കൈവല്യമപി ഗോപീനാം പ്രോക്തം നാനാവിധം മുനേ । പുനരാഗമനം ചൈവ പുണ്യം വൃന്ദാവനം വനമ്
ഗോപികൾക്ക് ലഭിച്ച വിവിധ വിധത്തിലുള്ള മോക്ഷവും, അവർ വീണ്ടും വിശുദ്ധമായ വൃന്ദാവനവനത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തിയതും വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ശ്രീകൃഷ്ണദര്ശനം ചൈവ ഗോപീനാം ഹര്ഷവര്ഥനമ് । നാനാപ്രകാരക്രീഡാ ച പ്രോക്താ തസ്യ ജലേ സ്ഥലേ
ശ്രീകൃഷ്ണനെ കണ്ടതിൽ ഗോപികൾക്ക് ഉണ്ടായ ആനന്ദവും, ജലത്തിലും കരയിലും കൃഷ്ണൻ നടത്തിയ色色മായ കളികളും വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഗോപീനാമപി സൌഭാഗ്യം രാധായാശ്ച വിശേഷതഃ । പ്രോക്തം വ്യാസേന സൌന്ദര്യ രമ്യം രമ്യം നവം നവമ്
ഗോപികൾക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് രാധയ്ക്കും ലഭിച്ച ഭാഗ്യവും, അവരുടെ സൗന്ദര്യവും, അതിന്റെ പുതുമയും, വ്യാസൻ മനോഹരമായി വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
നഭഃസ്ഥിതാനാം ദേവാനാം ദര്ശനം പ്രോക്തമേവ ച । മനസഃ സ്ഖലനം ചൈവ ദേവീനാം രാസമണ്ഡലേ
ആകാശത്ത് നില്ക്കുന്ന ദേവന്മാരെ കണ്ടതും, രാസമണ്ഡലത്തിൽ ദേവികൾക്ക് മനസ്സിൽ ഉണ്ടായ കലഹവും വിശദമായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
അംശേന ലേഭിരേ ജന്മ ദേവ്യശ്ചോക്തമിദം ദ്വിജ । അക്രൂരാഗമനം ചൈവ ഗോപീനാം ച വിലാപനമ്
ദേവികൾ ഭാഗശഃ ജന്മം എടുത്തതും, അക്രൂരന്റെ വരവും, ഗോപികൾ ദുഃഖിച്ചതും വിശദമായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
പ്രോക്തം സര്വം ക്രമേഗൈവ ചാക്രൂരഭര്ത്സനം തഥാ । മഥുരാഗമനം വിഷ്ണോഃ ശോകം ഗോകുലവാസിനാമ്
ഇതെല്ലാം ക്രമമായി വിവരിച്ചതോടൊപ്പം, അക്രൂരനെ കുറ്റപ്പെടുത്തിയതും, വിഷ്ണു മഥുരയിലേക്കു പോയതും, ഗോകുലവാസികൾക്ക് ഉണ്ടായ ദുഃഖവും വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
രാധികാവിരഹജ്വാലാജാലം പ്രോക്തം യഥോചിതമ് । സ്വമൂല്തിദര്ശനം ചൈവമക്രൂരം യമുനാതടേ
രാധികയ്ക്ക് ഉണ്ടായ വേർപാടിന്റെ കഠിനമായ വേദനയും, അക്രൂരൻ യമുനാതീരത്ത് തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം കണ്ടതും വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
മഥുരാവേശനം പ്രോക്തം നിധനം രജകസ്യ ച । കുബ്ജയാ സഹ സംഭോഗസ്തസ്യാ മോക്ഷണമേവ ച
മഥുരയിൽ പ്രവേശിച്ചതും, വസ്ത്രം കഴുകുന്നവന്റെ മരണവും, കുബ്ജയോടൊപ്പം ഉണ്ടായ സൗഖ്യവും, അവൾക്ക് മോക്ഷം ലഭിച്ചതും വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പ്രസാദനം കുവിന്ദസ്യ മാലാകാരസ്യ മോക്ഷണമ് । ധനുധോ ഭഞ്ജനം ശംഭോര്ഹസ്തിനോ നിധനം തഥാ
കുവിന്ദന് കൃപയുണ്ടായതും, മാലാകാരന് മോക്ഷം ലഭിച്ചതും, വില്ല് പൊട്ടിച്ചതും, ശംഭുവിന്റെ ആനയെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തതും വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
സഭാപ്രവേശനം പ്രോക്തം നാനാരൂപപ്രദര്ശനമ് । കംസസ്യ നിധനം പ്രോക്തം തദ്ബന്ധൂനാം വിലാപനമ്
സഭയിൽ പ്രവേശിച്ചതും,色色മായ രൂപങ്ങൾ കാണിച്ചതും, കംസനെ കൊല്ലുകയും അവന്റെ ബന്ധുക്കൾ ദുഃഖിച്ചതും വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
സംസ്കാരം തസ്യ വിധിവദ്രാജത്വം തത്പിതുസ്തഥാ । വിലാപനം ച നന്ദസ്യ സ്തവനം പരമാദ്ഭുതമ്
അവനു വേണ്ടിയുള്ള ശുദ്ധീകരണ ചടങ്ങ്, നിയമപ്രകാരം രാജാവായി സ്ഥാനാരോഹണം, നന്ദന്റെ ദു:ഖം, അത്ഭുതകരമായ സ്തുതി — ഇവയെല്ലാം വിവരിച്ചു.
