ശ്രീദാമാ ച മയാ ശപ്തസ്ത്വദ്ഭക്തോ ഭക്തവത്സലഃ । ഏതാദൃശീ വിപത്തിര്മേ പുത്രശ്രീദാമശാപതഃ
നിന്റെ ഭക്തനും ഭക്തന്മാരെ സ്നേഹിക്കുന്നവനുമായ ശ്രീദാമൻ എന്നെ കൊണ്ട് ശപിക്കപ്പെട്ടു; എന്റെ മകനായ ശ്രീദാമന്റെ ശാപം കൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെയുള്ള ദുരന്തം എന്നെ ബാധിച്ചത്.
ഈശ്വരഃ കസ്യ വാ ബന്ധുഃ പ്രിയോ വാ വിപ്രിയസ്തഥാ । സതതം ഭക്തിസാധ്യശ്ച യോ ഭക്തശ്ച തദീശ്വരഃ
ആർക്കാണ് ഈശ്വരൻ ബന്ധുവോ, പ്രിയനോ, ശത്രുവോ? ഭക്തിയുള്ളവനാണ് ഈശ്വരനെ നേടുന്നത്; ഭക്തിയിലൂടെയാണ് ഈശ്വരനെ ലഭിക്കുന്നത്.
വേദാശ്ച വൈദികാഃ സന്തഃ പുരാണാനി വദന്തി ച । രാധായാ മാധവഃ സാധ്യോ ഭഗവാനിതി നിഷ്ഫലമ്
വേദങ്ങളും വേദപണ്ഡിതരും പുരാണങ്ങളും പറയുന്നു: രാധയാൽ മാത്രമാണ് മാധവനെ നേടാൻ കഴിയുന്നത്; എങ്കിലും അതൊന്നും ഫലപ്രദമല്ല.
ജിത്വാ ച സഗണം ശംഭും ബാണസ്യ ഭുജകൃന്തനമ് । കൃത്വാ ച രുക്മിണീപൌത്രഃ സമാനീതഃ സഭാര്യകഃ
ശംഭുവിനെയും അവന്റെ കൂട്ടരെയും ജയിച്ച്, ബാണന്റെ കൈകൾ വെട്ടി, രുക്മിണിയുടെ കൊച്ചുമകനെയും ഭാര്യയെയും പിന്നെയും കൊണ്ടുവന്നു.
അഹോ ത്വയി സമായാതേ രുക്മിണീ കിമുവാച ഹ । പ്രേമ സ്ഥിതം സമാനം തേ കിം വിവൃദ്ധം ച ഗൌരവമ്
നീ എത്തിയപ്പോൾ രുക്മിണി എന്ത് പറഞ്ഞു? നിന്റെ സ്നേഹം ഇപ്പോഴും ഒരുപോലെയാണോ? അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ മാനം കൂടിയോ?
കുരുപാണ്ഡവയുദ്ധേന കുരവോ നിഹതാസ്ത്വയാ । പാണ്ഡവാര്ഥേ തഥാ ഭൂപാഃ ക്വ സാമ്യം പരമാത്മനഃ
കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിൽ, നീ കുരുക്കളെ കൊല്ലുകയും, പാണ്ഡവരുടെ വേണ്ടി രാജാക്കന്മാരെയും സംഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. പരമാത്മാവിന് സമത്വം എവിടെയാണ്?
സാക്ഷാന്മഹേന്ദ്രജാതസ്യ കൌന്തേയസ്യാര്ജുനസ്യ ച । രാജമണ്ഡലമ്ധ്യസ്ഥോ ഭവാനേവ ഹി സാരഥിഃ
മഹേന്ദ്രനിൽ നിന്നു നേരിട്ട് ജനിച്ച കൌന്തേയനായ അർജുനന്റെ രഥത്തിൽ, രാജസഭയുടെ നടുവിൽ നിന്നു നീ തന്നെയാണ് സാരഥിയായിരുന്നത്.
