യഥാ നിത്യോ ഹി ഭഗവാന്നിത്യാ ഭഗവതീ തഥാ
ഭഗവാൻ എങ്ങനെ ശാശ്വതനോ, അതുപോലെ ഭഗവതിയും ശാശ്വതയാണു.
ആബ്രഹ്മസ്തമ്ബപര്യന്തം സര്വം മിഥ്യൈവ കൃത്രിമമ്
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നു പുല്ല് വരെ എല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യമല്ല, മനുഷ്യനിർമ്മിതമാണ്.
സിദ്ധൈശ്വര്യാദികം സര്വം യസ്യാമസ്തി യുഗേ യുഗേ
സകല സിദ്ധികളും ഐശ്വര്യങ്ങളും ഓരോ യുഗത്തിലും അവളിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
സര്വാന്മോക്ഷം പ്രാപയതി ജന്മമൃത്യുജരാദികമ്
ജനനം, മരണം, വയസ്സായിത്തീരൽ എന്നിവയിൽ നിന്ന് അവൾ എല്ലാവരെയും മോക്ഷത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
മങ്ഗലം മോക്ഷവചനം ചാശബ്ദോ ദാതൃവാചകഃ
മംഗളവും മോക്ഷവചനവും—'ആ' എന്ന ശബ്ദം ദാനം ചെയ്യുന്നവളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ഹര്ഷേ സമ്പദി കല്യാണേ മംഗലം പരികീര്തിതമ്
സന്തോഷത്തിലും സമ്പത്തിലും മംഗളത്തിൽ, അതിനെ മംഗളമെന്നു വിളിക്കുന്നു.
അമ്ബേതി മാതൃവചനോ വന്ദനേ പൂജനേ സദാ 2.57.
'അമ്പ' എന്നത് അമ്മയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന വാക്ക്, സദാ വന്ദനയിലും പൂജയിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു.
വിഷ്ണുഭക്താ വിഷ്ണുരൂപാ വിഷ്ണോഃ ശക്തിസ്വരൂപിണീ
വിഷ്ണുവിനെ ഭജിക്കുന്നവളും, വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപവും, വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയുടെ സ്വരൂപവുമാണ് അവൾ.
ഗൌരഃ പീതേ ച നിര്ലിപ്തേ പരേ ബ്രഹ്മണി നിര്മലേ
അവൾ ഉജ്ജ്വലവണ്ണയാളാണ്, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ചവളാണ്, അശുദ്ധിയൊന്നുമില്ലാത്തവളാണ്, പരമമായ ബ്രഹ്മമാണ്.
ഗുരുഃ ശമ്ഭുശ്ച സര്വേഷാം തസ്യ ശക്തിഃ യാ സതീ
എല്ലാവർക്കും ഗുരുവും ശംഭുവും ആയവന്റെ ശക്തിയായ സതിയാണ് അവൾ.
തിഥിഭേദേ പര്വഭേദേ കല്പഭേദേഽന്യഭേദകേ
തിഥികളിലെ വ്യത്യാസത്തിലും, ഉത്സവങ്ങളിലെ വ്യത്യാസത്തിലും, കാലഘട്ടങ്ങളിലെ വ്യത്യാസത്തിലും, മറ്റു ഭേദങ്ങളിൽ,
മഹോത്സവവിശേഷേ ച പര്വന്നിതി സുകീര്തിതാ
പ്രധാന ഉത്സവങ്ങളിൽ പ്രത്യേകിച്ച് അവളെ 'പർവം' എന്ന പേരിൽ പ്രശംസിക്കുന്നു.
പര്വതസ്യ സുതാ ദേവീ സാഽഽവിര്ഭൂതാ ച പര്വതേ
പർവതന്റെ മകളായ ദേവി പർവതത്തിൽ തന്നെ പ്രത്യക്ഷമായി.
സര്വകാലേ സനാ പ്രോക്തോ വിസ്തൃതേ ച തനീതി ച
എല്ലാ കാലത്തും അവളെ സനാ എന്ന പേരിലാണ് വിളിക്കുന്നത്; വിശദമായി പറഞ്ഞാൽ തനീ എന്ന പേരും ഉണ്ട്.
അര്ഥഃ ഷോഡശനാമ്നാം ച കീര്ത്തിതശ്ച മഹാമുനേ
മഹാമുനിയേ, അവളുടെ പതിനാറ് പേരുകളുടെ അർത്ഥം പ്രസ്താവിച്ചു.