പ്രോക്തസ്തയോശ്ച സംവാദോ നിര്ജനേ താതപുത്രയോഃ । പരമാധ്യാത്മികം ജ്ഞാനം നന്ദായ ച ദദൌ വിഭുഃ
അച്ഛനും മകനും ഒറ്റക്കായി നടത്തിയ സംഭാഷണം, പരമേശ്വരൻ നന്ദന് പരമാത്മീയ ജ്ഞാനം നൽകിയതും —
മുനീനാം ഗമനം ചൈവ ധന്യോപാഖ്യാനമേവ ച । കഥിതം ച കുമാരേണ പ്രോക്തമേവ സുദുര്ലഭമ്
മുനിമാരുടെ യാത്ര, ഭാഗ്യവാന്മാരുടെ കഥ, ബാലൻ പറഞ്ഞ അത്യന്തം അപൂർവമായ ഉപദേശങ്ങൾ — ഇവയും വിവരിച്ചു.
ഉദ്ധവാഗമനം പ്രോക്തം രാധാസ്ഥാനം ച നിര്ജനമ് । ജ്ഞാനം തയോശ്ച സംവാദേ പ്രോക്തമേവ ശുഭാവഹമ്
ഉദ്ധവന്റെ വരവ്, രാധയുടെ ഏകാന്തമായ സ്ഥലം, അവരുടെ സംഭാഷണത്തിൽ പറഞ്ഞ ശുഭമായ ജ്ഞാനം —
യജ്ഞോപവീതം കൃഷ്ണസ്യ വിദ്യാദാനം ഗൃരോര്ഗൃഹേ । മൃതപുത്രപ്രദാനം ച പ്രോക്തം തദ്ഗുരവേ പുരാ
കൃഷ്ണന്റെ യജ്ഞോപവീതം, ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിൽ വിദ്യാദാനം, മരിച്ച മകനെ തിരികെ നൽകൽ — ഇവയെല്ലാം മുമ്പ് ഗുരുവിന് പറഞ്ഞതാണു.
ജരാസംധസ്യ ദമനം നിധനം യവനസ്യ ച । ദ്വാരകായാശ്ച നിര്മാണം വിശ്വകാരോദ്യമം തഥാ
ജരാസന്ധനെ കീഴടക്കൽ, യവനന്റെ മരണവും, ദ്വാരകയുടെ നിർമ്മാണം, വിശ്വകർമ്മയുടെ പരിശ്രമം —
ദ്വാരകാവേശനം പ്രോക്തമുഗ്രസേനവിലാപനമ് । രുക്മിണീഹരണം ചൈവ നൃപാണാം ദമനം തഥാ
ദ്വാരകയിൽ പ്രവേശനം, ഉഗ്രസേനന്റെ ദു:ഖം, രുക്മിണിയെ അപഹരിക്കൽ, രാജാക്കന്മാരെ കീഴടക്കൽ —
സര്വാസം കാമിനീനാം ച പ്രോക്തമുദ്വാഹനം തഥാ । മായാവതീമോക്ഷണം ച നിധനം ശമ്ബരസ്യ ച
എല്ലാ ആഗ്രഹമുള്ള സ്ത്രീകളുടെയും വിവാഹം, മായാവതിയെ മോചിപ്പിക്കൽ, ശംബരന്റെ മരണവും —
ധര്മപുത്രരാജസൂയേ ശിശുപാലസ്യ മോക്ഷണമ് । ദന്തവക്ത്രസ്യ ച മുനേഃ ശാല്വസ്യ നിധനം തഥാ
ധർമ്മപുത്രന്റെ രാജസൂയയാഗത്തിൽ ശിശുപാലന്റെ മോക്ഷം, ദന്തവക്രനും മുനിയും ശാൽവനും എന്നിവരുടെ മരണവും —
മണേശ്ച ഹരണം ചൈവ പാരിജാതസ്യ സ്വര്ഗതഃ । കുരുപാണ്ഡവയുദ്ധേ ച ഭുവശ്ച ഭാരമോക്ഷണമ്
മണിയും പാരിജാതമരവും സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവരൽ, കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം, ഭൂമിയിലെ ഭാരമോചനവും —
ഊഷായാ ഹരണം പ്രോക്തം ബാണസ്യ ഭുജകൃന്തനമ് । ബലേശ്ച സ്തവനം പ്രോക്തമനിരുദ്ധസ്യ വിക്രമഃ
ഊഷയെ അപഹരിക്കൽ, ബാണന്റെ കൈകൾ വെട്ടിയതും, ബാലന്റെ സ്തുതിയും, അനിരുദ്ധന്റെ വീര്യവും —
രാധായശോദാസംവാദഃ പ്രോക്തഃ പരമദുര്ലഭഃ । മോക്ഷണം ച ശൃഗാലസ്യ പ്രോക്തം ച പരമാദ്ഭുതമ്
രാധയും യശോദയും തമ്മിലുള്ള അത്യന്തം അപൂർവമായ സംഭാഷണം, നരിയുടെ അത്ഭുതകരമായ മോക്ഷം —
തീര്ഥയാത്രാപ്രസങ്ഗേന ഗണേശപൂജനം തഥാ । ദര്ശനം രാധികാസാര്ധം കുഷ്ണസ്യ പരമാത്മനഃ
തീർത്ഥയാത്രയുടെ അവസരത്തിൽ ഗണപതിപൂജയും, രാധികയോടൊപ്പം പരമാത്മാവായ കൃഷ്ണനെ ദർശിച്ചതും —
രാധായാ ദര്ശനം ദേവ്യാ രാധാതേജഃപ്രകാശനമ് । രാധായ രമണം തീര്ഥേ ഭ്രമണം രഹസി സ്മൃതമ്
ദേവിയായ രാധയുടെ ദർശനം, രാധയുടെ തേജസ്സിന്റെ പ്രകടനം, രാധയുടെ ആനന്ദം, തീർത്ഥത്തിൽ രഹസ്യമായി സഞ്ചരിച്ചതും —
നിധനം യദുവംശാനാം ബ്രഹ്മശാപേന ശൌനക । മോക്ഷണം പാണ്ഡവാനാം ച സ്വപദേ ഗമനം ഹരേഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപം മൂലം യദുവംശത്തിന്റെ നാശം, പാണ്ഡവരുടെ മോക്ഷം, ഹരിയുടെ സ്വസ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങിയതും —
വിവാഹോ നാരദസ്യൈവോത്പത്തിര്വഹ്നിസുവര്ണയോഃ । പ്രോക്തം സര്വ മഹാഭാഗ പുനരേവ സമാസതഃ
നാരദന്റെ വിവാഹം, അഗ്നിയും പൊന്നും എങ്ങനെ ഉത്ഭവിച്ചു എന്നതും, മഹാഭാഗവ, ഇതെല്ലാം വീണ്ടും സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു —
ചതുഃഖണ്ഡൈഃ പുരാണം ച ബ്രഹ്മവൈവര്തമേവ ച । അതഃ പരം മുനിശ്രേഷ്ഠ കിം ഭൂയഃ ശ്രാതുമിച്ഛസി
നാലു ഭാഗങ്ങളായി പുരാണവും ബ്രഹ്മവൈവർതവും വിവരിച്ചു; അതിനുശേഷം, മഹാമുനീശ്വരാ, ഇനി എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മo മഹാo ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖo ഉത്തo നാരദനാo അനുക്രമണികം നാമ ദ്വാത്രിംശദധികശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മവൈവർത മഹാപുരാണത്തിലെ ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖണ്ഡത്തിലെ നാരദനാമകാനുക്രമിക എന്ന മുപ്പത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.
അഥ ത്രയസ്ത്രിംശദധികശതതമോഽധ്യായഃ ശൌനക ഉവാച അധ്യ മേ സഫലം ജന്മ ചീവിതം ച സുജീവിതമ് । യത്ഫലം ബ്രഹ്മവൈവര്തേ നിര്വിഘ്നം മോക്ഷകാരണമ്
ശൗനകൻ പറഞ്ഞു: ഇപ്പോൾ എന്റെ ജന്മവും ജീവിതവും ഫലപ്രദമായിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മവൈവർതപുരാണത്തിലെ മോക്ഷഫലത്തെ ഞാൻ നിർവിഘ്നമായി പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
അഭയം ദേഹി ഹേ വത്സ ഹേ താത മഹ്യമേവ ച । തദാ നിവേദനം കിംചിദസ്തീതി ച കരോമ്യഹമ്
ദയവായി, എന്റെ മകനേ, എന്നോടും ഭയമില്ലെന്നു ഉറപ്പു തരിക. അപ്പോൾ ഞാൻ ഒരു അപേക്ഷ ഉന്നയിക്കാം.