വൃഷലീപതിം യാജയേദ്യോ ഭുംക്തേഽന്നം തസ്യ യോ നരഃ
താഴ്ന്ന ജാതിയിലുള്ള സ്ത്രീയുടെ ഭർത്താവിനായി യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവനും, അവനിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവനും —
പാദം ദദാതി വഹ്നൌ ച ഗാശ്ച പാദേന താഡയേത്
ആഗ്നിയിൽ കാലിട്ട് വെക്കുന്നവനും, പശുക്കളെ കാലുകൊണ്ട് അടിക്കുന്നവനും —
യോ ഭുംക്തേ സ്നിഗ്ധപാദേന ശേതേ സ്നിഗ്ധാംഘ്രിരേവ ച
എണ്ണയുള്ള കാലോടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവനും, എണ്ണയുള്ള കാലോടെ ഉറങ്ങുന്നവനും —
അവീരാന്നം ച യോ ഭുംക്തേ യോനിജീവീ ച വൈ ദ്വിജഃ
വീര്യശാലികൾക്ക് യോജ്യമല്ലാത്ത അന്നം കഴിക്കുന്നവനും, അയോഗ്യമായ മാർഗ്ഗത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന ദ്വിജനും —
പിതൄംശ്ച പര്വകാലേ ച തിഥികാലേ ച ദേവതാമ്
പിതൃക്കൾക്കോ, വിശുദ്ധ ദിവസങ്ങളിലോ, ദേവന്മാർക്കോ അർപ്പണം ചെയ്യുന്നവനും —
സ്വഭര്തരി ച കൃഷ്ണേ ച ഭേദബുദ്ധിം കരോതി യാ
സ്വഭർത്താവിനും കൃഷ്ണനുമിടയിൽ വ്യത്യാസം മനസ്സിൽ വെക്കുന്ന സ്ത്രീ —
ഗോമാര്ഗഖനനം കൃത്വാ വപതേ സസ്യമേവ ച
പശുമാർഗം തുഴച്ച് അവിടെ വിളകൾ വിതയ്ക്കുന്നവനും —
രാജകേ ദൈവകേ യത്നാദ്ഗോസ്വാമീ ഗാം ന പാതയേത്
രാജാവിനായാലും ദേവന്മാർക്കായാലും, പശുക്കളുടെ ഉടമ തന്റെ പശുവിനെ ഒരിക്കലും വീഴാൻ അനുവദിക്കരുത് —
പ്രാണിനം ലംഘയേദ്യോ ഹി ദേവാര്ചായാം രതം ജലമ് ।।2.30.
ജീവജാലങ്ങളെയും ദേവാർച്ചനയ്ക്ക് സമർപ്പിച്ച വെള്ളത്തെയും കടന്ന് കടക്കുന്നവൻ —
ശശ്വന്നാസ്തീതി വാദീ യോ മിഥ്യാവാദീ പ്രതാരകഃ
എപ്പോഴും 'ഒന്നുമില്ല' എന്നു പറയുന്നവനും, തെറ്റായ വാക്ക് പറയുന്നവനും, വഞ്ചകനുമായവനും —
ദേവതാപ്രതിമാം ദൃഷ്ട്വാ ഗുരും വാ ബ്രാഹ്മണം സതി
ദേവതയുടെ പ്രതിമയെയും, യോഗ്യനായ ഗുരുവിനെയും, ബ്രാഹ്മണനെയും കണ്ടിട്ടും —
ന ദദാത്യാശിഷം കോപാത്പ്രണതായ ച യോ ദ്വിജഃ
വന്ദനയോടെ അടങ്ങിയവനോട് കോപത്തിൽ അനുഗ്രഹം നൽകാതിരിക്കുന്ന ദ്വിജൻ —
ഗോഹത്യാ ബ്രഹ്മഹത്യാ ച കഥിതാ ചാതിദേശികീ
പശുഹത്യയും ബ്രാഹ്മണഹത്യയും അത്യന്തം ഗുരുതരമായ പാപങ്ങളാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു —
സാവിത്ര്യുവാച ന്യൂനാധികേ ച കോ ഭേദസ്തന്മാം വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി
സാവിത്രി ചോദിച്ചു: കുറവിനും അധികത്തിനും തമ്മിൽ എന്താണ് വ്യത്യാസം? അത് ദയവായി എനിക്ക് വിശദീകരിക്കണം.
യമ ഉവാച കുത്രാതിദേശികഃ ശ്രേഷ്ഠോ വാസ്തവോ ന്യൂന ഏവ ച
യമൻ പറഞ്ഞു: എവിടെയാണ് അതിലധികം, എവിടെയാണ് കുറവ്, എവിടെയാണ് യഥാർത്ഥ അധികം?
കുത്ര വാ സമതാ സാധ്വി തയോര്വേദപ്രമാണതഃ
ധർമ്മപത്നിയേ, വേദപ്രമാണം അനുസരിച്ച് ഈ രണ്ടിനും തമ്മിൽ സമത്വം എവിടെയാണ്?
പുരാ പരിചിതേ വിപ്രേ വിദ്യാമന്ത്രപ്രദാതരി
പണ്ടു, വിജ്ഞാനവും മന്ത്രവും നൽകുന്ന പ്രശസ്തനായ ബ്രാഹ്മണനായി —
പിതുഃ ശതഗുണാ മാതാ മാതുഃ ശതഗുണസ്തഥാ
അമ്മയെ പിതാവിനെക്കാൾ നൂറിരട്ടി വലിയവളാണെന്ന് പറയുന്നു; അങ്ങനെ തന്നെ പിതാവും അമ്മയെക്കാൾ നൂറിരട്ടി വലിയവനാണ്.
ഗുരുതോ ഗുരുപത്നീ ച ഗൌരവേ ച ഗരീയസീ ।। 2.30.
ഗുരുവിനെയും ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യയെയും അത്യന്തം ആദരത്തോടെ കാണണം.
വിപ്രഃ ശിവസമോ യശ്ച വിഷ്ണുതുല്യപരാക്രമഃ
ബ്രാഹ്മണൻ ശിവനോടു തുല്യനാണ്, അവന്റെ ശക്തി വിഷ്ണുവിനോടു സമാനമാണ്.
സര്വം ഗങ്ഗാസമം തോയം സര്വേ വ്യാസസമാ ദ്വിജാഃ
എല്ലാ വെള്ളവും ഗംഗയെപ്പോലെയാണ്, എല്ലാ ദ്വിജന്മാരും വ്യാസനെപ്പോലെയാണ്.
ആതിദേശികഹത്യായാ വാസ്തവശ്ച ചതുര്ഗുണഃ
ഗുരുവിനെ കൊല്ലുന്നതിന് ലഭിക്കുന്ന ദോഷം സാധാരണ കൊലപാതകത്തേക്കാൾ നാലുമടങ്ങ് കൂടുതലാണ്.
ആതിദേശികഹത്യായാ ഭേദശ്ച കഥിതഃ സതി
ഗുരുവിനെ കൊല്ലുന്നതിന്റെ വ്യത്യാസം ഇതുവരെ വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സ്വസ്ത്രീ ഗമ്യാ ച സര്വേഷാമിതി വേദേ നിരൂപിതാ
വേദത്തിൽ പറയുന്നത്, ഓരോരുത്തർക്കും സ്വന്തം ഭാര്യ മാത്രമാണ് ഉചിതം.
സാമാന്യം കഥിതം സര്വം വിശേഷം ശൃണു സുന്ദരി
സാമാന്യമായത് എല്ലാം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി പ്രത്യേകതകൾ കേൾക്കൂ, സുന്ദരിയേ.
ശൂദ്രാണാം വിപ്രപത്നീ ച വിപ്രാണാം ശൂദ്രകാമിനീ
ശൂദ്രന്മാർക്ക് ബ്രാഹ്മണന്റെ ഭാര്യയും, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ശൂദ്രസ്ത്രീയും.
ശൂദ്രശ്ചേദ്ബ്രാഹ്മണീം ഗച്ഛേദ്ബ്രഹ്മഹത്യാശതം ലഭേത്
ഒരു ശൂദ്രൻ ബ്രാഹ്മണിയുടെ അടുത്ത് പോയാൽ, അവൻ നൂറ് ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ പാപം നേടും.
യദി ശൂദ്രാം വ്രജേദ്വിപ്രോ വൃഷലീപതിരേവ സഃ
ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ശൂദ്രസ്ത്രീയോടു ചേർന്നാൽ, അവൻ വെറും ചണ്ഡാളിയുടെ ഭർത്താവായി മാറും.
വിഷ്ഠാസമശ്ച തത്പിംഡോ മൂത്രതുല്യം ച തര്പണമ് 2.30.
അവന്റെ അർപ്പണഭോജ്യം മലമുപോലെയാണ്, അവന്റെ തർപ്പണം മൂത്രംപോലെയാണ്.
കോടിജന്മാര്ജിതം പുണ്യം സന്ധ്യാര്ചാതപസാഽര്ജിതമ്
ലക്ഷക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പുണ്യം, സന്ദ്യാവന്ദനം, പൂജ, തപസ്സു എന്നിവയാൽ ലഭിച്ചതൊക്കെയും,