത്തില് പിറന്നവന് പറഞ്ഞത്.
ഉപപത്ന്യാം നവജ്ഞാ ച പ്രേയസീ ചിത്തഹാരിണീ
ഉപപത്നികളില് മനസ്സിനെ ആകര്ഷിക്കുന്ന പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ് പുതുതായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നത്.
സമ്ബന്ധോ ദേശഭേദേ ച സര്വദേശേ വിഗര്ഹിതഃ
ഇത്തരം ബന്ധം ഏതു ദേശത്തും അപലപിക്കപ്പെടുന്നതാണ്.
ദുസ്ത്യജശ്ച മഹദ്ഭിസ്തു ദേശഭേദേ വിധീയതേ
എന്നാല് മഹാന്മാരില് ഈ ബന്ധം ഉപേക്ഷിക്കാന് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്; വിവിധ ദേശങ്ങളില് ഇത് നിലനില്ക്കുന്നു.
തേജീയസാം ന ദോഷായ വിദ്യമാനേ യുഗേ യുഗേ ।। 1.10.
ശക്തരായവന് വേണ്ടി, ഏതു കാലത്തും ഉണ്ടായാലും, ഇതില് പാപമില്ല.
ശൌനക ഉവാച അശ്വിനോര്വാ മഹാഭാഗ കിം നാമ കസ്യ വംശജൌ
ശൗനകന് ചോദിച്ചു: മഹാഭാഗനേ, അശ്വിനികളുടെ പേര് എന്താണ്? അവര് ആര്ക്കാണ് വംശജര്?
സോതിരുവാച തപശ്ചകാര കൃഷ്ണസ്യ ലക്ഷവര്ഷം ഹിമാലിയേ
സൂതി പറഞ്ഞു: അവന് കൃഷ്ണനുവേണ്ടി ഹിമാലയത്തില് ലക്ഷം വര്ഷം തപസ്സ് ചെയ്തു.
മഹാതപസ്വീ തേജസ്വീ പ്രജ്വലന്ബ്രഹ്മതേജസാ
അവന് മഹാതപസ്സുകാരനും പ്രകാശമുള്ളവനും ബ്രഹ്മതേജസ്സില് ദീപ്തനുമായിരുന്നു.
വരം സ വവ്രേ നിര്ലിപ്തമാത്മാനം പ്രകൃതേഃ പരമ്
അവന് അനുഗ്രഹമായി സ്വഭാവത്തില് അകറ്റപ്പെടുന്ന ആത്മാവിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയായിരുന്നു.
ബഭൂവാകാശവാണീതി കുരു ദാരപരിഗ്രഹമ്
അവന് ആകാശവാണി എന്ന പേരില് അറിയപ്പെട്ടു; ഭാര്യയെ സ്വീകരിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞു.
പിതൄണാം മാനസീം കന്യാം ദദൌ തസ്മൈ വിധിഃ സ്വയമ്
ബ്രഹ്മാവു തന്നെ പിതൃഭൂതന്മാരുടെ മനസ്സില് ജനിച്ച പുത്രിയെ അവനു നല്കി.
യസ്യ സ്മരണമാത്രേണ ന ഭവേത്കുലിശാദ്ഭയമ്
അവളെ ഓര്മ്മിച്ചാല് പോലും വജ്രായുധത്തില് നിന്ന് പോലും ഭയം ഉണ്ടാകില്ല.
കല്യാണമിത്രജനനീം പരിത്യജ്യ മഹാമുനിഃ
കല്യാണമിത്ര എന്ന മാതാവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് മഹാമുനി—
സ സോദരശ്ച വാ പൂജ്യോ ഭവേതി ച സുരാധമ
അവന് സഹോദരനാണോ അല്ലയോ എന്നത് പ്രധാനമല്ല, ദേവതകളില് ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവനെ ആദരിക്കണം.