വിവേചികാ ചാവരണീ ശക്തേഃ ശക്തിര്ദ്വിധാ നൃപ
രാജാവേ, ശക്തിയുടെ ശക്തി രണ്ടുവിധമാണ്: വിവേകം, മറയ്ക്കൽ.
സത്യസ്വരൂപഃ ശ്രീകൃഷ്ണസ്തസ്മാത്സര്വം ച നശ്വരമ്
ശ്രീകൃഷ്ണൻ സത്യത്തിന്റെ സ്വരൂപമാണ്; അതുകൊണ്ട് മറ്റെല്ലാം നശ്വരമാണ്.
നിത്യരൂപാ മമേയം ശ്രീരിതി ചാവരണീ ച ധീഃ
എന്റെ ശാശ്വതമായ രൂപമായ ശ്രീയാണ് ഇവൾ. ഇവൾ ബുദ്ധിയെ മറയ്ക്കുന്ന ശക്തിയും ആകുന്നു.
അഹം പ്രചേതസഃ പുത്രഃ പൌത്രശ്ച ബ്രഹ്മണോ നൃപ
രാജാവേ, ഞാൻ പ്രചേതസിന്റെ മകനും ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുമ്മകനുമാണ്.
ഗച്ഛ രാജന്നദീതീരം ഭജ ദുര്ഗാം സനാതനീമ്
രാജാവേ, നദീതീരത്തേക്ക് പോയി ശാശ്വതിയായ ദുര്ഗ്ഗയെ ആരാധിക്കൂ.
നിഷ്കാമായ ച വൈശ്യായ വൈഷ്ണവായ ച വൈഷ്ണവീ
ആസ്വാദനമില്ലാത്ത വൈശ്യനും വിഷ്ണുഭക്തനും വേണ്ടി, അവൾ വിഷ്ണുവിനെ ഭജിക്കുന്ന ദേവിയാകുന്നു.
ഇത്യുക്ത്വാ ച മുനിശ്രേഷ്ഠോ ദദൌ താഭ്യാം കൃപാനിധിഃ ।। 2.62.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, മഹർഷി, കരുണാസാഗരൻ, ഇരുവർക്കും അനുഗ്രഹം നൽകി.
വൈശ്യോ മുക്തിം ച സംപ്രാപ താം നിഷേവ്യ കൃപാമയീമ്
വൈശ്യൻ, കരുണയാൽ നിറഞ്ഞ അവളെ സേവിച്ച് മോക്ഷം നേടി.
ഇത്യേവം കഥിതം സര്വം ദുര്ഗോപാഖ്യാനമുത്തമമ്
ഇങ്ങനെ, ദുര്ഗ്ഗയുടെ ഉത്തമമായ കഥ മുഴുവനും പറയപ്പെട്ടു.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മവൈവര്ത്തേ മഹാപുരാണേ ദ്വിതീയേ പ്രകൃതി ഖണ്ഡേ നാരദനാരായണസംവാദേ ദുര്ഗോപാഖ്യാനേ സുരഥമേധസ്സംവാദേ സുരഥവൈശ്യയോരഭിലഷിതസിദ്ധിര്നാമ ദ്വിഷഷ്ടിതമോഽധ്യായഃ
ശ്രീബ്രഹ്മവൈവര്ത്ത മഹാപുരാണത്തിലെ പ്രകൃതിഖണ്ഡത്തിലെ നാരദനും നാരായണനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ, ദുര്ഗ്ഗയുടെ കഥയിലെയും സുരഥനും വൈശ്യനും ആഗ്രഹിച്ച സിദ്ധികൾ എന്ന അദ്ധ്യായം ഇതോടെ അവസാനിക്കുന്നു.
നാരദ ഉവാച രാജാ കേന പ്രകാരേണ സിഷേവേ പ്രകൃതിം പരാമ്
നാരദൻ ചോദിച്ചു: രാജാവ് എങ്ങനെയാണ് പരമപ്രകൃതിയെ ആരാധിച്ചത്?
സമാധിര്നാമ വൈശ്യോ വാ നിഷ്കാമം നിര്ഗുണം വിഭുമ്
സമാധി എന്ന വൈശ്യൻ, ആഗ്രഹമില്ലാതെ, ഗുണരഹിതനായ ഭഗവാനെ ആരാധിച്ചു.
കിം വാ പൂജാവിധാനം ച ധ്യാനം വാ മനുരേവ ച
ആരാധനയുടെ വിധി എന്തായിരുന്നു? ധ്യാനമായിരുന്നോ, മന്ത്രമായിരുന്നോ?
വൈശ്യായ പ്രകൃതിസ്തസ്മൈ കിം വാ ജ്ഞാനം ദദൌ പരമ്
അവൾ ആ വൈശ്യന് പരമജ്ഞാനം ഏതു തരത്തിൽ നൽകി?
