പൌഗണ്ഡേ യാതനാം ഭുക്ത്വാ പ്രാപ്നുതേ യൌവനം പുനഃ
കുട്ടിക്കാലത്ത് വേദന അനുഭവിച്ച്, പിന്നെ വീണ്ടും യൗവനം പ്രാപിക്കുന്നു.
ആഹാരമൈഥുനാര്ത്തശ്ച നാനാമോഹാദിവേഷ്ടിതഃ
അവൻ വിശപ്പിലും, ലൈംഗിക ആഗ്രഹത്തിലും, വേദനയിലും പെടുന്നു; പലവിധ മായകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഏവം യാവത്സമര്ഥശ്ച താവദേവ ഹി പൂജിതഃ
ഇങ്ങനെ, അവൻ കഴിവുള്ളവനായി ഇരിക്കുമ്പോൾ മാത്രം ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
യദാഽതീവ ജരായുക്തോ ജഡോഽതിബധിരോ ഭവേത്
അവൻ അത്യന്തം വയസ്സായപ്പോൾ, മനസ്സും ശരീരം മന്ദമായും, ചെവികേൾവിയും കുറഞ്ഞവനായി മാറുന്നു.
തദന്തരേഽനുതാപം ച കുരുതേ സന്തതം പുനഃ
അങ്ങനെയിരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പശ്ചാത്താപം അനുഭവിക്കുന്നു.
പുനശ്ച മാനവീം യോനിം ലഭാമി ഭാരതേ യദി
'ഇനി ഞാൻ വീണ്ടും ഭാരതത്തിൽ മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചാൽ മതിയായിരുന്നു' എന്ന് അവൻ ആലോചിക്കുന്നു.
ഇത്യേവമാദി മനസി കുര്വന്തം തം ജഡം സുര 2.36.
ഇങ്ങനെ പലതും മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ആ മന്ദബുദ്ധിയനായവനെ, ദേവനേ,
സ പശ്യേദ്യമദൂതം ച പാശഹസ്തം ച ദണ്ഡിനമ്
അവൻ യമദൂതനെ, കൈയിൽ പാശവും ദണ്ഡവും പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നവനെ കാണുന്നു.
ദുര്നിവാര്യ്യമുപായൈശ്ച ബലിഷ്ഠം ച ഭയങ്കരമ്
ഏതുവിധത്തിലുമുള്ള പ്രതിരോധം അസാധ്യമായ, ശക്തനും ഭയാനകനുമായവനെയാണ് അവൻ കാണുന്നത്.
ദൃഷ്ടമാത്രാന്മഹാഭീതോ വിണ്മൂത്രം ച സമുത്സൃജേത്
അവനെ കണ്ടുമാത്രം, അത്യന്തം ഭയപ്പെട്ട് അവൻ മൂത്രവും മലവും ഒഴുക്കുന്നു.
അംഗുഷ്ഠമാത്രം പുരുഷം ഗൃഹീത്വാ യമകിങ്കരഃ
അംഗുലിയുടെ വലിപ്പമുള്ള ജീവനെ യമന്റെ ദൂതൻ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോകുന്നു.
ജീവോ ഗത്വാ യമം പശ്യേത്സര്വധര്മജ്ഞമേവ ച
ആ ജീവൻ പോയെത്തുമ്പോൾ, എല്ലാ ധർമ്മവും അറിയുന്ന യമനെ കാണുന്നു.
ധര്മാധര്മവിചാരജ്ഞം സര്വജ്ഞം സര്വതോമുഖമ്
ധർമ്മവും അധർമ്മവും തിരിച്ചറിയാൻ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, എല്ലാം അറിയുന്നവൻ, എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും മുഖം തിരിക്കുന്നവൻ ആണവൻ.
വഹ്നിശുദ്ധാംശുകാധാനം രത്നഭൂഷണഭൂഷിതമ്
അഗ്നിയിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച വസ്ത്രം ധരിച്ചവനും രത്നാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞവനും ആണവൻ.
ജപന്തം ശ്രീകൃഷ്ണനാമ ശുദ്ധസ്ഫാടികമാലയാ
ശുദ്ധമായ സ്ഫടികമാലയുമായി ശ്രീകൃഷ്ണനാമം ജപിക്കുന്നവനാണ് അവൻ.