തേന ഭക്തേന ശുദ്ധേന ഭീഷ്മേണ ച മഹാത്മനാ । ലജ്ജിതേന കിമുക്തം തേ മഹതീഷു മഭാസു ച
അശുദ്ധനായ ഭക്തനായ മഹാത്മാവായ ഭീഷ്മൻ, ലജ്ജിച്ചു നിന്നപ്പോൾ, വലിയ സഭകളിൽ അവൻ നിന്നോട് എന്താണ് പറഞ്ഞത്?
ദേവൈരപി കഥം ദൃഷ്ടോ ബ്രഹ്മേശശേസംഷജ്ഞകൈഃ । ഭക്തസിഹൈര്ഭൃത്തൈഃ സര്വൈര്ന ചോക്തം കിംചിദേവ സഃ
ദേവന്മാർക്കും ബ്രഹ്മാവിനും ഈശ്വരനും അനന്തനും പോലെയുള്ളവർക്കും, നിന്നെ എങ്ങനെയാണ് കാണാൻ കഴിഞ്ഞത്? ഭക്തസഹിതരായി ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നിട്ടും, ആരും അവനോട് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
യശ്ചാനിര്വചനീയശ്ച വേദേഷു ച ചതുര്ഷു ച । പുരാണേഷ്വിതിഹാസേഷു പ്രകൃതേഃ പര ഈശ്വരഃ
നാലു വേദങ്ങളിലും പുരാണങ്ങളിലും ഇതിഹാസങ്ങളിലും വിവരണം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തവനും പ്രകൃതിക്ക് അതീതനുമായ ഈശ്വരനാണ് അവൻ.
നിര്ഗുണച നീരീഹശ്ച നിര്ലിപ്തഃ സര്വകര്മണാമ് । കര്മണാം സാക്ഷിരൂപശ്ച ഭക്താനുഗ്രഹവിഗ്രഹഃ
ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവൻ, ആഗ്രഹമില്ലാത്തവൻ, എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും അകന്നവൻ, പ്രവൃത്തികളുടെ സാക്ഷിയും ഭക്തന്മാരെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന ദൈവരൂപവുമാണ് അവൻ.
പരം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ പരമേശഃ പരാത്പരഃ । പരമാത്മാ ച സര്വേഷാം സൂതോ നരരഥസ്ഥിതഃ
പരബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, പരമേശ്വരൻ, ഏറ്റവും ഉന്നതൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും പരമാത്മാവ് — മനുഷ്യരഥത്തിൽ സാരഥിയായി നിന്നു.
ത്വയാ കുബ്ജാ ച സംഭുക്താ വൃദ്ധാ ക്ഷത്രിയകാമിനീ । അപുത്രിണീ ചാധികാങ്ഗീ യൂനാഽസ്പൃശ്യാ ച
നിന്റെ വഴി, കുബ്ജയെയും, വയസ്സായ ക്ഷത്രിയസ്ത്രീയെയും, മക്കളില്ലാത്തവളെയും, അധികഅംഗങ്ങളുള്ളവളെയും, യുവതിയായ സ്പർശിക്കാൻ പാടില്ലാത്തവളെയും അനുഭവിച്ചു.
ത്വയാ ച നിഹതഃ കംസോ മാതുലഃ കേന ഹേതുനാ । ആയാസ്യതീതി കൃത്വാ ച ഗത്തം ന പുനരാഗതമ്
നിന്റെ മാതുലനായ കംസനെ നീ കൊല്ലുകയുണ്ടായി; അതിന് എന്താണ് കാരണം? വരാമെന്ന് പറഞ്ഞ് പോയവൻ പിന്നെ തിരികെ വന്നില്ല.
നിഹത്യ യാദവാന്സര്വാന്വിഭജ്യ ദ്വാരകാം പുരീമ് । ത്വാം നിബധ്യ സമാനേതുമീശ്വരീ വാരിതാ ജനൈഃ
യാദവരെല്ലാവരെയും സംഹരിച്ചു, ദ്വാരകാപുരി വിഭജിച്ച്, നിന്നെ ബന്ധിച്ചു കൊണ്ടുവന്നു; ദേവിയെ ജനങ്ങൾ തടഞ്ഞു.
ഇത്യുക്ത്വാ രാധികാ ദേവീ ഭൃശമുച്ചൈ രുരോദ സാ । മൂര്ച്ഛാം സംപ്രാപ സഹസാ നിനിഃശ്വാസാ ബഭൂവ ഹ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം രാധാദേവി ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു; അവൾ പെട്ടെന്ന് ബോധംകെട്ട്, ആഴമായി ഉശിരെടുത്തു.
ഗോപ്യോ ഗവാക്ഷജാലസ്ഥാഃ ശുശ്രുവുര്ദദൃശുസ്തഥാ । ദൃഷ്ട്വാ തമായയുഃ സര്വാ ഊചൂ രാധാ മൃതേതി ച
ഗോപികൾ ജാലകത്തരികിൽ നിന്നു കേട്ടും കണ്ടും, അതു കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും ഓടിയെത്തി പറഞ്ഞു: 'രാധാ മരിച്ചുപോയി.'
ഉച്ചൈസ്താ രുരുദുഃ സര്വാഃ ക്രോഡേ കൃത്വാ ച രാധികാമ് । ഊചുസ്താ രക്ഷരക്ഷേതി ഹരേ നരഹരേ പ്രഭോ
എല്ലാവരും വലിയ ശബ്ദത്തിൽ കരഞ്ഞു, രാധികയെ കയ്യിലേറ്റി പിടിച്ചു. അവർ പറഞ്ഞു: 'രക്ഷിക്കൂ, രക്ഷിക്കൂ, ഹരേ, നരഹരേ, പ്രഭോ!'
ഗോപ്യ ഊചുഃ കിം കൃതം കിം കൃതം കൃഷ്ണ ത്വയാ രാധാ മൃതാ ച നഃ । രാധാം ജീവയ ഭദ്രം തേ യാസ്യാമഃ കാനനം വയമ്
ഗോപികൾ പറഞ്ഞു: 'കൃഷ്ണാ, നീ എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന് പറയൂ. രാധാ നമ്മിൽ നിന്ന് പോയി! രാധയെ ജീവിപ്പിക്കൂ, നിനക്ക് നന്മ ഉണ്ടാകട്ടെ; അല്ലെങ്കിൽ ഞങ്ങൾ കാടിലേക്ക് പോകും.'
അന്യഥാ സ്ത്രീവധം തുഭ്യം ദാസ്യാമഃ സര്വയോഷിതഃ । ഗോപീനാം വചനം ശ്രുത്വാ രാധികായാശ്ച മാധവഃ
'അല്ലെങ്കിൽ, സ്ത്രീഹത്യയുടെ പാപം നിനക്കു ഞങ്ങൾ നൽകും.' ഗോപികളുടെ വാക്കുകളും രാധികയുടെ വാക്കുകളും കേട്ടു, മാധവൻ—
ഉവാച ജീവയാമാസ മുധാദൃഷ്ട്യാ ച നാരദ । ഉത്തസ്ഥൌ രാധികാ ദേവീ രുദതീ മാനിനീ സതീ
പറഞ്ഞു, കരുണയോടെ നോക്കി അവളെ ജീവിപ്പിച്ചു, നാരദാ. ദേവിയായ രാധിക വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു, കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, അഭിമാനത്തോടെയും ശുദ്ധിയോടെയും.
ഗോപ്യസ്താം ബോധയാമാസുഃക്രോഡേ കൃത്വാ പുനഃ പുനഃ
ഗോപികൾ അവളെ വീണ്ടും വീണ്ടും കയ്യിലേറ്റി പിടിച്ചു, അവളെ ഉണർത്തി.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച ശ്രൃണു രാധേ പ്രവക്ഷ്യാമി ജ്ഞാനമാധ്യാത്മികം പരമ് । യച്ഛ്രുത്വാ ഹാലികോ മൂര്ഖഃ സദ്യോ ഭവതി പണ്ഡിതഃ
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: 'രാധേ, കേൾക്കൂ, ഞാൻ ഉന്നതമായ ആത്മജ്ഞാനം പറയാം; അത് കേട്ടാൽ, ഒരു അജ്ഞാനിയും ഉടൻ പണ്ഡിതനാകും.'
ജാത്യാഽഹം ചഗതാം സ്വാമീ കിം രുക്മിണ്യാദിയോഷിതാമ് । കാര്യകാരണരൂപോഽഹം വ്യക്തോ രാധേ പൃഥക് പൃഥക്
'സ്വഭാവത്തിൽ ഞാൻ എല്ലാ ജന്തുക്കളുടെയും നാഥൻ ആണ്—രുക്മിണിയും മറ്റ് സ്ത്രീകളും എന്ത്? ഞാൻ കാരണഫലങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ, ഓരോന്നായി വെവ്വേറെ പ്രകടമാകുന്നു, രാധേ.'
ഏകാത്മാഽഹം ച വിശ്വേഷാം ജാത്യാ ജ്യോതിര്മയഃ സ്വയമ് । സര്വപ്രാണിഷു വ്യക്ത്യാ ചാപ്യാബ്രഹ്മാദിതൃണാദിഷു
'എല്ലാവർക്കും ഒരേ ആത്മാവാണ് ഞാൻ, പ്രകാശസ്വരൂപൻ; ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ല് വരെ എല്ലാ ജീവികളിലും വ്യക്തമായി ഞാൻ ഉണ്ടു.'
ഏകസ്മിംശ്ച ഭുക്തവതി ന തുഷ്ടോഽന്യോ ജനസ്തഥാ । മയ്യാത്മനി ഗതേഽപ്യേകോ മൃതോഽപ്യന്യഃ സുജീവതി
'ഒരു വ്യക്തി മാത്രം അനുഭവിച്ചാൽ, മറ്റൊരാള്ക്ക് തൃപ്തിയില്ല; ഒരാൾ എന്നിൽ ലയിച്ചാലും, മറ്റൊരാൾ ജീവിച്ചിരിക്കും.'
ജാത്യാഽഹം കൃഷ്ണരൂപശ്ച പരിപൂര്ണതമഃ സ്വയമ് । ഗോലോകേ ഗോകുലേ പുണ്യേ ക്ഷേത്രേ വൃന്ദാവനേ വനേ
'സ്വഭാവത്തിൽ ഞാൻ കൃഷ്ണസ്വരൂപൻ, പൂർണ്ണതയിൽ പൂർണ്ണൻ; ഗോലോകത്തിൽ, ഗോകുലത്തിൽ, പുണ്യഭൂമിയിൽ, വൃന്ദാവനവനത്തിൽ.'
ദ്വിഭുജോ ഗോപവേഷശ്ച സ്വയം രാധാപതിഃ ശിശുഃ । ഗോപാലൈര്ഗോപികാഭിശ്ച സഹിതഃ കാമധേനുഭിഃ
'രണ്ടു കൈകളോടെ, ഗോപുരൂപത്തിൽ, ഞാൻ രാധയുടെ ഭർത്താവായി, ബാലനായി, ഗോപന്മാരോടും ഗോപികളോടും, കാമധേനുക്കളോടും കൂടെ.'
ചതുര്ഭുജോഽഹം വൈകുണ്ഠേ ദ്വിധാരൂപഃ സനാതനഃ । ലക്ഷ്മീസരസ്വതീകാന്തഃ സതതം ശാന്തവിഗ്രഹഃ
'നാലു കൈകളോടെ ഞാൻ വൈകുണ്ഠത്തിൽ, സനാതനസ്വരൂപത്തിൽ ഇരുപാട് രൂപത്തിൽ, ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും എപ്പോഴും പ്രിയപ്പെട്ടവൾ, ശാന്തസ്വഭാവൻ.'
യന്മാനസീ സിന്ധുകന്യാ മര്ത്യലക്ഷ്മീപതിര്ഭുവി । ശ്വേതദ്വീപേ ച ശ്രീരീദേ തത്രാപി ച ചതുര്ഭുജഃ
'മനസ്സിൽ ജനിച്ചവൻ, സമുദ്രകുമാരി, ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യലക്ഷ്മിയുടെ ഭർത്താവ് ഞാൻ; ശ്വേതദ്വീപിൽ ഞാൻ ശ്രീയും അവിടെ നാലു കൈകളോടും.'