ജ്ഞാനം സംപ്രാപ്യ വൈശ്യശ്ച കിം പദം പ്രാപ ദുര്ലഭമ്
ജ്ഞാനം ലഭിച്ച ശേഷം, വൈശ്യൻ ലഭിക്കാൻ ദുർലഭമായ സ്ഥാനം ഏതാണ് നേടിയതെന്ന്?
ശ്രീനാരായണ ഉവാച സ്തോത്രം ച കവചം ദേവ്യാ ധ്യാനം ചൈവ പുരസ്ക്രിയാമ്
ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: അവൻ ദേവിയുടെ സ്തോത്രവും കാവചവും ധ്യാനവും നിർദ്ദേശിച്ച ചടങ്ങുകളും ചെയ്തു.
സ്നാത്വാ ത്രികാലം വര്ഷം ച തതഃ ശുദ്ധോ ബഭൂവ സഃ
ഒരു വർഷം മൂന്ന് പ്രാവശ്യം സ്നാനം ചെയ്ത്, അവൻ ശുദ്ധനായി.
രാജ്ഞേ ദദൌ രാജ്യവരം മനുത്വം വാഞ്ഛിതം സുഖമ്
രാജാവിന് അവൾ രാജ്യം എന്ന വരവും ആഗ്രഹിച്ച സന്തോഷവും നൽകി.
യദ്ദത്തം ശൂലിനേ പൂര്വം കൃഷ്ണേന പരമാത്മനാ
കൃഷ്ണൻ, പരമാത്മാവ്, മുമ്പ് ശിവനു നൽകിയതെല്ലാം അവൾ നൽകി.
രുരോദ കൃത്വാ ക്രോഡേ തമചേഷ്ടം ശ്വാസവര്ജിതമ് 2.63.
ചലനമില്ലാതെ ശ്വാസമില്ലാതെ കിടക്കുന്ന അവനെ മടിയിൽ ചേർത്ത് അവൻ കരഞ്ഞു.
ചേതനാം ച ദദൌ തസ്മൈ സ്വയം ചൈതന്യരൂപിണീ
സ്വയം ചൈതന്യസ്വരൂപയായ അവൾ അവന് ബോധം സമ്മാനിച്ചു.
തമുവാച പ്രസന്നാഽസൌ കൃപയാഽതികൃപാമയീ
അവളെ അത്യന്തം ദയയോടെ, സന്തോഷത്തോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു.
ശ്രീപ്രകൃതിരുവാച ബ്രഹ്മത്വമമരത്വം വാ തതോ വാഽതിസുദുര്ലഭമ്
ശ്രീപ്രകൃതി പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്ഥാനം, അമരത്വം, അല്ലെങ്കിൽ വളരെ അപൂർവമായതോ—
ഇന്ദ്രത്വം വാ മനുത്വം വാ സര്വസിദ്ധത്വമേവ ച
ഇന്ദ്രന്റെ സ്ഥാനം, മനുവിന്റെ സ്ഥാനം, അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാ സിദ്ധികളും—
വൈശ്യ ഉവാച തതോഽതിദുര്ലഭം കിം വാ ന ജാനേ തദഭീപ്സിതമ്
വൈശ്യൻ പറഞ്ഞു: അതിനേക്കാൾ അപൂർവമായത് എന്താണ്? ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കേണ്ടത് എന്തെന്ന് അറിയില്ല.
ത്വയ്യേവ ശരണാപന്നോ ദേഹി യദ്വാഞ്ഛിതം തവ
ഞാൻ നിന്നിൽ മാത്രം ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതൊന്നും എനിക്ക് തരിക.
പ്രകൃതിരുവാച യതോ യാസ്യസി ഗോലോകം പദമേവ സുദുര്ലഭമ്
പ്രകൃതി പറഞ്ഞു: അതിനാൽ നീ അത്യന്തം അപൂർവമായ ഗോലോകം എന്ന പരമപദം പ്രാപിക്കും.
സര്വസാരം ച യജ്ജ്ഞാനം സുരര്ഷീണാം സുദുര്ലഭമ്
ദേവന്മാർക്കും മഹർഷികൾക്കും വളരെ ദുർലഭമായ എല്ലാ ജ്ഞാനത്തിൻറെ സാരം നീ ലഭിക്കും.
സ്മരണം വന്ദനം ധ്യാനമര്ചനം ഗുണകീര്ത്തനമ്
സ്മരണം, വന്ദനം, ധ്യാനം, അർച്ചന, ഗുണഗാനങ്ങൾ—
ഏതദേവം വൈഷ്ണവാനാം നവധാ ഭക്തിലക്ഷണമ് 2.63.
ഇവയാണ് വൈഷ്ണവരുടെ ഭക്തിയുടെ ഒമ്പതു രൂപങ്ങൾ.