രാസേശ്വരീം താം സംഭാഷ്യ പ്രവിവേശ സ്വമാലയമ് । രത്നസിംഹാസനേ രമ്യേ ഹീരഹാരസമന്വിതേ
രാസനാടകത്തിന്റെ രാജ്ഞിയുമായി സംസാരിച്ച ശേഷം, അവൾ തന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; അവിടെ രത്നസിംഹാസനവും വജ്രഹാരങ്ങൾ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വൃന്ദാ താം വാസയാമാസ പാദസേവനതത്പരാ । സപ്തഭിശ്ച സഖീഭിശ്ച സേവിതാം ശ്വേതചാമരൈഃ
വൃന്ദ അവളെ ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു; അവളുടെ പാദസേവനത്തിൽ താൽപര്യത്തോടെ, ഏഴു സഖികൾക്കൊപ്പം വെള്ളച്ചാമരങ്ങൾ വീശി സേവനം ചെയ്തു.
ആയയുര്ഗോപികാഃ സര്വാ ദ്രഷ്ടും താം പരമേശ്വരീമ് । നന്ദാദികം പ്രകല്പ്യൈതദ്രാധാ വാസം പൃഥകപൃഥക്
ആ പരമേശ്വരിയെ കാണാനായി എല്ലാ ഗോപികളും വന്നു. ഓരോരുത്തരും നന്ദനും മറ്റുള്ളവരുമായ് രാധയ്ക്കായി വേറേ വേറേ വീടുകൾ ഒരുക്കി.
പരമാനന്ദരൂപാ സാ പരമാനന്ദപൂര്വകമ് । സ്വവേശ്മനി മഹാരമ്യേ പ്രതസ്ഥേ ഗോപികാ സഹ
പരമാനന്ദസ്വരൂപയായ അവൾ, പരമാനന്ദം നിറഞ്ഞതുപോലെ, സ്വന്തം അതീവ മനോഹരമായ വീട്ടിൽ നിന്ന് ഗോപികളോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.
_____________________________ ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മവൈവര്ത മഹാപുരാണ ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖണ്ഡ ഉത്തരാര്ദ്ധ നാരദനാരായണോ സംവാദ ഭാംഡീരവനേ വ്രജജനസമക്ഷം നന്ദം ബോധയതാ കൃഷ്ണേന കലിദോഷാണാം നിരൂപണമ്, അകസ്മാത്പ്രാപ്തേനാദ്ഭുതരഥേന രാധാദിസര്വഗോപീനാം ഗോലോകേ ഗമനം ച അഷ്ടാവിംശത്യധികശതതമോഽധ്യായഃ
അഥൈകോനത്രിംശദധികശതതമോഽധ്യായഃ നാരായണ ഉവാച ശ്രീകൃഷ്ണോ ഭഗവാംസ്തത്ര പരിപൂര്ണതമഃ പ്രഭുഃ । ദൃഷ്ട്വാ സാരോക്യമോക്ഷം ച സദ്യോ ഗോകുലവാസിനാമ്
നാരായണൻ പറഞ്ഞു: അവിടെ, പൂർണ്ണമായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, ഗോകുലവാസികൾക്ക് തൻറെ ലോകത്തിലേക്കുള്ള ഉടനടി മോക്ഷം ലഭിച്ചതു കണ്ടു.
ഉവാസ പഞ്ചഭിര്ഗോപൈര്ഭാണ്ഡീരേ വടമൂലകേ । ദദര്ശ ഗോകുലം സര്വ ഗോകുലം വ്യാകുലം തഥാ
അവൻ ഭാണ്ഡീരത്തിലെ വടവൃക്ഷത്തിന് കീഴിൽ അഞ്ചു ഗോപ്പന്മാരോടൊപ്പം പാർത്തു. പിന്നെ, ഗോകുലം മുഴുവൻ വളരെ വിഷമത്തിൽ ആണെന്നു കണ്ടു.
അരക്ഷകം ച വ്യസ്തം ച ശൂന്യം വൃന്ദാവനം വനമ് । യോഗേനാമൃതവൃഷ്ട്യാ ച കൃപയാ ച കൃപാനിധിഃ
വൃന്ദാവനവനം രക്ഷകരില്ലാതെ, ചിതറിപ്പോയതും ശൂന്യമായതും ആയി കണ്ടു. തന്റെ യോഗശക്തിയാൽ അമൃതമഴ പെയ്യിച്ച്, കരുണാനിധിയായ കൃഷ്ണൻ ദയയാൽ
ഗോപീഭിശ്ച തഥാ ഗോപൈഃ പരിപൂര്ണം ചകാര സഃ । തഥാ വൃന്ദാവനം ചൈവ സുരമ്യം ച മനോഹരമ്
അവിടെ വീണ്ടും ഗോപികളും ഗോപ്പന്മാരും നിറച്ചു. അങ്ങനെ വൃന്ദാവനവും അതീവ മനോഹരവും ആകർഷകവുമാക്കി.
ഗോകുലസ്ഥാശ്ച ഗോപാശ്ച സമാശ്വാസം ചകാര സഃ । ഉവാച മധുരം വാക്യം ഹിതം നീതം ച ദുര്ലഭമ്
ഗോകുലത്തിൽ ശേഷിച്ചിരുന്ന ഗോപ്പന്മാരെ കൃഷ്ണൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. അവർക്കു മധുരവും ഉപകാരപ്രദവും അപൂർവവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ശ്രീ ഭഗവാനുവാച ഹേ ഗോപഗണ ഹേ ബന്ധോ സുഖം തിഷ്ഠ സ്ഥിരോ ഭവ । രമണം പ്രിയയാ സാര്ധം സുരമ്യം രാസമണ്ഡലമ്
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ഗോപ്പന്മാരേ, പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കളേ, സന്തോഷത്തോടെ ഉറപ്പോടെ ഇരിക്കൂ. നിങ്ങളുടെ പ്രിയരോടൊപ്പം രസമണ്ഡലത്തിലെ ആനന്ദകരമായ കളിയിൽ ആസ്വദിക്കൂ.
താവത്പ്രഭൃതി കൃഷ്ണസ്യ പുണ്യേ വൃന്ദാവനേ വനേ । അധിഷ്ഠാനം ച സതതം യാവച്ചന്ദ്രദിവാകരൌ
അന്നുമുതൽ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്നവരെ വരെ, കൃഷ്ണന്റെ സാന്നിധ്യം വൃന്ദാവനത്തിലെ പുണ്യവനത്തിൽ എപ്പോഴും ഉണ്ടാകും.
തഥാ ജഗാമ ഭാണ്ഡീരം വിധാതാ ജഗതാമപി । സ്വയം ശേഷശ്ച ധര്മശ്ച ഭവാന്യാ ച ഭവഃസ്വയമ്
അപ്പോൾ ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവു തന്നെ, ശേഷനും ധർമ്മനും ഭവാനിയുടെ ഭർത്താവായ ഭവനും കൂടി ഭാണ്ഡീരത്തിലേക്ക് പോയി.
സൂര്യശ്ചാപി മഹേന്ദ്രശ്ച ചന്ദ്രശ്ചാപി ഹുനാശനഃ । കുബേരോ വരുണശ്ചൈവ പവനശ്ച യമസ്തഥാ
സൂര്യനും മഹേന്ദ്രനും ചന്ദ്രനും അഗ്നിയും കുബേരനും വരുണനും വായുവും യമനും കൂടി അവിടെ എത്തി.
ഈശാനശ്ചാപി ദേവാശ്ച വസവോഽഷ്ടൌ തഥൈവ ച । സര്വേ ഗ്രഹാശ്ച രുദ്രാശ്ച മുനയോ മനവസ്തഥാ
ഈശാനനും ദേവന്മാരും എട്ട് വസുക്കളും എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളും രുദ്രന്മാരും മുനിമാരും മനുക്കളും കൂടി അവിടെ എത്തി.
ത്വരിതാശ്ചാഽഽയയുഃ സര്വേ യത്രാഽഽസ്തേ ഭഗവാന്പ്രഭുഃ । പ്രണമ്യ ദണ്ഡവദ്ഭൂഭൌ തമുവാച വിധിഃ സ്വയമ്
അവരൊക്കെയും വേഗത്തിൽ ഭഗവാൻ ഇരുന്നിടത്തേക്ക് വന്നു. ഭുമിയിൽ ദണ്ഡവത്തായി നമസ്കരിച്ച് ബ്രഹ്മാവു തന്നെ കൃഷ്ണനോട് പറഞ്ഞു.
ബ്രഹ്മവാച പരിബൂര്ണതമ് ബ്രഹ്മസ്വരൂപ നിത്യവിഗ്രഹ । ജ്യോതിഃസ്വരൂപ പരമ നമോഽസ്തു പ്രകൃതേഃ പര
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: പൂർണ്ണമായ ബ്രഹ്മസ്വരൂപമേ, നിത്യശരീരമേ, പ്രകാശസ്വരൂപമേ, പരമോന്നതനേ, പ്രകൃതിക്ക് അതീതനേ, നമസ്കാരം.
സുനിര്ലിപ്ത നിരാകാര സാകാര ധ്യാനഹേതുനാ । സ്വേച്ഛാമയ പരം ധാമ പരമാത്മന്നമോഽസ്തു തേ
സകലമായി അകത്തും പുറത്തും അകറ്റമായവനേ, രൂപരഹിതനായി, ധ്യാനത്തിനായി രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നവനേ, സ്വേച്ഛാനിധാനമേ, പരമാത്മാവേ, നമസ്കാരം.
സര്വകാര്യസ്വരൂപേശ കാരണാനാം ച കാരണ । ബ്രഹ്മേശശേഷദേവേശ സര്വേശ തേ നo
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളുടെ അധിപനേ, കാരണങ്ങളുടെ കാരണമേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെയും ഈശ്വരന്റെയും ശേഷന്റെയും ദേവന്മാരുടെയും പ്രഭുവേ, സർവ്വേശ്വരനേ, നമസ്കാരം.
സരസ്വതീശ പദ്മേശ പാര്വതീശ പരാത്പര । ഹേ സാവിത്രീശ രാധേശ രാസേശ്വര നo
സരസ്വതിയുടെ നാഥനേ, പദ്മയുടെ നാഥനേ, പാർവതിയുടെ നാഥനേ, പരമോന്നതനേ, സാവിത്രിയുടെ നാഥനേ, രാധയുടെ നാഥനേ, രാസമണ്ഡലത്തിലെ പ്രഭുവേ, നമസ്കാരം.
സര്വേഷാമാദിഭൂതര്സ്ത്വം സര്വഃ സര്വേശ്വരസ്തഥാ । സര്വപാതാ ച സംഹര്താ സൃഷ്ടിരൂപ നo
നീ എല്ലാറ്റിനും ആദിയായവനും, എല്ലാം തന്നെയും, എല്ലായിടത്തിലും അധിപതിയും ആകുന്നു. നീ എല്ലാറ്റിനും ആധാരവുമാണ്, സംഹാരവും സൃഷ്ടിയും തന്നെയും.
ത്വത്പാദപദ്മരജസാ ധന്യാ പൂതാ വസുംധരാ । ശൂന്യരൂപാ ത്വയി ഗതേ ഹേ നാഥ പരമം പദമ്
നിന്റെ കമലപാദത്തിന്റെ പൊടികൊണ്ട് ഭൂമി ഭാഗ്യവതിയും വിശുദ്ധയുമാകുന്നു. നാഥാ, നീ വിട്ടുപോകുമ്പോൾ അവൾ ശൂന്യയായി പരമാവസ്ഥയിലേക്കുയരുന്നു.
യത്പഞ്ചവിംശത്യധികം വര്ഷാണാം ശതകം ഗതമ് । ത്യക്ത്വേമാം സ്വപദം യാസി രുദതീം വിരഹാതുരാമ്
നൂറ്റിരുപത്തഞ്ച് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു; ഇപ്പൊഴ് നീ ഈ ലോകം വിട്ട് നിന്റെ സ്വസ്ഥലത്തേക്ക് പോകുന്നു, അവളെ വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ കരയുന്നവളാക്കി.
മഹാദേവ ഉവാച ബ്രഹ്മണാ പ്രാര്ഥിതസ്ത്വം ച സമാഗത്യ വസുംധരാമ് । ഭൂഭാരഹരണം കൃത്വാ പ്രയാസി സ്വപദം വിഭോ
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രാർത്ഥനയാൽ നീ ഭൂമിയിൽ വന്നു, അവളുടെ ഭാരം നീക്കി, ഇപ്പോൾ നീ തിരികെ നിന്റെ സ്വസ്ഥലത്തേക്ക് പോകുന്നു.
ത്രൈലോക്യേ പൃഥിവീ ധന്യാ സദ്യഃ പൂതാ പദാങ്കിതാ । വയം ച മുനയോ ധന്യാഃ സാക്ഷാദ്ദൃഷ്ട്വാ പദാമ്ബുജമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഭൂമി ഭാഗ്യവതിയാണ്, നിന്റെ പാദചിഹ്നം കൊണ്ട് ഉടൻ വിശുദ്ധയാകുന്നു. ഞങ്ങൾ മുനികൾക്കും നിന്റെ കമലപാദം നേരിട്ട് കാണാൻ ഭാഗ്യം ലഭിച്ചു.
ധ്യാനാസാധ്യോ ദുരാരാധ്യോ മുനീനാമൂര്ധ്വരേതസാമ് । അസ്മാകമപി യശ്ചേശഃ സോഽധുനാ ചാക്ഷുഷോ ഭുവി
ധ്യാനത്തിലൂടെ മാത്രമേ പ്രാപിക്കാവൂ, വലിയ വ്രതസ്ഥർക്കും ആരാധിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ഈശ്വരൻ, ഇപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ ഞങ്ങൾക്കു നേരിട്ട് കാണാൻ കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വാസുഃ സര്വനിവാസശ്ച വിശ്വനി യസ്യ ലോമസു । ദേവസ്തസ്യ മഹാവിഷ്ണുര്വാസുദേവോ മഹീതലേ
എല്ലാവർക്കും വാസസ്ഥലമായവൻ, ആരുടെ രോമരന്ധ്രങ്ങളിൽ ലോകങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു, ആ ദൈവം മഹാവിഷ്ണുവും വാസുദേവനും ഭൂമിയിൽ സാന്നിധ്യപ്പെടുന്നു.
സുചിരം തപസാ ലബ്ധം സിദ്ധേന്ദ്രാണാം സുദുര്ലഭമ് । യത്പാദപദ്മമതുലം ചാക്ഷുഷം സര്വജീവിനാമ്
ദീർഘമായ തപസ്സിനുശേഷം മാത്രമേ ലഭിക്കാവൂ, സിദ്ധന്മാർക്കും അത്യന്തം ദുർലഭമായ അതുല്യമായ കമലപാദം ഇപ്പോൾ എല്ലാ ജീവികൾക്കും കാണാൻ കഴിയുന്നു.
അനന്ത ഉവാച ത്വമനന്തോ ഹി ഭഗവന്നാഹമേവ കലാംശകഃ । വിശ്വൈകസ്ഥേ ക്ഷുദ്രകൂര്മേ മശകോഽഹം ഗജേ യഥാ
അനന്തൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവൻ, നീയാണു സത്യത്തിൽ അനന്തൻ, ഞാൻ അല്ല; ഞാൻ നിന്റെ ശക്തിയുടെ ചെറിയൊരു അംശം മാത്രം. ഈ വിശ്വത്തിൽ, ഞാൻ ആനയിൽ ഒരു ചെറു കീടം പോലെയാണ്.
അസംഖ്യശേഷാഃ കൂര്മാശ്ച ബ്രഹ്മവിഷണുശിവാത്മകാഃ । അസംഖ്യാനി ച വിശ്വാനി തേഷാമീശഃ സ്വയം ഭവാന്
അനവധി കുര്മങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ശിവനും ഉള്ളവ, അനവധി ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയൊക്കെയും നീയാണു ഏകാധിപതി.
ഇങ്ങനെ ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖണ്ഡത്തിലെ ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ, നാരദനും നാരായണനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ, ഭാണ്ഡീരവനത്തിൽ വ്രജജനങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, കൃഷ്ണൻ കലിദോഷങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുകയും, അത്ഭുതരഥം അപ്രത്യക്ഷമായി എത്തുകയും, രാധയും എല്ലാ ഗോപികളും ഗോളോകത്തിലേക്ക് ഉയരുകയും ചെയ്തതിനെ വിവരിക്കുന്ന നൂറ്റിരുപത്തിയെട്ടാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.