പാതഞ്ജലോഽപ്യനന്തം ച വേദാഃ സത്യസ്വരൂപകമ് । സ്വേച്ഛാമയം പുരാണം ച ഭക്താശ്ച നിത്യവിഗ്രഹമ്
പാതഞ്ജലശാസ്ത്രം അവനെ അനന്തൻ എന്നു പറയുന്നു. വേദങ്ങൾ അവനെ സത്യസ്വരൂപൻ എന്നു പറയുന്നു. പുരാണങ്ങൾ അവനെ സ്വച്ഛന്ദപ്രവർത്തകൻ എന്നു പറയുന്നു. ഭക്തർ അവനെ ശാശ്വതരൂപൻ എന്നു കരുതുന്നു.
സോഽയം ഗോലോകനാഥശ്ച രാധേശോ നന്ദനന്ദനഃ । ഗോകുലേ ഗോപവേഷശ്ച പുണ്യേ വൃന്ദാവനേ വനേ
അവൻ ഗോലോകത്തിന്റെ നാഥനും രാധയുടെ പ്രഭുവും നന്ദന്റെ പുത്രനും ആണ്. ഗോക്കുലത്തിൽ അവൻ ഗോപുരക്ഷകനായി വേഷം ധരിക്കുന്നു. വിശുദ്ധമായ വൃന്ദാവനവനത്തിൽ അവൻ വസിക്കുന്നു.
ചതുര്ഭുജശ്ച വൈകുണ്ഠേ മഹാലക്ഷ്മീപതിഃ സ്വയമ് । നാരായണശ്ച ഭഗവാന്യന്നാമ മുക്തികാരണമ്
വൈകുണ്ഠത്തിൽ അവൻ നാലു കൈകളോടുകൂടിയവനും മഹാലക്ഷ്മിയുടെ ഭർത്താവും ആണ്. അവൻ നാരായണനും ഭഗവാനും, അവന്റെ നാമം മോക്ഷത്തിന്റെ കാരണമാണ്.
സകൃന്നാരായണേത്യുക്ത്വാ പുമാന്കല്പശതത്രയമ് । ഗങ്ഗാദിസര്വതീര്ഥേഷു സ്നാതോ ഭവതി നാരദ
നാരായണൻ എന്നു ഒരിക്കൽ പോലും ഉച്ചരിച്ചാൽ, ഒരാൾക്ക് മൂവായിരം കല്പകാലം ഗംഗാദി എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ स्नാനം ചെയ്തതുപോലെയാണ്, നാരദാ.
സുനന്ദനന്ദകുമുദൈഃ പാര്ഷദൈഃ പരിവാരിതഃ । ശങ്ഖചക്രഗദാപദ്മധരഃ ശ്രീവത്സലാഞ്ഛനഃ
സുനന്ദൻ, നന്ദൻ, കുമുദൻ തുടങ്ങിയ അനുചരന്മാർ ചുറ്റി നിൽക്കുന്നവനും, ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, കമലം കൈവശമുള്ളവനും, ശ്രീവത്സചിഹ്നം ധരിച്ചവനുമാണ്.
കൌസ്തുഭേന മണീന്ദ്രേണ ഭൂഷിതോ വനമാലയാ । ദേവൈഃ സ്തുതശ്ച യാനേന വൈകുണ്ഠം സ്വപദം യയൌ
കൗസ്തുഭമണിയും വനമാലയും അണിഞ്ഞവനും, ദേവന്മാർക്ക് വന്ദിതനായി, രഥത്തിൽ കയറി സ്വന്തം വാസസ്ഥലമായ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പോയി.
ഗതേ വൈകുണ്ഠനാഥേ ച രാധേശശ്ച സ്വയം പ്രഭുഃ । ചകാര വംശീശബ്ദം ച ത്രൈലോക്യമോഹനം പരമ്
വൈകുണ്ഠനാഥൻ പോയപ്പോൾ, രാധയുടെ പ്രഭു തന്നെ വംശിയുടെ ശബ്ദം മുഴക്കി, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ആകർഷിച്ചു.
