ഗങ്ഗാ സരസ്വതീ പദ്മാവതീ ച യമുനാ തഥാ । ഗോദാവരീ സ്വര്ണരേഖാ കാവേരീ നര്മദാ മുനേ
ഗംഗ, സർസ്വതി, പത്മാവതി, യമുന, ഗോദാവരി, സ്വർണരേഖ, കാവേരി, നർമദാ എന്നിങ്ങനെ, മുനിവരേ,
ശരാവതീ ബാഹൃദാ ച കൃതമാലാ ച പുണ്യദാ । സമായയുശ്ച താഃ സര്വാഃ പ്രണേമുഃ പരമേശ്വരമ്
ശരാവതി, ബാഹുദ, കൃതമാല എന്നിങ്ങനെ പുണ്യദായിനിയായ നദികൾ എല്ലാം കൂടി, അവർ പരമേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു.
ഉവാച ജാഹ്നവീ ദേവീ രുദതീ പരമേശ്വരമ് । സാശ്രുനേത്രാഽതിദീനാ സാ വിരഹജ്വരകാതരാ
ജാഹ്നവിയായ ദേവി കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ, അത്യന്തം ദു:ഖിതയായി, ദൈവവിയോഗത്തിന്റെ വേദനയിൽ വിങ്ങി കരഞ്ഞുകൊണ്ട് പരമേശ്വരനോട് പറഞ്ഞു.
ഭാഗീരഥയുവാച ഹേ നാഥ രമണശ്രേഷ്ഠ യാസി ഗോലോകമുത്തമമ് । അസ്മാകം കാ ഗതിശ്ചാത്ര ഭവിഷ്യതി കലൌ യുഗേ
ഭാഗീരഥി പറഞ്ഞു: നാഥാ, പ്രിയനിലവാരനായ ദേവാ, നീ പരമമായ ഗോലോകത്തിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ, ഈ കലിയുഗത്തിൽ ഞങ്ങളുടെ ഗതി എന്താകും?
ശ്രീഭഗവാനുവാച കലേഃ പഞ്ചസഹസ്രാണി വര്ഷാണി തിഷ്ഠ ഭൂതലേ । പാപാനി പാപിനോ യാനി തുഭ്യം ദാസ്യന്തി സ്നാനത
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: കലിയുഗത്തിന്റെ അയ്യായിരം വർഷം നീ ഭൂമിയിൽ തുടരുക; പാപികൾ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ സ്നാനത്തിലൂടെ നിന്നിൽ എത്തും.
മന്മന്ത്രോപാസകസ്പര്ശാദ്ഭസ്മീഭൂതാനി തത്ക്ഷണാത് । ഭവിഷ്യന്തി ദര്ശനാച്ച സ്നാനാദേവ ഹി ജാഹ്നവി
എന്റെ മന്ത്രം ജപിച്ച് എന്നെ ആരാധിക്കുന്നവരുടെ സ്പർശംകൊണ്ട് ആ പാപങ്ങൾ ഉടൻ തന്നെ നശിക്കും; ജാഹ്നവി, നിന്നെ കാണുന്നതിലും സ്നാനത്തിലുമാണ് അതിന് ശക്തി.
ഹരേര്നാമാനി യത്രൈവ പുരാണാനി ഭവന്തി ഹി । തത്ര ഗത്വാ സാവധാനമാഭിഃ സാര്ധം ച ശ്രോഷ്യസി
എവിടെയായാലും ഹരിയുടെ നാമങ്ങളും പുരാണങ്ങളും പാരായണം ചെയ്യുമ്പോൾ, നീ ശ്രദ്ധയോടെ അവിടെ ചെന്നു, മറ്റുള്ളവരോടൊപ്പം കേൾക്കണം.
പുരാണശ്രവണാച്ചൈവ ഹരേര്നാമാനുകീര്തനാത് । ഭസ്മീഭൂതാനി പാപാനി ബ്രഹ്മഹത്യാദികാനി ച
പുരാണങ്ങൾ കേൾക്കുന്നതും ഹരിയുടെ നാമങ്ങൾ ജപിക്കുന്നതുംകൊണ്ട്, ബ്രാഹ്മണഹത്യ പോലുള്ള വലിയ പാപങ്ങൾ പോലും അഗ്നിയിൽ ചാരമാകുന്നതുപോലെ നശിക്കും.
ഭസ്മീഭൂതാനി താന്യേവ വൈഷ്ണവാലിങ്ഗനേന ച । തൃണാനി ശുഷ്കകാഷ്ഠാനി ദഹന്തി പാവകാ യഥാ
വൈഷ്ണവരെ അളിംഗനം ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടും ആ പാപങ്ങൾ അഗ്നിയിൽ ഉണക്കു പുല്ലും മരച്ചില്ലകളും കത്തുന്നതുപോലെ നശിക്കും.
തഥാഽപി വൈഷ്ണവാ ലോകേ പാപാനി പാപിനാമപി । പൃഥിവ്യാം യാനി തീര്ഥാനി പുണ്യാന്യപി ച ജാഹ്നവി
ഇതുപോലും ലോകത്തിലെ വൈഷ്ണവർ പാപികൾക്കുള്ള പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നു; ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർഥങ്ങളും ഗംഗയും പോലുള്ള പുണ്യനദികളും,
മദ്ഭക്താനാം ശരീരേഷു സന്തി പൂതേഷു സംതതമ് । മദ്ഭക്തപാദരജസാ സദ്യഃ പൂതാ വസുംധരാ
എന്റെ ഭക്തരുടെ ശുദ്ധമായ ശരീരങ്ങളിൽ എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു; എന്റെ ഭക്തരുടെ പാദധൂളി ഭൂമിയെ ഉടൻ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
സദ്യഃ പൂതാനി തീര്ഥാനി സദ്യാഃ പൂതം ജഗത്തഥാ । മന്മന്ത്രോപാസകാ വിപ്രാ യേ മദുച്ഛിഷ്ടഭോജിനഃ
എന്റെ മന്ത്രം ഉപാസിക്കുന്നവരും എന്റെ ഉച്ചിഷ്ടം കഴിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാർകൊണ്ട്, തീർഥങ്ങൾക്കും ലോകത്തിനും ഉടൻ ശുദ്ധി വരുന്നു.
മാമേവ നിത്യം ധ്യായന്തേ തേ മത്പ്രാണാധികാഃ പ്രിയാഃ । തദുപസ്പര്ശമാത്രേണ പൂതോ വായുശ്ച പാവകഃ
എന്നെ എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കുന്നവർ എനിക്ക് ജീവനിലും പ്രിയപ്പെട്ടവരാണ്; അവരെ സ്പർശിച്ചാൽ പോലും വായുവും അഗ്നിയും ശുദ്ധമാകും.
കലേര്ദശസഹസ്രാണി മദ്ഭക്താഃ സന്തി ഭൂതലേ । ഏകവര്ണാ ഭവിഷ്യന്തി മദ്ഭക്തേഷു ഗതേഷു ച
കലിയുഗത്തിൽ പത്തായിരം വർഷം എന്റെ ഭക്തർ ഭൂമിയിൽ നിലനിൽക്കും; എന്റെ ഭക്തർ പോയാൽ ഒരു വർണമേ മാത്രം ശേഷിക്കും.
മദ്ഭക്തശൂന്യാ പൃഥിവീ കലിഗ്രസ്താ ഭവിഷ്യതി । ഏതസ്മിന്നന്തരേ തത്ര കൃഷ്ണദേഹാദ്വിനിര്ഗതഃ
എന്റെ ഭക്തന്മാർ ഇല്ലാത്ത ഭൂമി കലിയാൽ പിടിയിലാകും; അതിനിടയിൽ കൃഷ്ണന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന്,
ചതുര്ഭുജശ്ച പുരുഷഃ ശതചന്ദ്രസമപ്രഭഃ । ശങ്ഖചക്രഗദാപദ്മധരഃ ശ്രീവത്സലാഞ്ഛനഃ
നാലു കൈകളും നൂറു ചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശവും ഉള്ള ഒരാൾ, ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, പദ്മം എന്നിവയും ശ്രീവത്സചിഹ്നവും ധരിച്ച്,
സുന്ദരം രഥമാരുഹ്യ ശ്രീരോദം സ ജഗാമ ഹ । സിന്ധുകന്യാ ച പ്രയയൌ സ്വയം മൂര്തിമതീ സതീ
അവൻ മനോഹരമായ രഥത്തിൽ കയറി, ഐശ്വര്യത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് പോയി; സമുദ്രകന്ന്യയും സ്വയം രൂപം ധരിച്ചു, ശുദ്ധയായി പുറപ്പെട്ടു.
ശ്രീകൃഷ്ണമനസാ ജാതാ മര്ത്യലക്ഷ്മീര്മനോഹരാ । ശ്വേതദ്വീപം ഗതേ വിഷ്ണൌ ജഗത്പാലനകര്തരി
ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച മനോഹരമായ മർത്യലക്ഷ്മി, ലോകത്തെ രക്ഷിക്കുന്ന വിഷ്ണു ശ്വേതദ്വീപിലേക്ക് പോയപ്പോൾ,
ശുദ്ധസത്ത്വസ്വരൂപേ ച ദ്വിധാരൂപോ ബഭൂവ സഃ । ദക്ഷിണാംശശ്ച ദ്വിഭുജോ ഗോപബാരകരൂപകഃ
ശുദ്ധസത്ത്വസ്വഭാവത്തിൽ അവൻ രണ്ടായി ഭിന്നിച്ചു; തെക്കേ ഭാഗം രണ്ടു കൈകളോടെ, കുരുന്ന് ഗോപകന്റെ രൂപത്തിൽ.
നപീനജലദശ്യാമഃ ശോഭിതഃ പീതവാസസാ । ശ്രീവംശവദനഃ ശ്രീമാന്സസ്മിതഃ പദ്മലോചനഃ
പുതിയ മേഘംപോലെയുള്ള കറുത്ത നിറം, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, മനോഹരമായ മുഖം, തേജസ്സുള്ള, പുഞ്ചിരിയോടെ, താമരക്കണ്ണുകൾ.
ശതകോടീന്ദുസൌന്ദര്യം ശതകോടിസ്മരപ്രഭാമ് । ദധാനഃ പരമാനന്ദഃ പരിബൂര്ണതമഃ പ്രഭുഃ
കോടി കോടിചന്ദ്രന്മാരുടെ സൗന്ദര്യവും കോടികോടി മന്മഥന്മാരുടെ പ്രകാശവും ഉള്ളവൻ, പരമാനന്ദസ്വരൂപി, പൂർണ്ണമായ പ്രഭു.
പരം ധാമ പരം ബ്രഹ്മസ്വരൂപോ നിര്ഗുണഃ സ്വയമ് । പരമാത്മാ ച സര്വേഷാം ഭക്താനുഗ്രഹവിഗ്രഹഃ
അവൻ പരമധാമം, പരബ്രഹ്മം, സ്വയം ഗുണാതീതൻ; എല്ലാരുടെയും പരമാത്മാവും ഭക്തന്മാർക്ക് കരുണയുള്ള ദേഹവുമാണ്.
നിത്യദേഹശ്ച ഭഗവാനീശ്വരഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ । യോഗിനോ യം വദന്ത്യേവം ജ്യോതീരൂപം സനാതനമ്
ഭഗവാൻ ശാശ്വതശരീരിയുമാണ്, ഈശ്വരനും പ്രകൃതിക്ക് അതീതനുമാണ്; യോഗികൾ അവനെ ശാശ്വതമായ പ്രകാശസ്വരൂപനെന്ന് പറയുന്നു.
