അര്ഥം ഷോഡശനാമ്നാം ച സര്വേഷാമീപ്സിതം വരമ്
ഈ പതിനാറു പേരുകളുടെ അർത്ഥവും എല്ലാവരും ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരവും.
കേന വാ പൂജിതാ സാഽഽദൌ ദ്വിതീയേ കേന വാ പുരാ
ആദിയിൽ ആരാണ് അവളെ ആരാധിച്ചത്, പിന്നീടും പുരാതനകാലത്തും ആരാണ് ആരാധിച്ചത്?
നാരായണ ഉവാച ജ്ഞാത്വാ പുനഃ പൃച്ഛസി ത്വം കഥയാമി യഥാഗമമ്
നാരായണൻ പറഞ്ഞു: നീ അറിയുമ്പോഴും വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നു; ആചാരപ്രകാരം ഞാൻ പറയാം.
ദുര്ഗോ ദൈത്യേ മഹാവിഘ്നേ ഭവബന്ധേ ച കര്മ്മണി
ദുർഗ്ഗൻ ദാനവനിലും, വലിയ തടസ്സത്തിലും, ഭവബന്ധനത്തിലും പ്രവർത്തിയിലും ഉണ്ട്.
മഹാഭയേഽതിരോഗേ ചാപ്യാശബ്ദോ ഹന്തൃവാചകഃ
വലിയ ഭയത്തിലും കടുത്ത രോഗത്തിലും 'ആ' എന്ന ശബ്ദം നാശം വരുത്തുന്നവളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
യശസാ തേജസാ രൂപൈര്നാരായണസമാ ഗുണൈഃ
പേരിലും തേജസ്സിലും രൂപങ്ങളിലും ഗുണങ്ങളിലും, അവൾ നാരായണനോടു സമമാണ്.
ഈശാനഃ സര്വസിദ്ധ്യര്ഥേ ചാശബ്ദോ ദാതൃവാചകഃ 2.57.
സകല സിദ്ധികൾക്കായി ഈശാനൻ, 'ആ' എന്ന ശബ്ദം ദാനത്തിനുള്ളത് എന്നർത്ഥം നൽകുന്നു.
സൃഷ്ടാ മായാ പുരാ സൃഷ്ടൌ വിഷ്ണുനാ പരമാത്മനാ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ വിഷ്ണു എന്ന പരമാത്മാവ് മായയെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ശിവേ കല്യാണരൂപാ ച ശിവദാ ച ശിവപ്രിയാ
ശിവനിൽ അവൾ മംഗളരൂപിണിയും, മംഗളം നൽകുന്നവളും, ശിവന്റെ പ്രിയയുമാണ്.
സദ്ബുദ്ധ്യധിഷ്ഠാതൃദേവീ വിദ്യമാനാ യുഗേ യുഗേ
നല്ല ബുദ്ധിക്ക് അധിഷ്ഠാനമായ ദേവി, ഓരോ യുഗത്തിലും നിലനിൽക്കുന്നു.
യഥാ നിത്യോ ഹി ഭഗവാന്നിത്യാ ഭഗവതീ തഥാ
ഭഗവാൻ എങ്ങനെ ശാശ്വതനോ, അതുപോലെ ഭഗവതിയും ശാശ്വതയാണു.
ആബ്രഹ്മസ്തമ്ബപര്യന്തം സര്വം മിഥ്യൈവ കൃത്രിമമ്
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നു പുല്ല് വരെ എല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യമല്ല, മനുഷ്യനിർമ്മിതമാണ്.
സിദ്ധൈശ്വര്യാദികം സര്വം യസ്യാമസ്തി യുഗേ യുഗേ
സകല സിദ്ധികളും ഐശ്വര്യങ്ങളും ഓരോ യുഗത്തിലും അവളിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
സര്വാന്മോക്ഷം പ്രാപയതി ജന്മമൃത്യുജരാദികമ്
ജനനം, മരണം, വയസ്സായിത്തീരൽ എന്നിവയിൽ നിന്ന് അവൾ എല്ലാവരെയും മോക്ഷത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
മങ്ഗലം മോക്ഷവചനം ചാശബ്ദോ ദാതൃവാചകഃ
മംഗളവും മോക്ഷവചനവും—'ആ' എന്ന ശബ്ദം ദാനം ചെയ്യുന്നവളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ഹര്ഷേ സമ്പദി കല്യാണേ മംഗലം പരികീര്തിതമ്
സന്തോഷത്തിലും സമ്പത്തിലും മംഗളത്തിൽ, അതിനെ മംഗളമെന്നു വിളിക്കുന്നു.
