യസ്മാത്സംസ്ഥാപിതം പുഷ്പം ഗര്വാദ്വൈ ഹസ്തിമസ്തകേ
അഹങ്കാരത്തോടെ ഹസ്തിയുടെ തലയിൽ പൂവ് വെച്ചതുകൊണ്ട്,
നാരായണസ്യ ഭക്തോഽഹം ന ബിഭേമീശ്വരം വിധിമ്
ഞാൻ നാരായണന്റെ ഭക്തനാണ്; ഞാൻ ഈശ്വരനെയും നിയമത്തെയും ഭയപ്പെടുന്നില്ല.
കിം കരിഷ്യതി തേ താതഃ കശ്യപശ്ച പ്രജാപതിഃ
നിന്റെ അച്ഛനും പ്രജാപതി കശ്യപനും നിനക്ക് എന്ത് ചെയ്യാനാണ് കഴിയുക?
ഇതി ശ്രുത്വാ മഹേന്ദ്രശ്ച ധൃത്വാ തച്ചരണദ്വയമ്
ഇത് കേട്ട മഹേന്ദ്രൻ ആ ദിവ്യചരണങ്ങൾ ഇരട്ടയുമായി പിടിച്ചു.
ഇന്ദ്ര ഉവാച ഹൃതാ ത്വയാ ചേത്സമ്പത്തിഃ കിയജ്ജ്ഞാനം ച ദേഹി മേ
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ ഐശ്വര്യം നീ എടുത്തുവെങ്കിൽ, എനിക്ക് കുറച്ചു ജ്ഞാനം തരണമേ.
ഐശ്വര്യ്യം വിപദാം ബീജം പ്രച്ഛന്നജ്ഞാനകാരണമ്
ഐശ്വര്യം ദുരിതങ്ങളുടെ വിത്താണ്, മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അജ്ഞതയുടെ കാരണമാണ്.
ജന്മമൃത്യുജരാരോഗശോകദുഃഖാംകുരം പരമ്
ജനനം, മരണം, വയോധികം, രോഗം, ദു:ഖം, വിഷാദം എന്നിവയുടെ പ്രധാന മൂലമാണ് അതു.
സമ്പന്മത്തഃ സമൂഢശ്ച സുരാമത്തഃ സചേതനഃ 2.36.
സമ്പത്ത് കൊണ്ടു മദിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ഭ്രമത്തിലാകും; മദ്യത്തിൽ മദിച്ചാൽ ബോധം നഷ്ടപ്പെടില്ല.
സമ്പന്മദേ പ്രമത്തശ്ച വിഷയാന്ധശ്ച വിഹ്വലഃ
സമ്പത്തിന്റെ മദത്തിൽ മനുഷ്യൻ അശ്രദ്ധനാവും, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ അന്ധനാവും, ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാവും.
ദ്വിവിധോ വിഷയാന്ധശ്ച രാജസസ്താമസഃ സ്മൃതഃ
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ അന്ധരാകുന്നവർ രണ്ടുതരമുണ്ട്; രാജസികരും തമസികരും എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
ശാസ്ത്രേ ച ദ്വിവിധം മാര്ഗം നിര്ദിഷ്ടം മുനിപുങ്ഗവ
ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ, മഹർഷേ, രണ്ട് മാർഗങ്ങൾ നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
ചരന്തി ജീവിനശ്ചാദൌ പ്രവൃത്തൌ ദുഃഖവര്ത്മനി
ജീവികൾ ആദ്യം പ്രവൃത്തിയുടെ ദു:ഖപൂർണ്ണമായ വഴിയിലാണ് നടക്കുന്നത്.
ആപാതമധുരേ ലോഭാത്ക്ലേശേ ച സുഖമാനിനഃ
ലാഭലോഭത്തിൽ, ആദ്യം മധുരമായി തോന്നുന്നെങ്കിലും പിന്നിൽ ദു:ഖം നൽകുന്നതിനെ അവർ സുഖമെന്ന് കരുതുന്നു.
അനേകജന്മപര്യ്യന്തം കൃത്വാ ച ഭ്രമണം മുദാ
ഇങ്ങനെ അനവധി ജന്മങ്ങളിൽ സന്തോഷത്തോടെ അലയുന്നു.
തതഃ കൃഷ്ണാനുഗ്രഹാച്ച സത്സങ്ഗം ലഭതേ ജനഃ
അവസാനം കൃഷ്ണന്റെ കൃപയാൽ, ഒരാൾക്ക് സത്സംഗം ലഭിക്കുന്നു.
