ഭവാബ്ധിതരണേ തര്യാം തത്ര യൂയം ച നാവികാഃ । ന ഹ്യമ്മയാനി തീര്ഥാനി ന ദേവാ മൃച്ഛിലാമയാഃ
ഭവസമുദ്രം കടക്കാൻ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് കപ്പൽക്കാരൻമാർ; തീർത്ഥങ്ങൾ എന്റെതല്ല, മണ്ണും കല്ലുംകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ദേവന്മാരും അല്ല.
യജ്ഞരൂപാണി പുണ്യാനി വ്രതാന്യനശനാനി ച । തപാംസി നാനാദാനാനി വിപ്രദേവാര്ചനാനി ച
യജ്ഞങ്ങൾ, പുണ്യപ്രവൃത്തികൾ, വ്രതങ്ങൾ, ഉപവാസങ്ങൾ, തപസ്സുകൾ, പലവിധ ദാനങ്ങൾ, ബ്രാഹ്മണരെയും ദേവന്മാരെയും പൂജിക്കുന്നത്—
ചിരം പുനന്തി സര്വാണി ദര്ശനാദേവ വൈഷ്ണവാഃ । സതാം ച വിഷ്ണുഭക്താനാം രജസാം സ്പര്ശമാത്രതഃ
ഇവയെല്ലാം ദീർഘകാലം ശുദ്ധീകരിക്കും, എന്നാൽ വൈഷ്ണവന്മാരെ കാണുന്നതു മാത്രം മതി, സത്യവിഷ്ണുഭക്തരുടെ കാൽപ്പാടിന്റെ പൊടിയും തൊട്ടാൽ ഉടൻ ശുദ്ധി ലഭിക്കും.
പൂതാനാം പാദപദ്മാനാം സദ്യഃ പൂതാ വസുംധരാ । തീര്ഥാനി ച പവിത്രാണി സമുദ്രാഃ പര്വതാസ്തഥാ
പാവനന്മാരുടെ കാൽപ്പാടുകൾ സ്പർശിച്ചാൽ ഭൂമി ഉടൻ ശുദ്ധിയാകും; അതുപോലെ തീർത്ഥങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ എന്നിവയും വിശുദ്ധമാകും.
സുരാ ദര്ശനമിച്ഛന്തി പാതകേന്ധനപാപകമ് । സോഽജ്ഞാനി നൈവ ബുബുധേ ജ്ഞാനം ച ജ്ഞാനിനാ സഹ
പാപവും ദോഷവും ദഹിപ്പിക്കുന്നവരെ ദർശിക്കാൻ തന്നെ ദേവന്മാർ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ അജ്ഞന്മാർക്ക് അതറിയാൻ കഴിയില്ല, ജ്ഞാനികൾക്കൊപ്പം ഇരുന്നാലും ജ്ഞാനം ലഭിക്കില്ല.
പരമം സ്വാദുരൂപം ച ദധിദുഗ്ധരസം യഥാ । യഥാ കൃണസ്യ താതോഽഹം സങ്ഗീ സുചിരമേവ ച
ഊറ്റവും മധുരവും ഉത്തമവുമായ രസം തൈരും പാൽപോലെയാണ്; അങ്ങനെ തന്നെ ഞാൻ കൃഷ്ണന്റെ അച്ഛനായി ദീർഘകാലം ചേർന്ന് ഇരിക്കുന്നു.
തഥൈവ ദേവകീ മാതാ ജ്ഞാനിനാം ച ഗുരോര്ഗുരോഃ । വസുദേവവചഃ ശ്രുത്വാ പ്രഹസ്യ ശംകരഃ സ്വയമ് ചതുര്ണാമപി വേദാനാമുവാച ജനകോ ഗുരുഃ
അങ്ങനെ തന്നെ ദേവകി അമ്മയാണ്, ജ്ഞാനികൾക്ക് ഗുരുക്കളുടെ ഗുരുവാണ്; വസുദേവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ശങ്കരൻ തന്നെ പുഞ്ചിരിച്ച് നാലു വേദങ്ങൾക്കും പിതാവായി ഉപദേശിച്ചു.
മഹാദേവ ഉവാച സംനികര്ഷോ ജ്ഞാനിനാം ചാപ്യനാദരണകാരണമ് । യാന്തി ഗങ്ഗാമ്ഭസാ പൂതാസ്തീര്ഥാന്യന്യാനി സിദ്ധയേ
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ജ്ഞാനികളോടുള്ള സാന്നിധ്യമാണ് മറ്റു മാർഗ്ഗങ്ങളെ അവഗണിക്കാനുള്ള കാരണം; ഗംഗാജലത്തിൽ തീർത്ഥങ്ങൾ ശുദ്ധിയാകും, മറ്റുള്ളവയും അതുപോലെ സിദ്ധി നേടും.
വാസുദേവാസ്യ താതോഽയം വസുദേവശ്ച പണ്ഡിതഃ । ജ്ഞാനിനഃ കശ്യപസ്യാശോ വസോസ്താതസ്യ ചാഽഽത്മനഃ
വസുദേവൻ കൃഷ്ണന്റെ അച്ഛനാണ്, വസുദേവൻ പണ്ഡിതനുമാണ്; കശ്യപൻ ജ്ഞാനികളുടെ അച്ഛനാണ്, വസു ആത്മാവിന്റെ അച്ഛനാണ്.
പൃച്ഛതി ജ്ഞാനമസ്മാംശ്ച കൃഷ്ണാജ്ഞാന്പുത്രബുദ്ധിതഃ । അഹോ ദുര്ഗാ മഹാമായാ ജ്ഞാനിനാമപി മോഹിനീ
കൃഷ്ണന്റെ അജ്ഞനായ മകൻ ഞങ്ങളോടു ജ്ഞാനം ചോദിക്കുന്നു; അയ്യോ, ദുർഗ്ഗയായ മഹാമായ ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും മായാജാലം തീർക്കുന്നവളാണ്.
വിഷ്ണുമായാ ദുരാരാധ്യാ ന സാധ്യാ ജാഗതാമപി । വയം ച മോഹിതാഃ ശശ്വദ്വേദാനാം ജനകസ്തഥാ
വിഷ്ണുവിന്റെ മായയെ നേടാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമാണ്, ലോകം പോലും അതിൽ വിജയിക്കാറില്ല; ഞങ്ങളും വേദങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും എപ്പോഴും മായയാൽ ഭ്രമിതരാണ്.
ബ്രഹ്മാ കൃഷ്ണം പരീക്ഷേത മോഹിതസ്തസ്യ മായയാ । ധ്യായതേ യത്പദാമ്ഭോജം തപസാ ജീവനാവധി
ബ്രഹ്മാവ് കൃഷ്ണനെ പരീക്ഷിച്ചെങ്കിലും അവന്റെ മായയിൽ ഭ്രമിച്ചു; അവൻ കൃഷ്ണന്റെ കമലപാദങ്ങളെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തപസ്സോടെ ധ്യാനിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രേഷു ദശലക്ഷേഷ്വപ്യധികാഷ്ടശതേഷു ച । പാതേഷു ബ്രഹ്മണഃ പാതേ നിമേഷോ മാധവസ്യ ച
പത്ത് ലക്ഷം ഇന്ദ്രന്മാരിലും അതിലധികം എൺപത് നൂറിലും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാലഘട്ടങ്ങളിലും, മാധവന്റെ കാലം ഒരു നിമിഷം മാത്രമാണ്.
സഹ തേനേന്ദ്രയുദ്ധം ച പാരിജാതസ്യ ഹേതുനാ । പാരിജാതതരും ദത്ത്വാ മയാ ശക്രശ്ച രക്ഷിതഃ
അവനോടൊപ്പം പാർിജാതവൃക്ഷം കൊണ്ടുള്ള കാരണത്താൽ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം യുദ്ധം നടന്നു; പാർിജാതവൃക്ഷം നൽകി ഞാൻ ശക്രനെ രക്ഷിച്ചു.
യജ്ജ്ഞാനം ന ഗിരാമേവ തത്വം വാ വിഷയാത്മകമ് । നഹി കിം ചിത്തദജ്ഞാനാം തസ്മാദ്ധ്യാനം സദൈവ ഹി
ആ ജ്ഞാനം വാക്കുകളിലോ വസ്തുക്കളിലോ അടങ്ങിയതല്ല; അജ്ഞന്മാർക്ക് അതറിയാൻ കഴിയില്ല, അതുകൊണ്ടുതന്നെ ധ്യാനം എപ്പോഴും ആവശ്യമാണ്.