പ്രഥമേ പൂജിതാ സാ ച കൃഷ്ണേന പരമാത്മനാ
ആദ്യം പരമാത്മാവായ കൃഷ്ണൻ അവളെ ആരാധിച്ചു.
മധുകൈടഭഭീതേന ബ്രഹ്മണാ സാ ദ്വിതീയതഃ ।। 2.57.
പിന്നീട് മധു-കൈടഭന്മാരെ ഭയന്ന് ബ്രഹ്മാവും അവളെ ആരാധിച്ചു.
ഭ്രഷ്ടശ്രിയാ മഹേന്ദ്രേണ ശാപാദ്ദുര്വാസസഃ പുരാ
പഴയകാലത്ത് ദുർവാസസിന്റെ ശാപം മൂലം തേജസ് നഷ്ടപ്പെട്ട ഇന്ദ്രൻ അവളെ ആരാധിച്ചു.
തദാ മുനീന്ദ്രൈഃ സിദ്ധേന്ദ്രൈര്ദേവൈശ്ച മുനിപുങ്ഗവൈഃ
അപ്പോൾ മഹാമുനിമാർ, സിദ്ധന്മാരുടെ പ്രധാനികൾ, ദേവന്മാർ, പ്രശസ്തമുനിമാർ എന്നിവരും അവളെ ആരാധിച്ചു.
തേജസ്സു സര്വദേവാനാം സാഽഽവിര്ഭൂതാ പുരാ മുനേ
മുനിയേ, അപ്പോൾ അവൾ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും പ്രകാശത്തിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷമായി.
ദുര്ഗാദയശ്ച ദൈത്യാശ്ച നിഹതാ ദുര്ഗയാ തയാ
ദുർഗാദി അസുരന്മാരെ ദുർഗാ ദേവി സംഹരിച്ചു.
കല്പാന്തരേ പൂജിതാ സാ സുരഥേന മഹാത്മനാ
മറ്റൊരു കാലഘട്ടത്തിൽ മഹാത്മാവായ സുരഥൻ അവളെ ആരാധിച്ചു.
മേഷാദിഭിശ്ച മഹിഷൈഃ കൃഷ്ണസാരൈശ്ച മണ്ഡകൈഃ
ആടുകളും മറ്റും, മഹിഷുകളും കൃഷ്ണസാരങ്ങളും മണ്ടകമൃഗങ്ങളും അർപ്പിച്ചു,
വേദോക്താംശ്ചൈവ ദത്ത്വൈവമുപചാരാംസ്തു ഷോഡശ
വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പതിനാറ് ഉപചാരങ്ങളും സമർപ്പിച്ചു.
രാജാ കൃത്വാ പരീഹാരം വരം പ്രാപ യഥേപ്സിതമ്
രാജാവ് നിർദ്ദേശിച്ച വിധത്തിൽ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു, ഇഷ്ടമായ വരം നേടി.
തുഷ്ടാവ രാജാ വൈശ്യശ്ച സാശ്രുനേത്രഃ കൃതാഞ്ജലിഃ
രാജാവും വൈശ്യനും കണ്ണീരോടെ കയ്യുകൂപ്പി അവളെ സ്തുതിച്ചു.
മൃന്മയീം താമദൃഷ്ട്വാ ച ജലധൌതാം നരാധിപഃ 2.57.
ജലംകൊണ്ട് കഴുകിയ മണ്ണ് പ്രതിമ കണ്ട രാജാവ് അവളെ ദർശിച്ചു.
ത്യക്ത്വാ ദേഹം ച വൈശ്യസ്തു പുഷ്കരേ ദുഷ്കരം തപഃ
വൈശ്യൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് പുഷ്കരത്തിൽ കഠിനതപസ് ചെയ്തു.
കൃത്വാ ജഗാമ ഗോലോകം ദുര്ഗാദേവീവരേണ സഃ
ദുർഗാദേവിയുടെ വരപ്രസാദത്തിൽ അവൻ ഗോലോകത്തിലേക്ക് പോയി.
ഭോഗം ച ബുഭുജേ ഭൂപഃ ഷഷ്ടിവര്ഷസഹസ്രകമ്
രാജാവ് അറുപതിനായിരം വർഷം ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു.