മാതുഃ ക്രോഡമാരുരോഹ പ്രഹസ്യ മധുസൂദനഃ । നന്ദോ യശോദയാ സാര്ധ ചുചുമ്ബ മുഖപങ്കജമ്
പുഞ്ചിരിയോടെ മധുസൂദനൻ അമ്മയുടെ മടിയിൽ കയറി; നന്ദൻ യശോദയോടൊപ്പം ചേർന്ന് അവന്റെ മുഖം ചുംബിച്ചു.
ആശ്ലിശ്യ ഭൃശമുച്ചൈശ്ച സിഷേച നേത്രജൈര്ജലൈഃ । സ്വയം ച ഭഗവാന്കൃഷ്ണോ യശോദായാഃ സ്തനം പപൌ
അവരെ ഉറ്റു ചേർന്ന്, കണ്ണുനീർ ഒഴിച്ച്, ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ സ്വയം യശോദയുടെ പാലു കുടിച്ചു.
താദൃശം ദദൃശുഃ സര്വേ യാദൃശോ മഥുരാം യയൌ । മുരലീഹസ്തവിന്യസ്തം രത്നഭൂഷണഭൂഷിതമ്
മഥുരയിലേക്കു പോയപ്പോലെ തന്നെ, കൈയിൽ മുരളി പിടിച്ച്, രത്നാഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച കൃഷ്ണനെ എല്ലാവരും കണ്ടു.
യഥൈകാദശവര്ഷീയം ശോഭിതം പീതവാസസാ । മയൂരപിച്ഛചൂഡം ച മാലതീമാല്യമണ്ഡിതമ്
പതിനൊന്നാം വയസ്സുകാരനായി, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, മയില്പീലി കിരീടം ചൂടി, മാലതിമാല ധരിച്ച്, അതീവ മനോഹരനായി.
മന്ദിരം വേശയാമാസ രാധയാ സഹ മാധവമ് । യശോദാ മങ്ഗലം കൃത്വാ ഭോജയാമാസ ബ്രാഹ്മണാന്
രാധയോടൊപ്പം മാധവനും അകത്തു കടന്നു; യശോദാ മംഗളകർമ്മങ്ങൾ നടത്തി, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷണം കൊടുത്തു.
പൂജാം ചകാര ഗോപീനാം മുനീനാം ച യഥാ ജനഃ । മണിരത്നം പ്രവാലം ച സുവര്ണ പരമം തഥാ
ഗോപ്പികൾക്കും മുനിമാർക്കും യഥാവിധി പൂജ നടത്തി; മാണിക്യവും രത്നങ്ങളും പവഴയും ഉത്തമമായ പൊന്നും നൽകി.
ഭുക്താമാണിക്യഹീരം ച ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ദദൌ മുദാ । ഗജരത്നം ഗവാം രത്നമശ്വരത്നം മനോഹരമ്
ഉല്ലാസത്തോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഉപയോഗിച്ച മാണിക്യവും വജ്രവും, ഗജരത്നവും, ഗവരത്നവും, മനോഹരമായ അശ്വരത്നവും നൽകി.
ആസനാനി ച പാത്രാണി ഭൂഷണാനി തഥൈവ ച । ധാന്യാന്യപി ച സസ്യാനി വസ്ത്രാണി ച തഥാ ദദൌ
അസനങ്ങളും പാത്രങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും, ധാന്യങ്ങളും വിളകളും വസ്ത്രങ്ങളും കൂടി നൽകി.
അപൂര്വ ദര്ശയാമാസ രാധയാ സഹ മാധവമ് । ഗോപീഗണം ച മിഷ്ടാന്നം സാദരേണാപി നാരദ
അദ്ഭുതമായ ഒരു ദൃശ്യമാണ് അവൻ കാണിച്ചത്, രാധയോടൊപ്പം മാധവനും, ഗോപി സംഘവും, രുചികരമായ വിഭവങ്ങളും, അത്യന്തം ആദരപൂർവ്വം, നാരദാ.
ദുന്ദുഭീന്വാദയാമാസ കാരയാമാസ മങ്ഗലമ് । ദേവാംശ്ച ഭോജയാമാസ സാനന്ദം ച മനോഹരമ്
അവൻ മൃദംഗം മുഴക്കിച്ചു, മംഗളഗാനം നടത്തിച്ചു; ദേവന്മാർക്ക് ആനന്ദത്തോടെ രുചികരമായ ഭക്ഷണം വിളമ്പി.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മo മഹാo ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖo ഉത്തo നാരദനാo സപ്തവിശത്യധികശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മവൈവർതപുരാണത്തിലെ മഹാനായ ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖണ്ഡത്തിലെ നാരദനും നാരായണനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിലെ നൂറിരുപത്തിയേഴാമത്തെ അധ്യായം സമാപിച്ചു.
അഥാഷ്ടാവിംശത്യധികശതതമോഽധ്യായഃ നാരായണ ഉവാച ശ്രീകൃഷ്ണശ്ച സമാഹ്വാനം ഗോപാംശ്ചാപി ചകാര സഃ। ഭാണ്ഡീരേ വടമൂലേ ച തത്ര സ്വയമുവാസ ഹ
ഇപ്പോൾ നൂറിരുപത്തിയെട്ടാമത്തെ അധ്യായം. നാരായണൻ പറഞ്ഞു: ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഗോപന്മാരെ വിളിച്ചു കൂട്ടി, ഭാണ്ഡീരവടത്തിന്റെ കീഴിൽ തന്നെയാണ് അവൻ ഇരുന്നത്.
പുരാഽന്നം ച ദദൌ തസ്മൈ യത്രൈവ ബ്രാഹ്മണീഗണഃ। ഉവാസ രാധികാ ദേവീ വാമപാര്ശ്വേ ഹരേരപി
പണ്ടു അവിടെ ബ്രാഹ്മണസംഘത്തിന് ഭക്ഷണം നൽകിയിരുന്നു; അപ്പോൾ അവിടെ ഹരിയുടെ ഇടതുവശത്ത് രാധികാദേവിയും ഇരുന്നു.
ദക്ഷിണേ നന്ദഗോപശ്ച യശോദാസഹിതസ്തഥാ । തദ്ദക്ഷിണോ വൃഷഭാനസ്തദ്വാമേ സാ കലാവതീ
അവന്റെ വലതുവശത്ത് യശോദയോടൊപ്പം നന്ദഗോപനും, അവരുടെ വലതുവശത്ത് വൃഷഭാനുവും, ഇടതുവശത്ത് കലാവതിയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അന്യേ ഗോപാശ്ച ഗോപ്യശ്ച ബാന്ധവാഃ സുഹൃദസ്തഥാ । താനുവാച സ ഗോവിന്ദോ യഥാര്ഥ്യം സമയോചിതമ്
മറ്റു ഗോപന്മാരും ഗോപ്പികളും ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരോടു ഗോവിന്ദൻ സമയത്തിനും സാഹചര്യത്തിനും അനുയോജ്യമായി സംസാരിച്ചു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച ശൃണു നന്ദ പ്രവക്ഷ്യാമി സാംപ്രതം സമയോചിതമ്। സത്യം ച പരമാര്ഥം ച പരലോകസുഖാവഹമ്
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: നന്ദാ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ സമയോചിതമായതും സത്യവും പരമാർത്ഥവുമായതും പറയാം, അതു പരലോകത്തിൽ സുഖം നൽകുന്നതാണ്.
ആബ്രഹ്മസ്തമ്ബപര്യന്തം ഭ്രമം സര്വം നിശാമയ। വിദ്യുദ്ദീപ്തിര്ജലേ രേഷാ യഥാ തോയസ്യ ബുദ്ബുദമ്
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നു പുല്ല് വരെ എല്ലാം ഭ്രമം തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; വെള്ളത്തിൽ മിന്നുന്ന മിന്നലോ, വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ പൊങ്ങുന്ന കുശലോ പോലെ അതു ക്ഷണികമാണ്.
മഥുരായാം സര്വമുക്തം നാവശേഷം ച കിംചന। യശോദാം ബോധയാമാസ രാധികാ കദലീവനേ
മഥുരയിൽ എല്ലാം വിശദീകരിച്ചു, ഒന്നും മറന്നില്ല; രാധികാ കദളിവനത്തിൽ യശോദയെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി.
തദേവ സത്യം പരമം ഭ്രമധ്വാന്തപ്രദീപകമ്। വിഹായ മിഥ്യാമായാം ച സ്മര തത്പരമം പദമ്
അതു മാത്രമാണ് പരമസത്യം, ഭ്രമത്തിന്റെ ഇരുണ്ടതിൽ വെളിച്ചം പകരുന്ന ദീപം പോലെ; മിഥ്യാമായയെ ഉപേക്ഷിച്ച് ആ പരമപദം ഓർക്കണം.
ജന്മമൃത്യുജരാവ്യാധിഹരം ഹര്ഷകരം പരമ്। ശോകസംതാപഹരണം കര്മമൂലനികൃന്തനമ്
ജനനം, മരണം, വയസ്സു, രോഗം എന്നിവയെ അകറ്റുന്നു; അത്യന്തം ആനന്ദം നൽകുന്നു, ദുഃഖവും വേദനയും നീക്കുന്നു, കർമ്മത്തിന്റെ മൂലവും മുറിക്കുന്നു.
മാമേവ പരമം ബ്രഹ്മ ഭഗവന്തം സനാതനമ് । ധ്യായംധ്യായം പുത്രബുദ്ധിം ത്യക്ത്വാ ലഭ പരംപദമ്
എന്നെ മാത്രം പരമബ്രഹ്മാവായും ശാശ്വതനായ ഭഗവാനായും ധ്യാനിക്കണം; മകനെന്ന ഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് ആ പരമപദം നേടണം.
ഗോലോകം ഗച്ഛ ശീഘ്രം ത്വം സാര്ധം ഗോകുലവാസിഭിഃ। ആരാത്കലേരാഗമനം കര്മമൂലനികൃന്തനമ്
നീ ഗോക്കുലവാസികളോടൊപ്പം ഉടൻ ഗോലോകത്തിലേക്ക് പോകണം; കലിയുഗം വരാൻ അടുത്തിരിക്കുന്നു, അതു കർമ്മത്തിന്റെ മൂലത്തെ മുറിക്കും.
സ്ത്രീപുംസോര്നിയമോ നാസ്തി ജാതീനാം ച തഥൈവ ച । വിപ്രേസന്ധ്യാദികംനാസ്തി ചിഹ്നം യജ്ഞോപവീതകമ്
പുരുഷനും സ്ത്രീയും തമ്മിൽ വ്യത്യാസമില്ല, ജാതികളിലും ഇല്ല; ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് സംധ്യാദി ആചാരങ്ങളോ യജ്ഞോപവീതത്തിന്റെ അടയാളമോ ഇല്ല.
യജ്ഞസൂത്രം ച തിലകം ശേഷം ലുപ്തം സുനിശ്ചിതമ് । ദിവാവ്യവായനിരതം വിരതം ധര്മകര്മണി
യജ്ഞസൂത്രവും തിലകവും ഇല്ലാതായി; ആളുകൾ പകൽ ജോലിയിൽ മുഴുകി, ധർമ്മകർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നു.
യജ്ഞാനാം ച വ്രതാനാം ച തപസാം ലുപ്തമേവ ച। കേദാരകന്യാശാപേനധര്മോ നാസ്ത്യേവ കേവലമ്
യജ്ഞങ്ങളും വ്രതങ്ങളും തപസ്സും എല്ലാം ഇല്ലാതായി; കേദാരകന്യയുടെ ശാപം മൂലം ധർമ്മം ഇനി ഇല്ല.
സ്വച്ഛന്ദഗാമിനീസ്ത്രീര്ണാ പതിശ്ച സതതം വശേ । താഡയേത്സതതംതം ച ഭര്ത്സയേച്ഛ ദിവാനിശമ്
സ്ത്രീകൾ തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം നടക്കുന്നു, ഭർത്താക്കന്മാർ എല്ലായ്പ്പോഴും അവരുടെ വശത്താണ്; അവരെ ദിവസം രാത്രി അടിക്കുകയും നിന്ദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പ്രാധാന്യം സ്ത്രീകുടുമ്ബാനാം സ്ത്രീണാം ച സതതം വ്രജ। സ്വാമീചഭക്തസ്താസാം ച പരാഭൂതോ നിരന്തരമ്
വ്രജദേശത്ത് സ്ത്രീകളും അവരുടെ കുടുംബങ്ങളും എന്നും മേൽക്കൈ പുലർത്തും; ഭർത്താക്കന്മാർ ഭക്തിയോടെ ഇരുന്നാലും അവർ എപ്പോഴും കീഴടക്കപ്പെടും.
കലൌ ച യോഷിതഃ സര്വാ ജാരസേവാസു തത്പരാഃ। ശതപുത്രസമഃ സ്നേഹസ്താസാം ജാരേ ഭവിഷ്യതി
കലിയുഗത്തിൽ എല്ലാ സ്ത്രീകളും പ്രേമികരെ സേവിക്കാൻ മാത്രം മനസ്സിടും; അവരുടെ പ്രേമികനോടുള്ള സ്നേഹം നൂറു മക്കളോടുള്ളതുപോലെയാകും.
ദദാതി തസ്മൈ ഭക്ഷ്യം ച യഥാ ഭൃത്യായ കോപതഃ। സസ്മിതാ സകടാക്ഷാ സാഽമൃതദൃഷ്ട്യാ നിരന്തരമ്
അവൾ കോപത്തോടെ ഭൃത്യനോട് ചെയ്യുന്നതുപോലെ അവനു ഭക്ഷണം നൽകും; എപ്പോഴും പുഞ്ചിരിയോടെ, കണികാണലോടെ, അമൃതംപോലെയുള്ള കാഴ്ചയോടെ.
ജാരം പശ്യതി കാമേന വിഷദൃഷ്ട്യാ പതിം സദാ। സതതം ഗൌരവം താസാം സ്നേഹം ച ജാരബാന്ധവേ
അവൾ പ്രേമികനെ ആഗ്രഹത്തോടെ വിഷംപോലെയുള്ള കാഴ്ചകൊണ്ട് നോക്കും; ഭർത്താവിനെ എന്നും അവഗണനയോടെ കാണും; അവളുടെ മാനവും സ്നേഹവും എല്ലാം പ്രേമികന്റെ ബന്ധുക്കൾക്കായിരിക്കും.