സഗദ്ഗദം സാശ്രുനേത്രം സര്വത്ര സമദര്ശിനമ്
ഭാവനയാൽ ശബ്ദം തടസ്സപ്പെടുന്നവനും കണ്ണിൽ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞവനും എല്ലാവരെയും ഒരുപോലെ കാണുന്നവനും ആണവൻ.
സ്വതേജസാ പ്രജ്വലന്തം സുഖദൃശ്യം വിചക്ഷണമ് 2.36.
സ്വന്തം പ്രകാശത്തിൽ ദീപ്തിയോടെ, കാണാൻ സന്തോഷം നൽകുന്നവനും വിവേകശാലിയുമാണ് അവൻ.
പുണ്യാത്മനാം ശാന്തരൂപം പാപിനാം ച ഭയങ്കരമ്
പുണ്യവാന്മാർക്ക് അവൻ ശാന്തസ്വരൂപിയായാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്; പാപികൾക്ക് ഭയങ്കരനായി.
ചിത്രഗുപ്തവിചാരേണ യേഷാം യദുചിതം ഫലമ്
ചിത്രഗുപ്തന്റെ വിധിയനുസരിച്ച്, ഓരോരുത്തർക്കും അവർക്കു യോജിച്ച ഫലം ലഭിക്കുന്നു.
ഏവം തേഷാം ഗതായാതേ നിവൃത്തിര്നാസ്തി ജീവിനാമ്
ഇങ്ങനെ, വന്നുപോകുന്നവർക്കും ജീവിക്കുന്നവർക്കും വിശ്രമം ഇല്ല.
ഇത്യേവം കഥിതം സര്വം വരം പ്രാര്ഥയ വാഞ്ഛിതമ്
ഇങ്ങനെ എല്ലാം പറഞ്ഞുതന്നു; നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം ചോദിക്കൂ.
മഹേന്ദ്ര ഉവാച കല്പവൃക്ഷ മുനിശ്രേഷ്ഠ ദേഹി മേ പരമം പദമ്
മഹേന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: കല്പവൃക്ഷമേ, മുനിശ്രേഷ്ഠനേ, എനിക്ക് പരമപദം തരണമേ.
മഹേന്ദ്രസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ പ്രഹസ്യ മുനിപുങ്ഗവഃ
മഹേന്ദ്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, മുനികളിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ പുഞ്ചിരിച്ചു.
ദുര്വാസാ ഉവാച മുക്തിര്യുഷ്മദ്വിധാനാം ച ന ലയേ പ്രാകൃതേഽപി ച
ദുര്വാസാസ് പറഞ്ഞു: നിങ്ങളെ പോലുള്ളവർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല, പ്രളയകാലത്തും പോലും.
ആവിര്ഭാവഃ സൃഷ്ടിവിധൌ തിരോഭാവോ ലയേഽപി ച
സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് അവതാരവും, ലയകാലത്ത് മറച്ചുവയ്ക്കലും ഉണ്ടാകും.
യഥാ ഭ്രമതി കാലശ്ച തഥാ വിഷയിണോ ധുവമ്
സമയം എങ്ങനെ ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നുവോ, അതുപോലെ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം ചെയ്യുന്നവരും ഉറപ്പായും ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നു.
പലമേകം ഭവേദേവ യഥാ വിപലഷഷ്ടിഭിഃ 2.36.
ഒരൊറ്റ പാലം അറുപതു വിപലകളാൽ ഉണ്ടാകുന്നു.
ത്രിംശദ്ഭിശ്ച മുഹൂര്ത്തൈശ്ച ഭവേദേവ ദിവാനിശമ്
മുപ്പത് മുഹൂർത്തങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു പകലും ഒരു രാത്രിയും ആകുന്നു.
പക്ഷാഭ്യാം ശുക്ലകൃഷ്ണാഭ്യാം മാസ ഏവ വിധീയതേ
ഒരു മാസം എന്നത് വെളിച്ചം നിറഞ്ഞ പക്വക്ഷവും ഇരുണ്ട പക്വക്ഷവും ചേർന്നാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്.
ഋതുത്രയേണായനം ച താഭ്യാം ദ്വാഭ്യാം ച വത്സരഃ
മൂന്ന് ঋതുക്കൾ ചേർന്ന് ഒരു അയനം ഉണ്ടാകുന്നു, ആ രണ്ട് അയനങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു വർഷം.