സ ച ദൃഷ്ട്വാഽഭീഷ്ടദേവം നിഗുണേ പ്രകൃതേഃ പരമ്
അവൻ ഇഷ്ടദേവതയെ, ഗുണങ്ങൾക്കപ്പുറം, പ്രകൃതിയ്ക്ക് അതീതമായവനെ കണ്ടു.
നമശ്ചകാര ശമ്ഭും ച ബ്രഹ്മാണം കശ്യപം തഥാ
അവൻ ശംഭുവിനെയും ബ്രഹ്മയെയും കശ്യപനെയും നമസ്കരിച്ചു.
ബ്രഹ്മാ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ സഹസാ സമയോചിതമ്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ബ്രഹ്മൻ ഉടനെ അതിനനുസരിച്ച് സംസാരിച്ചു.
യദി ത്യക്താ ധര്മപത്നീ ധര്മിഷ്ഠാ മനസാ സതീ
ധർമ്മപത്നി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടും, മനസ്സിൽ ശുദ്ധയും നീതിയുള്ളവളായിരുന്നാൽ,
യതിര്വാ ബ്രഹ്മചാരീ വാ ഭിക്ഷുര്വനചരോഽപി വാ
യതി, ബ്രഹ്മചാരി, ഭിക്ഷു, കാടിൽ താമസിക്കുന്നവൻ എന്നിവരിലൊന്നായിരുന്നാൽ,
അകൃത്വാ തു സുതോത്പത്തിം വിരാഗീ യസ്ത്യജേത്പ്രിയാമ്
മക്കളെ ജനിപ്പിക്കാതെ, പ്രിയപ്പെട്ടവളെ വെടിഞ്ഞത് വെറും വിരാഗം കൊണ്ടാണെങ്കിൽ,
ബ്രഹ്മണോ വചനം ശ്രുത്വാ ജരത്കാരുര്മുനീശ്വരഃ 2.46.
ബ്രഹ്മന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മഹാമുനി ജരത്കാരു,
തസ്യൈ ശുഭാശിഷം ദത്ത്വാ യയുര്ദേവാ മുദാഽന്വിതാഃ
അവളെ ആശീർവാദം നൽകി, ദേവതകൾ സന്തോഷത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു.
മുനേഃ കരസ്പര്ശമാത്രാത്സദ്യോ ഗര്ഭോ ബഭൂവ ഹ
മുനിയുടെ കൈ സ്പർശിച്ചയുടൻ, ഗർഭം ഉടനെ ഉണ്ടായി.
ജരത്കാരുരുവാച ജിതേന്ദ്രിയാണാം പ്രവരോ ധര്മിഷ്ഠോ വൈഷ്ണവാഗ്രണീഃ
ജരത്കാരു പറഞ്ഞു: 'ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവരിൽ പ്രധാനി, നീതിയുള്ളവൻ, വൈഷ്ണവന്മാരിൽ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നവൻ,'
തേജസ്വീ ച തപസ്വീ ച യശസ്വീ ച ഗുണാന്വിതഃ
'പ്രഭയുള്ളവൻ, തപസ്സുള്ളവൻ, പ്രശസ്തനും ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞവനും,'
സ ച പുത്രോ വിഷ്ണുഭക്തോ ധാര്മികഃ കുലമുദ്ധരേത്
'അവൻ വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തിയുള്ള, നീതിയുള്ള മകനായിരിക്കും; കുടുംബത്തെ ഉയർത്തും.'
പതിവ്രതാ സുശീലാ യാ സപ്രിയാ പ്രിയവാദിനീ
ഭർത്താവിനോടു വിശുദ്ധമായ ഭക്തിയുള്ളവളും, നല്ല സ്വഭാവമുള്ളവളും, ഭർത്താവിന് പ്രിയങ്കരിയുമായവളും, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവളുമാണ്.
ഹരിഭക്തിപ്രദോ ബന്ധുസ്തദിഷ്ടം യത്സുഖപ്രദമ്
ഹരിയിലേക്കുള്ള ഭക്തി നൽകുന്നവളും, സ്നേഹിതയായവളും, അവളുടെ സാന്നിധ്യം സന്തോഷം പകരുന്നവളുമാണ്.
സാ ഗര്ഭധാരിണീ യാ ച ഗര്ഭവാസവിമോചിനീ
ഗർഭം ധരിക്കുന്നവളും, ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് കുഞ്ഞിനെ പുറത്തെടുക്കുന്നവളുമാണ്.
ഗുരുശ്ച ജ്ഞാനദാതാ ച തജ്ജ്ഞാനം കൃഷ്ണഭാവനമ്
ജ്ഞാനം നൽകുന്ന ഗുരുവും, ആ ജ്ഞാനം കൃഷ്ണചിന്തയുമായുള്ളതുമാണ്.