മൂര്ച്ഛാംപ്രാപുര്ദേവഗണാ മുനയശ്ചാപി നാരദ । അചേതനാ ബഭൂവുശ്ച മായയാ പാര്വതീം വിനാ
ദേവതകളും മുനിമാരും നാരദനും മയക്കത്തിൽ വീണു. പാർവതിയെ ഒഴികെ എല്ലാവരും മായയുടെ ശക്തിയിൽ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
ഉവാച പാര്വതീ ദേവീ ഭഗവന്തം സനാതനമ് । വിഷ്ണുമായാ ഭഗവതീ സര്വരൂപാ സനാതനീ
പാർവതി ദേവി സനാതനനായ ഭഗവാനോടു പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുമായാ, ഭഗവതി, എല്ലാ രൂപങ്ങളിലുമുള്ളവളും ശാശ്വതിയുമാണ്.
പരബ്രഹ്മസ്വരൂപാ യാ പരമാത്മസ്വരൂപിണീ । സഗുണാ നിര്ഗുണാ സാ ച പരാ സ്വേച്ഛാമയീ സതീ
പരബ്രഹ്മസ്വരൂപവും പരമാത്മാവിന്റെ രൂപവുമാണ് അവൾ. സഗുണയും നിര്ഗുണയും, പരവും സ്വച്ഛന്ദപ്രവർത്തികയും ശുദ്ധയുമാണ് അവൾ.
പാര്വത്യുവാച ഏകാഽഹം രാധികാരൂപാ ഗോലോകേ രാസമണ്ഡലേ । രാസശൂന്യം ച ഗോലോകം പരിപൂര്ണ കുരു പ്രഭോ
പാർവതി പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഒരുത്തി മാത്രം രാധയുടെ രൂപത്തിൽ ഗോലോകത്തിലെ രാസമണ്ഡലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. പ്രഭോ, രാസം ഇല്ലാത്ത ഗോലോകം പൂർണ്ണമാക്കുക.
ഗച്ഛ ത്വം രഥമാരുഹ്യ മുക്താമാണിക്യഭൂഷിതമ് । പരിബൂര്ണതമാഽഹം ച തവ വങഃ സ്ഥലസ്ഥിതാ
നീ മുത്തുകളും മണികളും അണിഞ്ഞിരിക്കുന്ന രഥത്തിൽ കയറി പോ. ഞാൻ ഏറ്റവും പൂർണ്ണമായവളായി നിന്റെ വനഭൂമിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
തവാഽഽജ്ഞയാ മഹാലക്ഷ്മീരഹം വൈകുണ്ഠഗാമിനീ । സരസ്വതീ ച തത്രൈവ വാമേ പാര്ശ്വേ ഹരേരപി
നിന്റെ ആജ്ഞയാൽ ഞാൻ മഹാലക്ഷ്മിയായി വൈകുണ്ഠത്തിലേക്കു പോകുന്നു; അവിടെ ഹരിയുടെ ഇടത് വശത്ത് സരസ്വതിയും നിലകൊള്ളുന്നു.
തവാഹം മനസാ ജാതാ സിന്ധുകന്യാ തവാഽഽജ്ഞയാ । സാവിത്രീ വേദമാതാഽഹം കലയാ വിധിസംനിധൌ
നിന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഞാൻ സമുദ്രത്തിന്റെ മകളായി നിന്റെ മനസ്സിൽ ജനിച്ചു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുത്ത് ഭാഗികമായി സാവിത്രിയായി, വേദങ്ങളുടെ മാതാവായി ഞാൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
തൈജഃസു സര്വദേവാനാം പുരാ സത്യേ തവാഽഽജ്ഞയാ । അധിഷ്ഠാനം കൃത തത്ര ധൃതം ദേവ്യാ ശരീരകമ്
സത്യയുഗത്തിൽ, നിന്റെ ആജ്ഞയാൽ, എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും തേജസ്സിൽ ദേവിയുടെ രൂപം അവിടെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു, അതും നിലനിർത്തപ്പെട്ടു.