അമ്ബേതി മാതൃവചനോ വന്ദനേ പൂജനേ സദാ 2.57.
'അമ്പ' എന്നത് അമ്മയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന വാക്ക്, സദാ വന്ദനയിലും പൂജയിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു.
വിഷ്ണുഭക്താ വിഷ്ണുരൂപാ വിഷ്ണോഃ ശക്തിസ്വരൂപിണീ
വിഷ്ണുവിനെ ഭജിക്കുന്നവളും, വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപവും, വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയുടെ സ്വരൂപവുമാണ് അവൾ.
ഗൌരഃ പീതേ ച നിര്ലിപ്തേ പരേ ബ്രഹ്മണി നിര്മലേ
അവൾ ഉജ്ജ്വലവണ്ണയാളാണ്, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ചവളാണ്, അശുദ്ധിയൊന്നുമില്ലാത്തവളാണ്, പരമമായ ബ്രഹ്മമാണ്.
ഗുരുഃ ശമ്ഭുശ്ച സര്വേഷാം തസ്യ ശക്തിഃ യാ സതീ
എല്ലാവർക്കും ഗുരുവും ശംഭുവും ആയവന്റെ ശക്തിയായ സതിയാണ് അവൾ.
തിഥിഭേദേ പര്വഭേദേ കല്പഭേദേഽന്യഭേദകേ
തിഥികളിലെ വ്യത്യാസത്തിലും, ഉത്സവങ്ങളിലെ വ്യത്യാസത്തിലും, കാലഘട്ടങ്ങളിലെ വ്യത്യാസത്തിലും, മറ്റു ഭേദങ്ങളിൽ,
മഹോത്സവവിശേഷേ ച പര്വന്നിതി സുകീര്തിതാ
പ്രധാന ഉത്സവങ്ങളിൽ പ്രത്യേകിച്ച് അവളെ 'പർവം' എന്ന പേരിൽ പ്രശംസിക്കുന്നു.
പര്വതസ്യ സുതാ ദേവീ സാഽഽവിര്ഭൂതാ ച പര്വതേ
പർവതന്റെ മകളായ ദേവി പർവതത്തിൽ തന്നെ പ്രത്യക്ഷമായി.
സര്വകാലേ സനാ പ്രോക്തോ വിസ്തൃതേ ച തനീതി ച
എല്ലാ കാലത്തും അവളെ സനാ എന്ന പേരിലാണ് വിളിക്കുന്നത്; വിശദമായി പറഞ്ഞാൽ തനീ എന്ന പേരും ഉണ്ട്.
അര്ഥഃ ഷോഡശനാമ്നാം ച കീര്ത്തിതശ്ച മഹാമുനേ
മഹാമുനിയേ, അവളുടെ പതിനാറ് പേരുകളുടെ അർത്ഥം പ്രസ്താവിച്ചു.
പ്രഥമേ പൂജിതാ സാ ച കൃഷ്ണേന പരമാത്മനാ
ആദ്യം പരമാത്മാവായ കൃഷ്ണൻ അവളെ ആരാധിച്ചു.
മധുകൈടഭഭീതേന ബ്രഹ്മണാ സാ ദ്വിതീയതഃ ।। 2.57.
പിന്നീട് മധു-കൈടഭന്മാരെ ഭയന്ന് ബ്രഹ്മാവും അവളെ ആരാധിച്ചു.
ഭ്രഷ്ടശ്രിയാ മഹേന്ദ്രേണ ശാപാദ്ദുര്വാസസഃ പുരാ
പഴയകാലത്ത് ദുർവാസസിന്റെ ശാപം മൂലം തേജസ് നഷ്ടപ്പെട്ട ഇന്ദ്രൻ അവളെ ആരാധിച്ചു.
തദാ മുനീന്ദ്രൈഃ സിദ്ധേന്ദ്രൈര്ദേവൈശ്ച മുനിപുങ്ഗവൈഃ
അപ്പോൾ മഹാമുനിമാർ, സിദ്ധന്മാരുടെ പ്രധാനികൾ, ദേവന്മാർ, പ്രശസ്തമുനിമാർ എന്നിവരും അവളെ ആരാധിച്ചു.
തേജസ്സു സര്വദേവാനാം സാഽഽവിര്ഭൂതാ പുരാ മുനേ
മുനിയേ, അപ്പോൾ അവൾ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും പ്രകാശത്തിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷമായി.