വത്സരൈര്നരമാനൈശ്ച യുഗാനാം ച ചതുഷ്ടയമ്
വർഷങ്ങൾ, മനുഷ്യരുടെ അളവുകൾ, നാലു യുഗങ്ങൾ — ഇവയാൽ എല്ലാം.
യുഗേ നരാണാം ശക്രായുര്മനോരായുഃ പ്രകീര്ത്തിതമ്
ഒരു യുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സും, ഇന്ദ്രന്റെ ആയുസ്സും, മനുവിന്റെ ആയുസ്സും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
നിപാതോ ബ്രഹ്മണസ്തത്ര ഭവേത്പ്രാകൃതികോ ലയഃ
അവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ലയമാണ് പ്രകൃതിപരമായ ലയം എന്നു പറയുന്നു.
ചക്ഷുര്നിമേഷഃ സൃഷ്ടിശ്ച പുനരുന്മീലനേ തഥാ
കണ്ണ് അടയ്ക്കുന്നതും തുറക്കുന്നതും സൃഷ്ടിയാണ്, വീണ്ടും തുറക്കുന്നതും അതുപോലെ.
യഥാ പൃഥിവ്യാ രേണൂനാമിത്യൂചേ ചന്ദ്രശേഖരഃ
ഭൂമിയിലെ ധൂളികണങ്ങൾപോലെ — അങ്ങനെ ചന്ദ്രശേഖരൻ പറഞ്ഞു.
സൃഷ്ടിസൂത്രസ്വരൂപം ഹി ചാന്യദ്വൃണു വരം സുര
സൃഷ്ടിയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തന്നെയാണ് സൃഷ്ടിസൂത്രം; ദേവാ, നീ മറ്റൊരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കു.
ആത്മനഃ പൂര്വമൈശ്വര്യ്യം വരയാമാസ തത്ര വൈ 2.36.
അവിടെ അവൻ തനിക്കു മുൻകാല ഐശ്വര്യം തന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.
നാരദ ഉവാച കിം ചകാര ഗൃഹം ഗത്വാ തന്മേ വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി
നാരദൻ ചോദിച്ചു: അവൻ വീട്ടിലേക്ക് പോയ ശേഷം എന്ത് ചെയ്തു? അതെനിക്ക് വിശദീകരിക്കണം.
നാരായണ ഉവാച വൈരാഗ്യം വര്ദ്ധയാമാസ തദാ ബ്രഹ്മന്ദിനേ ദിനേ
നാരായണൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഓരോ ദിവസവും അവൻ വൈരാഗ്യം കൂടുതൽ വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
മുനിസ്ഥാനാദ്ഗൃഹം ഗത്വാ സ ദദര്ശാമരാവതീമ്
മുനിയുടെ ഇടത്തിൽ നിന്ന് വീട്ടിലേക്ക് പോയി, അവൻ അമരാവതിയെ കണ്ടു.
വിഷണ്ണബാന്ധവാം ചൈവ ബന്ധുഹീനാം ച കുത്രചിത്
അവിടെ ദുഃഖിതരായ ബന്ധുക്കളെയും ബന്ധുക്കൾ ഇല്ലാത്തവരെയും കണ്ടു.
ശത്രുഗ്രസ്താം ച ദൃഷ്ട്വാ താമഗമദ്വാക്പതിം പ്രതി
ശത്രുക്കൾ ഉപദ്രവിച്ച അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ വാക്കിന്റെ അധിപനോടു സമീപിച്ചു.
ധ്യായമാനം പരം ബ്രഹ്മ ഗങ്ഗാതോയേ സ്ഥിതം പരമ്
ഗംഗയുടെ വെള്ളത്തിൽ നില്ക്കുന്ന പരമബ്രഹ്മയെ ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി അവൻ കണ്ടു.
സാശ്രുനേത്രം പുലകിതം പരമാനന്ദസംയുതമ്
കണ്ണുനീരോടെ, രോമാഞ്ചത്തോടെ, പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞവനായി.
ശ്രേഷ്ഠം ച വന്ധുവര്ഗാണാമതിശ്രേഷ്ഠം ച മാനിനാമ്
ബന്ധുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും, അഭിമാനികളിൽ അതിശ്രേഷ്ഠനും.
ദൃഷ്ട്വാ ഗുരും ജപന്തം ച തത്ര തസ്ഥൌ സുരേശ്വരഃ
ഗുരുവിനെ ജപം ചെയ്യുന്നതായി കണ്ടു; അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ അവിടെ നിന്നു.
പ്രണമ്യ ചരണാമ്ഭോജേ രുരോദോച്ചൈര്മുഹുര്മുര്ഹുഃ 2.37.
കാൽപാദങ്ങളിൽ പ്രണാമം ചെയ്ത്, അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
പുനര്വരോ മയാ ലബ്ധോ ജ്ഞാനിനാമപി ദുര്ലഭാമ്
പുനരായും ഞാൻ ഒരു വരം ലഭിച്ചു, ജ്ഞാനികൾക്കുപോലും പ്രാപ്തിയില്ലാത്തത്.
ശിഷ്യസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ സതാം ബുദ്ധിമതാം വരഃ
ശിഷ്യന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, സന്മാർഗ്ഗികളിലും ബുദ്ധിമാന്മാരിലും ശ്രേഷ്ഠൻ,
ബൃഹസ്പതിരുവാച ന കാതരോ ഹി നീതിജ്ഞോ വിപത്തൌ സ്യാത്കദാചന
ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: ന്യായം അറിയുന്നവൻ ഒരിക്കലും ദുരിതത്തിൽ ഭയപ്പെടുന്നില്ല.
സമ്പത്തിര്വാ വിപത്തിര്വാ നശ്വരാ സ്വപ്നരൂപിണീ
സമ്പത്തോ ദുരിതമോ, എല്ലാം സ്വപ്നംപോലെ നശ്വരമാണ്.
സര്വേഷാം ച ഭ്രമത്യേവ ശശ്വജ്ജന്മനി ജന്മനി
എല്ലാവർക്കും ജന്മംതോറും അത് മാറിമാറി നടക്കുന്നു.
ഭുങ്ക്തേ ഹി സ്വകൃതം കര്മ സര്വത്രാപി ച ഭാരതേ
സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം എല്ലായിടത്തും, ഭാരതത്തിൽ പോലും, അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
നാഭുക്തം ക്ഷീയതേ കര്മ കല്പകോടിശതൈരപി
നൂറുകോടി കാലങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും, അനുഭവിക്കാതെ ഒരു പ്രവൃത്തിയും ഇല്ലാതാവില്ല.
ഇത്യേവമുക്തം വേദേ ച കൃഷ്ണേന പരമാത്മനാ
ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണൻ, പരമാത്മാവ്, വേദത്തിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ജന്മ ഭോഗാവശേഷേ ച സര്വേഷാം കൃതകര്മണാമ്
ജന്മത്തിൽ അനുഭവങ്ങൾ തീർന്നപ്പോൾ, പ്രവൃത്തി ചെയ്തവർക്കെല്ലാം
കര്മണാ ബ്രഹ്മശാപം ച കര്മണാ ച ശുഭാശിഷമ് 2.37.
പ്രവൃത്തിയാൽ ബ്രഹ്മയുടെ ശാപവും, പ്രവൃത്തിയാൽ തന്നെ ശുഭാശംസയും ലഭിക്കുന്നു.
കോടിജന്മാര്ജിതം കര്മ ജീവിനാമനുഗച്ഛതി
കോടിയോളം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പ്രവൃത്തി ജീവികളെ പിന്തുടരുന്നു.
കാലഭേദേ ദേശഭേദേ പാത്രഭേദേ ച കര്മണാമ്
കാലം മാറിയാൽ, ദേശം മാറിയാൽ, ലഭിക്കുന്നവൻ മാറിയാൽ പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലവും വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു.
വസ്തുദാനേ ച വസ്തൂനാം സമം പുണ്യം സമേ ദിനേ
ഒരേ ദിവസം വസ്തുക്കൾ നൽകുമ്പോൾ, ആ വസ്തുക്കൾക്കുള്ള പുണ്യം തുല്യമാണ്.