ആവിര്ഭൂതം തിരോഭൂതം കിം വാ ജ്ഞാനം തദന്യതഃ 2.46.
ആ ജ്ഞാനം പ്രത്യക്ഷമാകുകയോ അപ്രത്യക്ഷമാകുകയോ വേറേതായിരിക്കുകയോ ചെയ്താലും, അതു മറ്റുള്ള ജ്ഞാനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്.
തത്ത്വാനാം സാരഭൂതം ച ഹരേരന്യദ്വിഡമ്ബനമ്
സത്യങ്ങളുടെ സാരമായത്, ഹരിയെ വിട്ടുള്ളത് എല്ലാം വെറും അനുകരണമാണ്.
ജ്ഞാനാത്പ്രമുച്യതേ ബന്ധാത്സ രിപുര്യോ ഹി ബന്ധദഃ
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ബന്ധനം വിട്ടു മോചനം നേടാം; ആ ശത്രുവാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ബന്ധനം നൽകുന്നത്.
സ രിപുഃ ശിഷ്യഘാതീ ച യതോ ബന്ധാന്ന മോചയേത്
ശത്രുവായവൻ ശിഷ്യരെ നശിപ്പിക്കുന്നവനാണ്, കാരണം അവൻ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകുന്നില്ല.
ന മോചയേദ്യഃ സ കഥം ഗുരുസ്താതോ ഹി ബാന്ധവഃ
മോചനം നൽകാത്തവൻ എങ്ങനെയാണ് ഗുരുവോ സത്യസ്നേഹിതനോ ആകാൻ കഴിയുക?
ന ദര്ശയേദ്യഃ സ കഥം കീദൃശോ ബാന്ധവോ നൃണാമ് നിര്മൂലം ച പുരാകര്മ ഭവേദ്യത്സേവയാ ധ്രുവമ്
വഴി കാണിക്കാത്തവൻ എങ്ങനെയാണ് മനുഷ്യരുടെ സ്നേഹിതനാകാൻ കഴിയുക? സേവനത്തിലൂടെ പഴയ കർമ്മം വേരോടെ ഇല്ലാതാകും.
മയാ ഛലേന ത്വം ത്യക്താ ദോഷം മേ ക്ഷമ്യതാം പ്രിയേ
ചതിയോടെ ഞാൻ നിന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു; പ്രിയേ, എന്റെ തെറ്റ് ക്ഷമിക്കണം.
പുഷ്കരേ തപസേ യാമി ഗച്ഛ ദേവി യഥാസുഖമ്
പുഷ്കരത്തിൽ തപസ്സിനായി ഞാൻ പോകുന്നു; ദേവി, നീ ഇഷ്ടം പോലെ പോകൂ.
ധനാദിഷു സ്ത്രിയാം പ്രീതിഃ പ്രവൃത്തിപഥഗാമിനാമ്
സമ്പത്ത് മുതലായവയിൽ സ്ത്രീയുടെ സ്നേഹം അവളുടെ മനസ്സിന്റെ പ്രവണത അനുസരിച്ചാണ്.
ജരത്കാരുവചഃ ശ്രുത്വാ മനസാ ശോകകാതരാ
ജരത്കാരുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അവൾ മനസ്സിൽ ദുഃഖിതയായി.
മനസോവാച യത്ര സ്മരാമി ത്വാം ബന്ധോ തത്ര മാമാഗമിഷ്യസി।।2.46.
അവൾ മനസ്സിൽ പറഞ്ഞു: എവിടെയായാലും ഞാൻ നിന്നെ ഓർക്കുമ്പോൾ, സ്നേഹിതാ, അവിടെ നീ എന്നെ സമീപിക്കും.
ബന്ധുഭേദഃ ക്ലേശതമഃ പുത്രഭേദസ്തതഃ പരഃ
ബന്ധുക്കളിൽ ഭേദം സംഭവിക്കുന്നത് ഏറ്റവും വലിയ ദുഃഖമാണ്; മക്കളിൽ ഭേദം സംഭവിക്കുന്നത് അതിലും വലിയതാണ്.
പതിഃ പതിവ്രതാനാം ച ശതപുത്രാധികഃ പ്രിയഃ
പതിവ്രതകൾക്ക് ഭർത്താവ് നൂറു മക്കളേക്കാൾ പ്രിയനാണ്.
പുത്രേ യഥൈകപുത്രാണാം വൈഷ്ണവാനാം യഥാ ഹരൌ
ഒറ്റമകനുള്ളവർക്കും, വൈഷ്ണവർക്കും പോലെ, ഹരിയാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത്.