ജ്യോതിരമ്യന്തരേ നിത്യരൂപം ഭക്താ വിദന്തി യമ് । വേദാ വദന്തി സത്യം യം നിത്യമാദ്യം വിചക്ഷണാഃ
ആ പ്രകാശത്തിനുള്ളിൽ ഭക്തർ അവന്റെ ശാശ്വതരൂപം തിരിച്ചറിയുന്നു; പണ്ഡിതന്മാർ അവനെ സത്യമായും ശാശ്വതമായ ആദിമൂർത്തിയെന്നുമാണ് പറയുന്നു.
യം വദന്തി സുരാഃ സര്വേ പരം സ്വേച്ഛാമയം പ്രഭൂമ് । സിദ്ധേന്ദ്രാ മുനയഃ സര്വേ സര്വരൂപം വദന്തി യമ്
ദേവതകൾ എല്ലാവരും പരമൻ, സ്വച്ഛന്ദമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രഭു എന്നു വിളിക്കുന്നവനും, സിദ്ധന്മാർ, ഇന്ദ്രൻ, മുനികൾ എല്ലാവരും എല്ലാ രൂപങ്ങളിലുമുള്ളവൻ എന്നു പറയുന്നവനുമാണ് അവൻ.
യമനിര്വചനീയം ച യോഗീന്ദ്രഃ ശംകരോ വദേത് । സ്വയം വിധാതാ പ്രവദേത്കാരണാനാം ച കാരണമ്
ഏറ്റവും വലിയ യോഗികൾ ആയ ശംകരൻ പോലും വിവരണം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തവൻ എന്നു പറയുന്നവനും, ബ്രഹ്മാവു തന്നെ എല്ലാ കാരണങ്ങളുടെ കാരണമെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നവനുമാണ് അവൻ.
ശേഷോ വദേദനന്തം യം നവധാരൂപമീശ്വരമ് । തര്കാണാമേവ ഷണ്ണാം ച ഷഡ്വിധം രൂപമീപ്സിതമ്
ശേഷൻ അവനെ അനന്തൻ, ഒമ്പത് രൂപങ്ങളുള്ള ഈശ്വരൻ എന്നു പറയുന്നു. തർക്കശാസ്ത്രം ആറ് വിധത്തിലുള്ള രൂപങ്ങൾ അവനിൽ കാണുന്നു.
വൈഷ്ണവാനാമേകരൂപം വേദാനാമേകമേവ ച । പുരാണാനാമേകരൂപം തസ്മാന്നവവിധം സ്മൃതമ്
വൈഷ്ണവർക്കും വേദങ്ങൾക്കും അവൻ ഒരേ ഒരു രൂപമുള്ളവനാണ്. പുരാണങ്ങൾക്കും അവൻ ഒരേ രൂപം തന്നെയാണ്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ അവനെ ഒമ്പത് വിധത്തിലുള്ളവൻ എന്നു ഓർക്കുന്നു.
ന്യായോഽനിര്വചനീയം ച യം മതം ശംകരോ വദേത് । നിത്യം വൈശേഷികാശ്ചാഽഽദ്യം തം വദന്തി വിചക്ഷണാഃ
ന്യായശാസ്ത്രത്തിൽ വിവരണം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തവൻ എന്നു ശംകരൻ പറയുന്നു. വൈശേഷികർ അവനെ ശാശ്വതനും ആദിയും എന്നു വിളിക്കുന്നു.
സാംഖ്യ വദന്തി തം ദേവം ജ്യോതീരൂപം സനാതനമ് । മീമാംസാ സര്വരൂപം ച വേദാന്തഃ സര്വകാരണമ്
സാംഖ്യശാസ്ത്രം അവനെ പ്രകാശരൂപിയായ ശാശ്വതദേവൻ എന്നു പറയുന്നു. മീമാംസകർ അവനെ എല്ലാ രൂപങ്ങളിലുമുള്ളവൻ എന്നു പറയുന്നു. ഉപനിഷത്തുകൾ അവനെ എല്ലാറ്റിനും കാരണമെന്നു പറയുന്നു.