ശങ്കര ഉവാച പ്രാണാംശ്ച ന സമര്ഥോഽഹം പ്രദാതും ശരണാഗതമ്
ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ അഭയം തേടിയവന്റെ ജീവൻ ഞാൻ വിട്ടുകൊടുക്കാൻ കഴിയില്ല.
യോ ദദാതി ഭയേനൈവ പ്രപന്നം ശരണാഗതമ് 1.9.
ഭയത്താൽ അഭയം തേടിയവനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ—
സര്വം ത്യക്തും സമര്ഥോഽഹം ന സ്വധര്മം ജഗത്പ്രഭോ
ലോകാധിപതേ, ഞാൻ എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിലും, എന്റെ ധർമ്മം മാത്രം ഞാൻ വിട്ടുകൊടുക്കില്ല.
യശ്ച ധര്മം സദാ രക്ഷേദ്ധര്മസ്തം പരിരക്ഷതി
യാരോ എപ്പോഴും ധർമ്മത്തെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുമോ, ധർമ്മം അവനെ തന്നെ സംരക്ഷിക്കും.
ത്വം സര്വമാതാ സ്രഷ്ടാ ച ഹന്താ ച പരിണാമതഃ
നീ എല്ലാം മാതാവും സ്രഷ്ടാവും രൂപാന്തരത്തിൽ സംഹാരകനുമാണ്.
ശങ്കരസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ഭഗവാന്സര്വഭാവവിത്
ശങ്കരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട സർവ്വഭാവങ്ങളെ അറിയുന്ന ഭഗവാൻ—
പ്രതസ്ഥാവര്ദ്ധചന്ദ്രശ്ച നിര്വ്യാധിഃ ശിവശേഖരേ
വളരുന്ന രോഗമില്ലാത്ത ചന്ദ്രൻ ശിവന്റെ ജടയിൽ അലങ്കരിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
യക്ഷ്മഗ്രസ്തം ച തം ദൃഷ്ട്വാ ദക്ഷസ്തുഷ്ടാവ മാധവമ്
ക്ഷയരോഗം ബാധിച്ച ചന്ദ്രനെ കണ്ട ദക്ഷൻ മാധവനെ സ്തുതിച്ചു.
കൃഷ്ണസ്തേഭ്യോ വരം ദത്ത്വാ ജഗാമ സ്വാലയം ദ്വിജ
കൃഷ്ണൻ അവർക്കു വരം നൽകി തന്റെ സ്വഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, ദ്വിജൻ.
ചന്ദ്രസ്താശ്ച പരിപ്രാപ്യ വിജഹാര ദിവാനിശമ്
ചന്ദ്രൻ അവരെ വീണ്ടും പ്രാപിച്ച് പകലും രാത്രിയും ആനന്ദിച്ചു.
ഇത്യേവം കഥിതം സര്വം കിഞ്ചിത്സൃഷ്ടിക്രമം മുനേ
മുനിവരേ, സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമം മുഴുവനും ഇതുവരെ വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നിരിക്കുന്നു.
സൌതിരുവാച ക്രതോരപി ക്രിയാ ഭാര്യ്യാ വാലഖില്യാനസൂയത
സൗതി പറഞ്ഞു: യാഗങ്ങളിൽ ഭാര്യയുടെ പങ്ക് അനിവാര്യമാണ്; വാലഖില്യർ അങ്ങനെ ജനിച്ചു.
ത്രയഃ പുത്രാശ്ചാങ്ഗിരസോ ബഭൂവുര്മുനിസത്തമാഃ
അംഗിരസിന് മൂന്നു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു, മഹർഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ.
വസിഷ്ഠസ്യ സുതഃ ശക്തിഃ ശക്തേഃ പുത്രഃ പരാശരഃ
വസിഷ്ഠന്റെ മകനാണ് ശക്തി; ശക്തിയുടെ മകനാണ് പരാശരൻ.
വ്യാസപുത്രഃ ശിവാംശശ്ച ശുകശ്ച ജ്ഞാനിനാം വരഃ
വ്യാസന്റെ മകനും ശിവന്റെ അംശവുമാണ് ശുകൻ; ജ്ഞാനികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ.
ശൌനക ഉവാച ന ബുദ്ധം വചനം കിംചിദ്ധനേശോത്പത്തിപൂര്വകമ്
ശൗണകൻ പറഞ്ഞു: ധനേശന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് യാതൊരു പ്രാമാണികമായ വാക്കും ഇല്ല.
അധുനാ കഥിതം ജന്മ ധനേശസ്യേശ്വരാദിദമ്
ഇപ്പോൾ ഈശ്വരനായ ധനേശന്റെ ജനനം വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സൌതിരുവാച പുനശ്ച ബ്രഹ്മശാപേന സ ച വിശ്വശ്രവസ്സുതഃ
സൗതി പറഞ്ഞു: വീണ്ടും ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപം മൂലം, വിശ്രവസിന്റെ മകൻ ബാധിക്കപ്പെട്ടു.
ഗുരവേ ദക്ഷിണാം ദാതുമുതഥ്യശ്ച ധനേശ്വരമ്
ഉതത്യൻ, ഗുരുദക്ഷിണയായി ധനേശ്വരനെ അദ്ധ്യാപകനു സമർപ്പിച്ചു.
ധനേശോ വിരസോ ഭൂത്വാ തസ്മൈ തദ്ദാതുമുദ്യതഃ
ധനേശൻ ശക്തിഹീനനായി, അവനോട് തന്നെ സമർപ്പിക്കാൻ തയ്യാറായി.
തേന വിശ്രവസഃ പുത്രഃ കുബേരശ്ച ധനാധിപഃ 1.10.
അങ്ങനെ വിശ്രവസിന്റെ മകനായ കുബേരൻ ധനത്തിന്റെ അധിപനായി.
പുലഹസ്യ സുതോ വാത്സ്യഃ ശാണ്ഡില്യശ്ച രുചേഃ സുതഃ
പുലഹന്റെ മകനാണ് വാത്സ്യൻ; രുചിയുടെ മകനാണ് ശാണ്ഡില്യൻ.
കാശ്യപഃ കശ്യപാജ്ജാതോ ഭരദ്വാജോ ബൃഹസ്പതേഃ
കശ്യപൻ, കശ്യപനിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു; ഭൃഹസ്പതിയിൽ നിന്ന് ഭരദ്വാജൻ.
ശാണ്ഡില്യശ്ച രുചേഃ പുത്രോ മുനിസ്തേജസ്വിനാം വരഃ
ശാണ്ഡില്യൻ, രുചിയുടെ മകനും, തേജസ്സുള്ള മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്.
ബഭൂവുര്ബ്രഹ്മണോ വക്ത്രാദന്യാ ബ്രാഹ്മണജാതയഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് മറ്റു ബ്രാഹ്മണ വംശങ്ങളും ഉദിച്ചുവന്നു.
ചന്ദ്രാദിത്യമനൂനാം ച പ്രവരാഃ ക്ഷത്രിയാഃ സ്മൃതാഃ
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും മനുമാരും വംശജരായ ക്ഷത്രിയന്മാരാണ് പ്രശസ്തർ.
ഊരുദേശാച്ച വൈശ്യാശ്ച പാദതഃ ശൂദ്രജാതയഃ
തൊണ്ടിയിൽ നിന്ന് വൈശ്യർ, കാലിൽ നിന്ന് ശൂദ്രർ ജനിച്ചു.
ഗോപനാപിതഭില്ലാശ്ച തഥാ മോദകകൂബരൌ
ഗോപന്മാർ, നാപ്പിത്തന്മാർ, ഭില്ലന്മാർ, കൂടാതെ മോദകനും കൂബരനും അങ്ങനെ ജനിച്ചു.
ഇത്യേവമാദ്യാ വിപ്രേന്ദ്ര സച്ഛൂദ്രാഃ പരികീര്ത്തിതാഃ
ഇങ്ങനെ, മഹർഷേ, ആദിമകാലത്തെ ശുദ്ധമായ ശൂദ്രന്മാരെ ഞാൻ വിവരിച്ചു.
വിശ്വകര്മാ ച ശൂദ്രായാം വീര്യ്യാധാനം ചകാര സഃ
വിശ്വകർമ്മൻ ഒരു ശൂദ്രസ്ത്രിയിലേക്കാണ് തന്റെ സന്താനശക്തി നൽകിയത്.