ശുമ്ഭാദയശ്ച ദൈത്യാശ്ച നിഹതാശ്ചാവലീലയാ । ദുര്ഗ നിഹത്യ തുര്ഗാഽഹം ത്രിപുരാ ത്രിപുരേ വധേ
ശുംബൻ തുടങ്ങിയ ദാനവന്മാരെ എളുപ്പത്തിൽ ഞാൻ ദുർഗ്ഗയായി സംഹരിച്ചു; തുര്ഗ്ഗയായി ത്രിപുരനെ ത്രിപുരയുടെ സംഹാരത്തിൽ ഞാൻ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
നിഹത്യ രക്തബീജം ച രക്തബീജവിനാശിനീ । തവാഽഽജ്ഞയാ ദക്ഷകന്യാ സതീ സത്യസ്വരൂപിണീ
രക്തബീജനെ സംഹരിച്ച്, രക്തബീജവിനാശിനിയായി ഞാൻ നിന്ന ആജ്ഞയാൽ ദക്ഷന്റെ മകളായ സതിയായി, സത്യസ്വരൂപിണിയായി ജനിച്ചു.
യോഗേന ത്യക്ത്വാ ദേഹം ച ശൈലജാഽഹം തവാഽഽജ്ഞയാ । ത്വയാ ദത്തവാ (ത്താഃ ശംകരായ ഗോലോകേ രാസമണ്ഡലേ
യോഗം വഴി ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഞാൻ നിന്റെ ആജ്ഞയാൽ ശൈലജയായി; ഗോലോകത്തിൽ രാസമണ്ഡലത്തിൽ നീ എന്നെ ശങ്കരനു നൽകി.
വിഷ്ണുഭക്തിരഹം തേന വിഷ്ണുമായാ ച വൈഷ്ണവീ । നാരായണസ്യ മായാഽഹം തേന നാരായണീ സ്മൃതാ
ഞാൻ വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തിയാണ്; അതിനാൽ വിഷ്ണുമായയും വൈഷ്ണവിയും ആകുന്നു. ഞാൻ നാരായണന്റെ മായയാണ്; അതിനാൽ നാരായണി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
കൃഷ്ണപ്രാണാധികാഽഹം ച പ്രാണാധിഷ്ഠാതൃദേവതാ । മഹാവിഷ്ണോശ്ച വാസോശ്ച ജനനീ രാധികാ സ്വയമ്
കൃഷ്ണനേക്കാൾ പ്രാണം വല്യവളാണ് ഞാൻ; പ്രാണത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാതൃദേവതയും മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തിന്റെ മാതാവായ രാധികയും ഞാൻ തന്നെയാണ്.
തവാഽഽജ്ഞയാ പഞ്ചധാഽഹം പഞ്ചപ്രകൃതിരൂപിണീ । കലാകലാംശയാഽഹം ച ദേവപത്നയോ ഗൃഹേ ഗൃഹേ
നിന്റെ ആജ്ഞയാൽ ഞാൻ അഞ്ചു രൂപങ്ങളിൽ, അഞ്ചു പ്രകൃതികളായാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; ഭാഗങ്ങളായും കലകളായും ഞാൻ ഓരോ ദേവന്റെ ഭാര്യയായി ഓരോ വീട്ടിലും ഉണ്ടാകുന്നു.
