മുനിരുവാച തഥാ നിത്യം ഡിമ്ബരൂപശ്ശ്രീകൃഷ്ണേച്ഛാസമുദ്ഭവഃ
മുനി പറഞ്ഞു: അതുപോലെ, മുട്ടിന്റെ രൂപം എപ്പോഴും ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ഇച്ഛയിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
ജലേന പരിപൂര്ണശ്ച കൃഷ്ണസ്യ മുഖബിന്ദുനാ
കൃഷ്ണന്റെ വായിൽ നിന്നുള്ള തുള്ളി കൊണ്ട്, അതു ജലത്തിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പ്രകൃത്യാ സഹ യുക്തസ്യ കലയാ നിജയാ നൃപ
രാജാവേ, സ്വഭാഗമായ കലയോടും പ്രകൃതിയോടും ചേർന്ന് അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രകൃതിര്ഗര്ഭസംര്യുക്തഡിമ്ബോദ്ഭൂതസ്യ ഭൂമിപ
രാജാവേ, പ്രകൃതിയുമായി ഗർഭത്തിൽ ചേർന്ന്, അവൻ അണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു.
വനമാലാധരഃ ശ്രീമാഞ്ഛോഭിതഃ പീതവാസസാ 2.54.
അവൻ വനപുഷ്പമാല ധരിച്ചവനാണ്, ദീപ്തിയുള്ളവനും മഞ്ഞ വസ്ത്രം അണിഞ്ഞവനുമാണ്.
ആത്മാഽഽകാശസമോ നിത്യോ വിസ്തൃതശ്ചന്ദ്രബിമ്ബവത്
അവന്റെ ആത്മാവ് ആകാശം പോലെ വിശാലവും, ശാശ്വതവും, ചന്ദ്രബിംബം പോലെ വ്യാപകവുമാണ്.
ആകാശവത്സുവിസ്താരോ രത്നൌഘൈശ്ച വിനിര്മിതഃ
അവൻ ആകാശം പോലെ വിശാലനും, അനേകം രത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിതനുമാണ്.
ലക്ഷ്മീസരസ്വതീഗങ്ഗാതുലസീപതിരീശ്വരഃ
അവൻ ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി, ഗംഗ, തുളസി എന്നിവയുടെ നാഥനാണ്.
സര്വേശഃ സര്വസിദ്ധേശോ ഭക്താനുഗ്രഹവിഗ്രഹഃ
അവൻ എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, എല്ലാ സിദ്ധികളുടെ അധിപനും, ഭക്തന്മാർക്ക് അനുഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപവുമാണ്.
ചതുര്ഭുജശ്ച വൈകുണ്ഠേ ഗോലോകേ ദ്വിഭുജഃ സ്വയമ്
വൈകുണ്ഠത്തിൽ അവൻ നാലു കൈകളോടും, ഗോലോകത്തിൽ സ്വയം രണ്ടു കൈകളോടുമാണ്.
ഗോലോകോ വര്ത്തുലാകാരോ വരിഷ്ഠസ്സര്വലോകതഃ
ഗോലോകം വൃത്താകൃതിയിലുള്ളതും, എല്ലാ ലോകങ്ങളിൽ നിന്നും ഉന്നതവുമാണ്.
രത്നേന്ദ്രസാരഖചിതൈഃ സ്തമ്ഭസോപാനചിത്രിതൈഃ
അത് ഉത്തമ രത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച തൂണുകളും പടികൾക്കുമാണ്.
നാനാചിത്രവിചിത്രൈശ്ച ശിബിരൈശ്ച വിരാജിതഃ വിരജാസരിദാകീര്ണൈശ്ശതശൃംഗൈസ്സുവേഷ്ടിതഃ
അത് വിവിധ മനോഹര ശിബിരങ്ങൾ കൊണ്ട് ദീപ്തവും, വിശുദ്ധമായ വിരജാ നദി ഒഴുകുന്ന നൂറു ശൃംഗങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചവുമാണ്.
സരിദര്ധപ്രമാണേന ദൈര്ഘ്യേണ ച തതേന ച
അത് നദിയുടെ അർദ്ധം നീളം, അതേ അർദ്ധം വീതിയുമാണ്.
തദര്ദ്ധമാനവിലസദ്രാസമണ്ഡലമണ്ഡിതഃ 2.54.
അർദ്ധം അളവിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന രാസമണ്ഡലത്തിന്റെ വലയാൽ അത് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
യഥാ പംകജമധ്യേ ച കര്ണികാ സുമനോഹരാ
പൂവിന്റെ നടുവിൽ കർണികം എത്ര മനോഹരമാണോ, അതുപോലെയാണ്.
രാസേശ്വര്യ്യാ രാധികയാ സംയുക്തഃ സന്തതം നൃപ
രാജാവേ, രാസനൃത്തത്തിന്റെ രാജ്ഞിയായ രാധികയോടും അവൻ എപ്പോഴും ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
വഹ്നിശുദ്ധാംശുകാധാനോ രത്നഭൂഷണഭൂഷിതഃ
അവൻ അഗ്നിയിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച വസ്ത്രം അണിഞ്ഞവനും, രത്നാഭരണങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചവനുമാണ്.
രത്നസിംഹാസനസ്ഥശ്ച രത്നച്ഛത്രേണ ശോഭിതഃ
അവൻ രത്നസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്നവനും, രത്നചാത്ത് കൊണ്ട് ദീപ്തിയുള്ളവനുമാണ്.
ഭൂഷിതാഭിശ്ച ഗോപീഭിര്മാലാചന്ദനചര്ചിതഃ
അവൻ ഗോപികൾ അലങ്കരിച്ചവനാണ്, പുഷ്പമാലയും ചന്ദനവും പുരട്ടിയവനും.
കഥിതോ ലോകവിസ്താരോ യഥാശക്തി യഥാഗമമ്
ലോകങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി എത്രത്തോളം കഴിയുന്നുവോ, ആചാരപ്രകാരം അതിനുസരിച്ച് വിശദീകരിച്ചു.
പാത്രം ഷട്പലസംഭൂതം ഗഭീരം ചതുരങ്ഗുലമ്
ആ പാത്രം ആറു താമരപ്പൂവിന്റെ ഇലകളിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാക്കിയിരിക്കുന്നത്; അതു ആഴമുള്ളതും നാലു വിരൽ വീതിയുമാണ്.
സ്വര്ണമാഷകൃതച്ഛിദ്രം ദണ്ഡൈശ്ച ചതുരംഗുലൈഃ
അതിൽ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ഒരു കടുക് വലുപ്പം ചുരുണ്ട ഒരു തുളയുണ്ട്; നാലു വിരൽ നീളമുള്ള ദണ്ഡങ്ങളും ഉണ്ട്.
ദണ്ഡദ്വയം മുഹൂര്തം ച യാമസ്തസ്യ ചതുഷ്ടയമ്
രണ്ട് ദണ്ഡം ഒരൊറ്റ മുഹൂർത്തം അളവാണ്; അതിൽ നാലെണ്ണം ചേർന്നാൽ ഒരു യാമം.
മാസോ ദ്വാഭ്യാം ച പക്ഷാഭ്യാം വര്ഷം ദ്വാദശമാസകൈഃ 2.54.
രണ്ട് പക്ഷങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ഒരു മാസം; പന്ത്രണ്ടു മാസങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ഒരു വർഷം.
കൃഷ്ണപക്ഷേ ദിനം പ്രോക്തം ശുക്ലേ രാത്രിഃ പ്രകീര്ത്തിതാ
കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ പകൽ ആണ് പ്രധാനമെന്ന് പറയുന്നു; ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ രാത്രി ആണ് പ്രധാനമെന്ന് പറയുന്നു.
അയനം ഹ്യുത്തരമഹോ രാത്രിര്വൈ ദക്ഷിണായനമ്
ഉത്തരായണം പകൽ എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്; ദക്ഷിണായനം യഥാർത്ഥത്തിൽ രാത്രി തന്നെയാണ്.
പ്രകൃതേഃ പ്രാകൃതാനാം ച ബ്രഹ്മാദീനാം നിശാമയ
പ്രകൃതിയും ബ്രഹ്മാദികൾ പോലുള്ള ആദിപ്രാണികൾക്കും പകൽ-രാത്രികൾ എങ്ങനെയാണെന്ന് കേൾക്കൂ.
ദിവ്യൈര്ദ്വാദശസാഹസ്രൈഃ സാവധാനം നിശാമയ
ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ: പന്ത്രണ്ടായിരം ദൈവവർഷങ്ങളാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
തേഷാം ച സന്ധ്യാസന്ധ്യാംശൌ ദ്വേ സഹസ്രേ പ്രകീര്തിതേ
അവയിൽ സന്ധിയും സന്ധ്യാംശവും ചേർന്ന് രണ്ടായിരം വർഷങ്ങളാണ് പറയുന്നത്.