അവിദ്ധകര്ണാഃ ക്രൂരാശ്ച നിര്ഭയാ രണദുര്ജയാഃ 1.10.
കാതിൽ കുത്തില്ലാത്തവരും, ക്രൂരരും, ഭയമില്ലാത്തവരും, യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവരുമാണ്.
മ്ലേച്ഛാത്കുവിന്ദകന്യായാം ജോലാ ജാതിര്ബഭൂവ ഹ।। । ജോലാത്കുവിന്ദകന്യായാം ശരാങ്കഃ പരികീര്തിതഃ
മ്ലേച്ഛനിൽ, കുവിന്ദന്റെ മകളിൽ, ജോല എന്ന ജാതി ജനിച്ചു; ജോലയിൽ, കുവിന്ദന്റെ മകളിൽ, ശരാങ്കൻ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
വര്ണസങ്കരദോഷേണ ബഹ്വ്യശ്ചാശ്രുതജാതയ
വർണ്ണസംകരദോഷം മൂലം, മുമ്പ് കേട്ടിട്ടില്ലാത്ത അനേകം ജാതികൾ ഉണ്ടായി.
വൈദ്യോഽശ്വിനീകുമാരേണ ജാതോ വിപ്രസ്യ യോഷിതി
അശ്വിനീകുമാരനിൽ, ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീയിൽ, ഒരു വൈദ്യൻ ജനിച്ചു.
തേ ച ഗ്രാമ്യഗുണജ്ഞാശ്ച മന്ത്രൌഷധിപരായണാഃ
അവർ ഗ്രാമത്തിലെ ഗുണങ്ങൾ അറിയുന്നവരും, മന്ത്രങ്ങളിലും ഔഷധങ്ങളിലും ഭക്തിയുള്ളവരുമാണ്.
ശൌനക ഉവാച അഹോ കേനാവിവേകേന വീര്യ്യാധാനം ചകാര ഹ
ശൗനകൻ പറഞ്ഞു: അയ്യോ, ഏത് വിവേകക്കുറവാണ് ഈ ബീജസങ്കല്പം നടത്താൻ കാരണം?
സൌതിരുവാച ദദര്ശ കാമുകഃ ശാന്തഃ പുഷ്പോദ്യാനേ ച നിര്ജനേ
സൗതി പറഞ്ഞു: ആ കാമനയുള്ളവൻ, ശാന്തയായ അവളെ ഒറ്റപ്പെട്ട പൂന്തോട്ടത്തിൽ കണ്ടു.
തയാ നിവാരിതോ യത്നാദ്ബലേന ബലവാന്സുരഃ
അവൾ മുഴുവൻ ശക്തിയോടെ എതിർത്തിട്ടും, ശക്തനായ ദേവൻ അവളെ അതിജീവിച്ചു.
ദ്രുതം തത്യാജ ഗര്ഭം സാ പുഷ്പോദ്യാനേ മനോഹരേ
അവൾ അതിവേഗം ആ മനോഹരമായ പൂന്തോട്ടത്തിൽ ശിശുവിനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
സപുത്രാ സ്വാമിനോ ഗേഹം ജഗാമ വ്രീഡിതാ സദാ
ലജ്ജയോടെ, അവൾ തന്റെ മകനുമായി എപ്പോഴും യജമാനന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
വിപ്രോ രോഷേണ തത്യാജ തം ച പുത്രം സ്വകാമിനീമ് 1.10.
കോപത്തിൽ ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ മകനെയും പ്രിയപ്പെട്ടവളെയും ഉപേക്ഷിച്ചു.
പുത്രം ചികിത്സാശാസ്ത്രം ച പാഠയാമാസ യത്നതഃ
അവൻ തന്റെ മകനോട് ഔഷധശാസ്ത്രം അതീവ ശ്രദ്ധയോടെ പഠിപ്പിച്ചു.
വിപ്രശ്ച വേതനാജ്യോതിര്ഗണനാച്ച നിരന്തരമ്
ബ്രാഹ്മണൻ നിരന്തരം വേതനം, ജ്യോതിഷം എന്നിവയുടെ കണക്കുകൂട്ടലിൽ മുഴുകി നിന്നു.
ലോഭീ വിപ്രശ്ച ശൂദ്രാണാമഗ്രേ ദാനം ഗൃഹീതവാന്
ലാഭലോലനായ ബ്രാഹ്മണൻ ശൂദ്രന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ദാനം സ്വീകരിച്ചു.
കശ്ചിത്പുമാന്ബ്രഹ്മയജ്ഞേ യജ്ഞകുണ്ഡാത്സമുത്ഥിതഃ
ബ്രഹ്മയജ്ഞത്തിൽ, യജ്ഞകുണ്ടിൽ നിന്ന് ഒരാൾ ഉദിച്ചുവന്നു.
പുരാണം പാഠയാമാസ തം ച ബ്രഹ്മാ കൃപാനിധിഃ
കൃപയുടെ നിധിയായ ബ്രഹ്മാവ് തന്നെ, അവനോട് പുരാണം പഠിപ്പിച്ചു.
വൈശ്യായാം സൂതവീര്യ്യേണ പുമാനേകോ ബഭൂവ ഹ
വൈശ്യ സ്ത്രീയിൽ നിന്ന് സൂതന്റെ ശക്തിയാൽ ഒരാൾ ജനിച്ചു.
ഏവം തേ കഥിതഃ കിംചിത്പൃഥിവ്യാം ജാതിനിര്ണയ
ഭൂമിയിൽ ജന്മനിർണ്ണയം കുറച്ചു ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സബന്ധോ യേഷു യേഷാം യഃ സര്വജാതിഷു സര്വതഃ
എല്ലാ ജാതികളിലും, ആരാണ് ആരുമായി ബന്ധമുള്ളവൻ എന്നത് എല്ലായിടത്തും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
പിതാ താതസ്തു ജനകോ ജന്മദാതാ പ്രകീര്തിതഃ
പിതാവിനെ 'താത' എന്നും ജന്മം നൽകുന്നവൻ എന്നും വിളിക്കുന്നു.
പിതാമഹഃ പിതൃപിതാ തത്പിതാ പ്രപിതാപഹഃ 1.10.
പിതാവിന്റെ പിതാവാണ് പിതാമഹൻ; അവന്റെ പിതാവാണ് പ്രപിതാമഹൻ.
മാതാമഹഃ പിതാ മാതുഃ പ്രമാതാമഹ ഏവ ച
മാതാവിന്റെ പിതാവാണ് മാതാമഹൻ; അതുപോലെ മാതാവിന്റെ പിതാവിന്റെ പിതാവും.
പിതാമഹീ പിതുര്മാതാ തച്ഛ്വശ്രൂഃ പ്രപിതാമഹീ
പിതാവിന്റെ അമ്മയാണ് പിതാമഹി; അവളുടെ അമ്മയാണു പ്രപിതാമഹി.
മാതാമഹീ മാതൃമാതാ മാതൃതുല്യാ ച പൂജിതാ
മാതാവിന്റെ അമ്മയാണ് മാതാമഹി; അമ്മയെപ്പോലെ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവളും.
വൃദ്ധമാതാമഹീ ജ്ഞേയാ പത്പിതുഃ കാമിനീ തഥാ
വയസ്സായ അമ്മാമ്മയും അപ്പന്റെ അച്ഛന്റെ ഭാര്യയും ഇത്തരത്തിലുള്ളവരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
പിതൃഷ്വസാ പിതുര്മാതൃഷ്വസാ മാതുസ്സ്വസാ സ്മൃതാ
അപ്പന്റെ സഹോദരി, അമ്മയുടെ സഹോദരി, അമ്മയുടെ സ്വന്തം സഹോദരി ഇവരെയും അങ്ങനെ തന്നെ ഓർക്കുന്നു.
ധനഭാഗ്വീര്യ്യജശ്ചൈവ പുംസി ജന്യേ ച വര്ത്തതേ
സമ്പത്തുള്ളവരും, പുരുഷന്റെ വീര്യത്തിൽ ജനിച്ചവരും, പുരുഷന്റെ വംശത്തിലും ഇവർ ഉണ്ടാകുന്നു.
പുത്രപത്നീ വധൂ ജ്ഞേയാ ജാമാതാ ദുഹിതുഃ പതിഃ
മകന്റെ ഭാര്യയെ വധുവെന്നു അറിയണം; മകളുടെ ഭർത്താവാണ് ജാമാതാവ്.
ദേവരഃ സ്വാമിനോ ഭ്രാതാ നനാംദാ സ്വാമിനഃ സ്വസാ
ദേവരൻ എന്നത് ഭർത്താവിന്റെ സഹോദരനാണ്; നനന്ദ എന്നത് ഭർത്താവിന്റെ സഹോദരിയാണ്.
ഭാര്യ്യാ ജായാ പ്രിയാ കാന്താ സ്ത്രീ വ പത്നീ പ്രകീര്തിതാ
ഭാര്യ, ജായ, പ്രിയ, കാന്ത, സ്ത്രീ, പത്നീ എന്നിങ്ങനെയുള്ള എല്ലാ പേരുകളും ഭാര്യയ്ക്കാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.