ഭരണാദേവ ഭര്താഽയം പാലനാത്പതിരുച്യതേ
പോശിക്കുന്നതിനാൽ ഭർത്താവെന്നും, സംരക്ഷിക്കുന്നതിനാൽ പതി എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ബന്ധുശ്ച സുഖബന്ധാച്ച പ്രീതിദാനാത്പ്രിയഃ പരഃ
അവൻ ബന്ധുവാണ്, സന്തോഷത്തിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുകയും സ്നേഹം നൽകുന്നതിനാൽ പരമപ്രിയനുമാണ്.
രതിദാനാച്ച രമണഃ പ്രിയോ നാസ്തി പ്രിയാത്പരഃ
സംഗമത്തിൽ ആനന്ദം നൽകുന്നവളേക്കാൾ പ്രിയങ്കരിയാരുമില്ല.
ശതപുത്രാത്പരഃസ്വാമീ കുലജാനാം പ്രിയഃ സദാ
ഉയർന്ന കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവ് നൂറു മക്കളേക്കാൾ എന്നും പ്രിയനാണ്.
സ്നാനം ച സര്വതീര്ഥേഷു സര്വയജ്ഞേഷു ദീക്ഷണമ്
എല്ലാ തിരുത്തികളിലും സ്നാനം ചെയ്യലും, എല്ലാ യാഗങ്ങളിലും ദീക്ഷയുമാണ്—
സര്വാണ്യേവ വ്രതാദീനി മഹാദാനാനി യാനി ച
എല്ലാ വ്രതങ്ങളും മഹാദാനങ്ങളും എന്തായാലും—
ഗുരുസേവാവിപ്രസേവാദേവസേവാദികം ച യത്। സ്വാമിനഃ പാദസേവായാഃ കലാം നാര്ഹന്തി ഷോഡശീമ്।।2.42.
ഗുരുവിനെയും, ബ്രാഹ്മണനെയും, ദേവന്മാരെയും സേവിക്കുന്നതും, ഇതുപോലെയുള്ളതും ഭർത്താവിന്റെ പാദസേവയുടെ പത്തിനാറിൽ ഒരു ഭാഗത്തിനും തുല്യമല്ല.
ഗുരുവിപ്രേഷ്ടദേവേഷു സര്വേഭ്യശ്ച പതിര്ഗുരുഃ
ഗുരുവിനും, ബ്രാഹ്മണനും, പ്രിയദേവന്മാർക്കും, എല്ലാവർക്കുമപ്പുറം ഭർത്താവാണ് ഏറ്റവും വലിയ ഗുരു.
ഗോപീത്രിലക്ഷകോടീനാം ഗോപാനാം ച തഥൈവ ച
മൂന്നു കോടി ഗോപികളിലും, അതുപോലെ ഗോപന്മാരിലും—
രമാദിഗോപകാന്താനാമീശ്വരീ തത്പ്രസാദതഃ
അവന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ രമയും മറ്റു ഗോപികകളുടെയും ഇഷ്ടദേവതകളുടെയും രാജ്ഞിയാണ് അവൾ.
ഇത്യുക്ത്വാ രാധികാ കൃഷ്ണം തത്ര ദധ്യൌ സുഭക്തിതഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം രാധികാ അവിടത്ത് ഭക്തിപൂർവ്വം കൃഷ്ണനെ ധ്യാനിച്ചു.
അഥ സാ ദക്ഷിണാദേവീ ധ്വസ്താ ഗോലോകതോ മുനേ
അപ്പോൾ, മുനിവേ, ദക്ഷിണാദേവി ഗോലോകത്തിൽ നിന്ന് താഴെ വീണു.
അഥ ദേവാദയഃ സര്വേ യജ്ഞം കൃത്വാ സുദുഷ്കരമ്
അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും വളരെ പ്രയാസമുള്ള യാഗം നടത്തി.
വിധിര്നിവേദനം ശ്രുത്വാ ദേവാദീനാം ജഗത്പതിഃ
ദേവന്മാരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും അപേക്ഷ കേട്ടു ലോകനാഥൻ—
നാരായണശ്ച ഭഗവാന്മഹാലക്ഷ്മീശ്ച ദേഹതഃ
ഭഗവാൻ നാരായണനും മഹാലക്ഷ്മിയും അവളുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നുമാണ്—
ബ്രഹ്മാ ദദൌ താം യജ്ഞായ പൂര്ണാര്ഥം കര്മണാം സതാമ്
ബ്രഹ്മാവ് സത്പുരുഷന്മാരുടെ കർമ്മങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി ഫലിക്കാനായി അവളെ യാഗത്തിന് സമർപ്പിച്ചു.
തപ്തകാഞ്ചനവര്ണാഭാം ചന്ദ്രകോടിസമപ്രഭാമ് 2.42.
അവൾ ഉരുകിയ പൊന്നിന്റെ നിറംപോലെയും, കോടിചന്ദ്രന്മാരുടെ പ്രകാശംപോലെയും ദീപ്തിയുള്ളവളായിരുന്നു.
കമലാസ്യാം കോമലാങ്ഗീം കമലായതലോചനാമ്
അവളുടെ മുഖം താമരപൂവുപോലെയും, അവളുടെ അവയവങ്ങൾ മൃദുവും, കണ്ണുകൾ താമരയിലപോലെയും വിശാലവുമായിരുന്നു.
വഹ്നിശുദ്ധാംശുകാധാനാം ബിമ്ബോഷ്ഠീം സുദതീം സതീമ്
അവൾ അഗ്നിയിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച വസ്ത്രം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു, ബിംബഫലത്തിന്റെ ചുവപ്പുപോലുള്ള അധരങ്ങൾ, മനോഹരമായ പല്ലുകൾ, ശുദ്ധമായ ആചാരങ്ങൾ.
ഈഷദ്ധാസ്യപ്രസന്നാസ്യാം രത്നഭൂഷണഭൂഷിതാമ്
അവളുടെ മുഖം അല്പം പുഞ്ചിരിയോടെ പ്രകാശമുള്ളതും, രത്നാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞതുമാണ്.
കസ്തൂരീബിന്ദുഭിഃ സാര്ദ്ധം ചന്ദനൈശ്ച സുഗന്ധിഭിഃ
കസ്തൂരി തുള്ളികളോടും സുഗന്ധമുള്ള ചന്ദനത്തോടും കൂടി,
സുപ്രശസ്തനിതമ്ബാഢ്യാം ബൃഹച്ഛ്രോണിപയോധരാമ്
അലങ്കാരമുള്ള അരയ്ക്കും വീതിയുള്ള തോളുകളും നിറഞ്ഞ മുലകളും ഉള്ളവളെ,
താം ദൃഷ്ട്വാ രമണീയാം ച യജ്ഞോ മൂര്ച്ഛാമവാപ ഹ
അവളെ അത്ര മനോഹരിയായി കണ്ടപ്പോൾ യജ്ഞം ബോധംകെട്ടുപോയി.
ദിവ്യം വര്ഷശതം ചൈവ താം ഗൃഹീത്വാഽഥ നിര്ജനേ
ഒരു ദിവ്യമായ നൂറു വർഷം അവളെ എടുത്തു കൊണ്ടുപോയി, ഒരിടവേളയില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത്,
ഗര്ഭം ദധാര സാ ദേവീ ദിവ്യം ദ്വാദശവത്സരമ്
ആ ദേവി ദ്വാദശവത്സരം ദിവ്യമായ ഗർഭം ധരിച്ചു.
കര്മണാം ഫലദാതാ ച ദക്ഷിണാ കര്മണാം സതാമ്
കർമ്മഫലങ്ങൾ നൽകുന്നവനും, സത്പുരുഷന്മാരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പ്രതിഫലം നൽകുന്നവളുമാണ്,
യജ്ഞോ ദക്ഷിണയാ സാര്ദ്ധം പുത്രേണ ച ഫലേന ച 2.42.
യജ്ഞവും, ദക്ഷിണയും, പുത്രനും ഫലവും ചേർന്നാണ്.
യജ്ഞശ്ച ദക്ഷിണാം പ്രാപ്യ പുത്രം ച ഫലദായകമ്
യജ്ഞം ദക്ഷിണയും ഫലദായകനായ പുത്രനെയും ലഭിച്ചു.
തദാ ദേവാദയസ്തുഷ്ടാഃ പരിപൂര്ണമനോരഥാഃ
അപ്പോൾ ദേവന്മാരും മറ്റു എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ, തങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി നിറവേറ്റപ്പെട്ടു.
കൃത്വാ കര്മ ച കര്താ തു തൂര്ണം ദദ്യാച്ച ദക്ഷിണാമ്
പ്രവർത്തി ചെയ്തശേഷം, ചെയ്തവൻ ഉടൻ ദക്ഷിണ നൽകണം.