ദേവതാപ്രതിമാം ദൃഷ്ട്വാ ഗുരും വാ ബ്രാഹ്മണം സതി
ദേവതയുടെ പ്രതിമയെയും, യോഗ്യനായ ഗുരുവിനെയും, ബ്രാഹ്മണനെയും കണ്ടിട്ടും —
ന ദദാത്യാശിഷം കോപാത്പ്രണതായ ച യോ ദ്വിജഃ
വന്ദനയോടെ അടങ്ങിയവനോട് കോപത്തിൽ അനുഗ്രഹം നൽകാതിരിക്കുന്ന ദ്വിജൻ —
ഗോഹത്യാ ബ്രഹ്മഹത്യാ ച കഥിതാ ചാതിദേശികീ
പശുഹത്യയും ബ്രാഹ്മണഹത്യയും അത്യന്തം ഗുരുതരമായ പാപങ്ങളാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു —
സാവിത്ര്യുവാച ന്യൂനാധികേ ച കോ ഭേദസ്തന്മാം വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി
സാവിത്രി ചോദിച്ചു: കുറവിനും അധികത്തിനും തമ്മിൽ എന്താണ് വ്യത്യാസം? അത് ദയവായി എനിക്ക് വിശദീകരിക്കണം.
യമ ഉവാച കുത്രാതിദേശികഃ ശ്രേഷ്ഠോ വാസ്തവോ ന്യൂന ഏവ ച
യമൻ പറഞ്ഞു: എവിടെയാണ് അതിലധികം, എവിടെയാണ് കുറവ്, എവിടെയാണ് യഥാർത്ഥ അധികം?
കുത്ര വാ സമതാ സാധ്വി തയോര്വേദപ്രമാണതഃ
ധർമ്മപത്നിയേ, വേദപ്രമാണം അനുസരിച്ച് ഈ രണ്ടിനും തമ്മിൽ സമത്വം എവിടെയാണ്?
പുരാ പരിചിതേ വിപ്രേ വിദ്യാമന്ത്രപ്രദാതരി
പണ്ടു, വിജ്ഞാനവും മന്ത്രവും നൽകുന്ന പ്രശസ്തനായ ബ്രാഹ്മണനായി —
പിതുഃ ശതഗുണാ മാതാ മാതുഃ ശതഗുണസ്തഥാ
അമ്മയെ പിതാവിനെക്കാൾ നൂറിരട്ടി വലിയവളാണെന്ന് പറയുന്നു; അങ്ങനെ തന്നെ പിതാവും അമ്മയെക്കാൾ നൂറിരട്ടി വലിയവനാണ്.
ഗുരുതോ ഗുരുപത്നീ ച ഗൌരവേ ച ഗരീയസീ ।। 2.30.
ഗുരുവിനെയും ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യയെയും അത്യന്തം ആദരത്തോടെ കാണണം.
വിപ്രഃ ശിവസമോ യശ്ച വിഷ്ണുതുല്യപരാക്രമഃ
ബ്രാഹ്മണൻ ശിവനോടു തുല്യനാണ്, അവന്റെ ശക്തി വിഷ്ണുവിനോടു സമാനമാണ്.
സര്വം ഗങ്ഗാസമം തോയം സര്വേ വ്യാസസമാ ദ്വിജാഃ
എല്ലാ വെള്ളവും ഗംഗയെപ്പോലെയാണ്, എല്ലാ ദ്വിജന്മാരും വ്യാസനെപ്പോലെയാണ്.
ആതിദേശികഹത്യായാ വാസ്തവശ്ച ചതുര്ഗുണഃ
ഗുരുവിനെ കൊല്ലുന്നതിന് ലഭിക്കുന്ന ദോഷം സാധാരണ കൊലപാതകത്തേക്കാൾ നാലുമടങ്ങ് കൂടുതലാണ്.
ആതിദേശികഹത്യായാ ഭേദശ്ച കഥിതഃ സതി
ഗുരുവിനെ കൊല്ലുന്നതിന്റെ വ്യത്യാസം ഇതുവരെ വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സ്വസ്ത്രീ ഗമ്യാ ച സര്വേഷാമിതി വേദേ നിരൂപിതാ
വേദത്തിൽ പറയുന്നത്, ഓരോരുത്തർക്കും സ്വന്തം ഭാര്യ മാത്രമാണ് ഉചിതം.
സാമാന്യം കഥിതം സര്വം വിശേഷം ശൃണു സുന്ദരി
സാമാന്യമായത് എല്ലാം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി പ്രത്യേകതകൾ കേൾക്കൂ, സുന്ദരിയേ.