ശീഘ്രം ഗച്ഛ മഹാഭാഗ തത്രാഽഹം വിരഹാതുരാ । ഗോവീഭിഃ സഹിതാ രാസം ഭ്രമന്തീ പരിതഃ സദാ
വളരെ ഭാഗ്യവതിയായവളേ, നീ വേഗം പോകുക; അവിടെ ഞാൻ വിരഹവേദനയിൽ കിടക്കുന്നു, എപ്പോഴും പശുക്കളോടൊപ്പം രാസമണ്ഡലത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
പാര്വതീവചനം ശ്രുത്വാ പ്രഹസ്യ രസികേശ്വരഃ । രത്നയാനം സമാരുഹ്യ യയൌ ഗോലോകമുത്തമമ്
പാർവതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രസേശ്വരൻ സന്തോഷത്തോടെ ചിരിച്ചു; രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച രഥത്തിൽ കയറി, ഉത്തമമായ ഗോലോകത്തിലേക്ക് പോയി.
പാര്വതീ ബോധയാമാസ സ്വയം ദേവഗണം തഥാ । മായാവംശീരവാച്ഛന്നം വിഷ്ണുമായാ സനാതനീ
പാർവതി സ്വയം ദേവഗണത്തെയും ബോധിപ്പിച്ചു; മായാവംശത്തിൽ മറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന ശാശ്വതമായ വിഷ്ണുമായയായിരുന്നു അവൾ.
കൃത്വാ തേ ഹരിശബ്ദം ച സ്വഗൃഹം വിസ്മയം യയുഃ । ശിവേന സാര്ധം ദുര്ഗാ സാ പ്രഹൃഷ്ടാ സ്വപുരം യയൌ
അവർ ഹരിയുടെ നാമം ഉച്ചരിച്ച് അത്ഭുതത്തോടെ സ്വന്തം വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങി; ദുർഗ്ഗയും ശിവനോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.
അഥ കൃഷ്ണം സമായാന്തം രാധാ ഗോപീഗണൈഃ സഹ । അനുവ്രജം യയൌ ഹൃഷ്ടാ സര്വജ്ഞാ പ്രാണവല്ലഭമ്
അപ്പോൾ രാധയും ഗോപികളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ സർവ്വജ്ഞനുമായ പ്രാണപ്രിയനായ കൃഷ്ണനെ പിന്തുടർന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ സമീപമായാന്തമവരുഹ്യ രഥാത്സതീ । പ്രണനാമ ജഗന്നാഥം സിരസാ സഖിഭിഃ സഹ
അവനെ സമീപത്തേക്ക് വരുന്നത് കണ്ട സതി രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, സഖികളോടൊപ്പം തലകുനിച്ച് ജഗന്നാഥനോട് നമസ്കരിച്ചു.
ഗോപാ ഗോപ്യശ്ച മുദിതാഃ പ്രഫുല്ലവദനേക്ഷണാഃ । ദുംദുഭിം വാദയാമാസുരീശ്വരാഗമനോത്സുകാഃ
ഗോപന്മാരും ഗോപികളും സന്തോഷത്തോടെ പുഷ്പിച്ച മുഖങ്ങളോടെ, ഈശ്വരന്റെ വരവിനായി ആകാംക്ഷയോടെ ദുന്ദുഭി മേളം ഇടാൻ തുടങ്ങി.
വിരജാം ച സമുത്തീര്യ ദൃഷ്ട്വാ രാധാം ജഗത്പതിഃ । അവരുഹ്യ രഥാത്തൂര്ണം ഗൃഹീത്വാ രാധികാകരമ്
വിരജാനദി കടന്ന് ലോകനാഥൻ രാധയെ കണ്ടു; ഉടൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി രാധികയുടെ കൈ പിടിച്ചു.
ശതശൃങ്ഗം ച ബഭ്രാമ സുരമ്യം രാസമണ്ഡലമ് । ദൃഷ്ട്വാഽക്ഷയവടം പുണ്യം പുണ്യം വൃന്ദാവനം യയൌ
അവൻ നൂറ് കൊമ്പുകളോടെ മനോഹരമായ രാസമണ്ഡലത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു; അക്ഷയവടം കണ്ടു, അതിനുശേഷം പുണ്യമായ വൃന്ദാവനത്തിലേക്ക് പോയി.