സാധുഃ സത്ത്വപ്രദീപേന മുക്തിമാര്ഗം പ്രദര്ശയേത്
ഒരു സാദു, സത്ത്വത്തിന്റെ വിളക്കുകൊണ്ട് മോക്ഷമാർഗം കാണിച്ചു തരുന്നു.
അനേകജന്മയോഗേന തപസാഽനശനേന ച
അനവധി ജന്മങ്ങളുടെ ഫലമായി, തപസ്സും ഉപവാസവും ചെയ്തുകൊണ്ട്,
ഇദം ശ്രുതം ഗുരോര്വക്ത്രാത്പ്രസങ്ഗാവസരേണ ച 2.36.
ഇത് ഗുരുവിന്റെ വായിൽ നിന്നാണ്, ഉപദേശസമയത്ത് കേട്ടത്.
അധുനാ വിധിനാ ദത്തോ വിപത്തൌ ജ്ഞാനസാഗരഃ
ഇപ്പോൾ വിധിയുടെ ഇടപെടലിൽ, ദു:ഖത്തിൽ ജ്ഞാനസമുദ്രം ലഭിച്ചു.
ജ്ഞാനസിന്ധോ ദീനബന്ധോ മഹ്യം ദീനായ സാമ്പ്രതമ്
ജ്ഞാനസമുദ്രമേ, ദീനരുടെ സ്നേഹിതനേ, ഇപ്പോൾ ഈ ദീനനായ എനിക്ക് ദയ കാണിക്കണം.
ഇന്ദ്രസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ പ്രഹസ്യ ജ്ഞാനിനാം ഗുരുഃ
ഇന്ദ്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ജ്ഞാനികളുടെ ഗുരു പുഞ്ചിരിച്ചു.
ദുര്വാസാ ഉവാച ആപാതതോ ദുഃഖബീജം പരിണാമസുഖാവഹമ്
ദുര്വാസ പറഞ്ഞു: ആദിയിൽ ഇത് ദുഃഖത്തിന്റെ വിത്തുപോലെയാണെങ്കിലും, അവസാനം സന്തോഷം നൽകുന്നു.
സ്വഗര്ഭയാതനാനാശപീഡാഖണ്ഡനകാരണമ്
സ്വന്തം ഗർഭത്തിൽ നിന്നുള്ള വേദനയും കഷ്ടതയും നശിപ്പിക്കുന്നതിന്റെ കാരണമാണിത്.
കര്മവൃക്ഷാങ്കുരച്ഛേദകാരണം സര്വതാരകമ്
കർമ്മത്തിന്റെ വൃക്ഷത്തിന്റെ മുളകൾ മുറിച്ചുകളയാൻ ഇതാണ് കാരണം; എല്ലാം രക്ഷിക്കുന്നതുമാണിത്.
ദാനേന തപസാ വാഽപി വ്രതേനാനശനാദിനാ
ദാനംകൊണ്ടോ, തപസ്സുകൊണ്ടോ, വ്രതം പാലിച്ചോ, ഉപവാസം ചെയ്തോ,
കാമ്യാനാം കര്മണാം ചൈവ മൂലം സംഛിദ്യ യത്നതഃ
ആശയോടെ ചെയ്യുന്ന കർമ്മങ്ങളുടെ മൂലങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ മുറിച്ചുകളയണം.
യത്കര്മ സാത്ത്വികം കുര്യ്യാദസംകല്പിതമേവ ച
യാതൊരു പ്രവൃത്തിയും സാത്വികമായും സ്വാർത്ഥമില്ലാതെ ചെയ്യണം.
സാംസാരികാണാമേതത്തു നിര്വാണം മോചകം വിദുഃ 2.36.
സാംസാരികർക്ക് ഇതാണ് മോക്ഷവും വിമോചനവുമെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
സേവാം കുര്വന്തി തേ നിത്യം വിധായോത്തമദേഹകമ്
അവരാണ് ഉത്തമമായ ശരീരം പ്രാപിച്ചു എന്നും സേവനം ചെയ്യുന്നത്.
ഹരിസേവാദിരൂപാം ച മുക്തിമിച്ഛന്തി വൈഷ്ണവാഃ
ഹരിയുടെ സേവനത്തിലും അതുപോലുള്ള കാര്യങ്ങളിലും മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നത് വൈഷ്ണവരാണ്.