ശൂദ്രാണാം വിപ്രപത്നീ ച വിപ്രാണാം ശൂദ്രകാമിനീ
ശൂദ്രന്മാർക്ക് ബ്രാഹ്മണന്റെ ഭാര്യയും, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ശൂദ്രസ്ത്രീയും.
ശൂദ്രശ്ചേദ്ബ്രാഹ്മണീം ഗച്ഛേദ്ബ്രഹ്മഹത്യാശതം ലഭേത്
ഒരു ശൂദ്രൻ ബ്രാഹ്മണിയുടെ അടുത്ത് പോയാൽ, അവൻ നൂറ് ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ പാപം നേടും.
യദി ശൂദ്രാം വ്രജേദ്വിപ്രോ വൃഷലീപതിരേവ സഃ
ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ശൂദ്രസ്ത്രീയോടു ചേർന്നാൽ, അവൻ വെറും ചണ്ഡാളിയുടെ ഭർത്താവായി മാറും.
വിഷ്ഠാസമശ്ച തത്പിംഡോ മൂത്രതുല്യം ച തര്പണമ് 2.30.
അവന്റെ അർപ്പണഭോജ്യം മലമുപോലെയാണ്, അവന്റെ തർപ്പണം മൂത്രംപോലെയാണ്.
കോടിജന്മാര്ജിതം പുണ്യം സന്ധ്യാര്ചാതപസാഽര്ജിതമ്
ലക്ഷക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പുണ്യം, സന്ദ്യാവന്ദനം, പൂജ, തപസ്സു എന്നിവയാൽ ലഭിച്ചതൊക്കെയും,
ബ്രാഹ്മണശ്ച സുരാപീതീ വിഡ്ഭോജീ വൃഷലീപതിഃ
ബ്രാഹ്മണൻ മദ്യം കുടിച്ചാൽ, മലഭക്ഷണം ചെയ്താൽ, ചണ്ഡാളസ്ത്രീയുടെ ഭർത്താവായാൽ,
ഗുരുപത്നീം രാജപത്നീം സപത്നീമാതരം പ്രസൂമ്
ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യ, രാജാവിന്റെ ഭാര്യ, സഹപത്നിയുടെ അമ്മ, സ്വന്തം അമ്മ,
സോദരഭ്രാതൃജായാം ച മാതുലാനീം പിതൃപ്രസൂമ്
സഹോദരന്റെ ഭാര്യ, അമ്മാവന്റെ ഭാര്യ, അച്ഛന്റെ ഭാര്യ,
ശിഷ്യാം ച ശിഷ്യപത്നീം ച ഭഗിനേയസ്യ കാമിനീമ്
ശിഷ്യയും, ശിഷ്യന്റെ ഭാര്യയും, സഹോദരിയുടെ മകന്റെ പ്രിയയും,
ഏതാസ്വേകാമനേകാം വാ യോ വ്രജേന്മാനവോഽധമഃ
ഈ സ്ത്രീകളിൽ ഒരാളെയെങ്കിലും അല്ലെങ്കിൽ ഒരിലധികരെയെങ്കിലും സമീപിക്കുന്നവൻ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനാണ്.
അകര്മ്മാര്ഹോഽപി സോഽസ്പൃശ്യോ ലോകേ വേദേഽതി നിന്ദിതഃ
അവൻ യാതൊരു കര്മ്മത്തിനും യോഗ്യനല്ലെങ്കിലും, ലോകത്ത് സ്പർശിക്കരുതാത്തവനും വേദത്തിൽ അത്യന്തം നിന്ദിക്കപ്പെടുന്നവനും ആകുന്നു.
കരോത്യശുദ്ധാം സന്ധ്യാം ച സന്ധ്യാം വാ ന കരോതി യഃ
ആൾ ശുദ്ധിയില്ലാതെ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നവനോ, അല്ലെങ്കിൽ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യാത്തവനോ,
വൈഷ്ണവം ച തഥാ ശൈവം ശാക്തം സൌരം ച ഗാണപമ്
വൈഷ്ണവനും, അതുപോലെ ശൈവനും, ശാക്തനും, സൌരനും, ഗാണപത്യനും,
പ്രവാഹമവധിം കൃത്വാ യാവദ്ധസ്തചതുഷ്ടയമ് 2.30.
നീർച്ചാട്ടം നാലു കൈപ്പിടി വരെ അതിരാക്കി,
തത്ര നാരായണക്ഷേത്രേ കുരുക്ഷേത്രേ ഹരേഃ പദേ
അവിടെ നാരായണക്ഷേത്രത്തിലും, കുരുക്ഷേത്രത്തിലും, ഹരിയുടെ പാദസ്ഥലത്തിലും,