പ്രാണിനാമാത്മനോ ജ്ഞാനമസ്മാകം ജ്ഞാനമസ്തി ച । തദൂധര്വം തത്സമം നൈവ കൃഷ്ണം പൃച്ഛ ശുഭാശുമമ്
പ്രാണികൾക്ക് ആത്മജ്ഞാനം ഉണ്ട്, ഞങ്ങൾക്കും ജ്ഞാനം ഉണ്ട്; അതിനുമുകളിൽ അല്ലെങ്കിൽ അതിനൊപ്പമോ മറ്റൊന്നുമില്ല—കൃഷ്ണനോടു ചോദിക്കൂ, അതി ശുഭനും പ്രകാശവാനുമായവനോട്.
ബ്രഹ്മണശ്ച ചതുര്യാമം കല്പം കല്പവിദോ വിദുഃ । സപ്തകല്പാന്തജീവീ ച മാര്കണ്ഡേയോ മഹാമുനിഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ നാല് യാമങ്ങൾക്കുള്ള കല്പം കല്പത്തെ അറിയുന്നവർ അറിയുന്നു; ഏഴു കല്പാന്തങ്ങളിൽ ജീവിച്ച മഹാമുനിയാണ് മാർക്കണ്ടേയൻ.
അഷ്ടാനവതിശക്രേഷു പാതേഷു പതനം മുനേഃ । തതഃ പ്രാപ്തം ഹരേര്ദാസ്യം മുനിനാ തപസഃ ഫലാത്
തൊണ്ണൂറ്റിയെട്ട് ഇന്ദ്രന്മാരുടെ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ മുനിയുടെ വീഴ്ച സംഭവിച്ചു; അതിനുശേഷം തപസ്സിന്റെ ഫലമായി മുനിക്ക് ഹരിയുടെ ദാസ്യവും ലഭിച്ചു.
പ്രലയേ ബ്രഹ്മണഃ പാതേ പതനം ലോമശസ്യ ച । ദിക്പാലാനാം ഗ്രഹാണാം ച തദായുശ്ചിരജീവിനാമ്
പ്രളയസമയത്ത് ബ്രഹ്മാവിന് വീഴ്ച സംഭവിക്കുമ്പോൾ, ലോമശനും, ദിക്കുകളുടെ രക്ഷകരും, ഗ്രഹങ്ങളും, ദീർഘായുസുള്ളവരും അന്നേപോലെ തന്നെ വീഴുന്നു.
അന്യേഷാമപി ദേവാനാം മുനീനാമൂര്ധ്വരേതസാമ് । തദേവാഽഽയുശ്ച രുദ്രാണാം മാം ച മൃത്യുംജയം വിനാ
അന്നേരത്ത് മറ്റ് ദേവന്മാർക്കും, ഉത്തമ ബ്രഹ്മചാര്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മുനികൾക്കും, രുദ്രന്മാർക്കും, എന്നെ മരണത്തെ ജയിച്ചവനായി ഒഴികെവെച്ച്, അതേ വിധിയാണു നേരിടേണ്ടി വരുന്നത്.
പ്രലയേ ച വിധേഃ പാതേ ശിവലോകേഽപ്യഹം ശിവഃ । ബ്രഹ്മഭാലോദ്ഭവഃ ശംഭൂഃ സര്വാദിഃ സര്ഗഭാഷണഃ
പ്രളയത്തിലും സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവിന് വീഴ്ച വരുമ്പോഴും, ശിവലോകത്തിൽ ഞാൻ ശിവനായി നിലനിൽക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ നെറ്റിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ശംഭുവും, സകലത്തിന്റെയും ആദിയുമാണ് ഞാൻ, സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ വാക്ക് പറയുന്നവനും.
കൃഷ്ണവാമാങ്ഗസംഭൂതാ യഥാ രാധാ തഥൈവ ച । തഥൈവ ദുര്ഗാ ലക്ഷ്മീശ്ച സാവിത്രീ ച സരസ്വതീ
കൃഷ്ണന്റെ ഇടതുഭാഗത്തിൽ നിന്നു രാധാ ജനിച്ചതുപോലെ തന്നെയാണ്, ദുര്ഗ്ഗയും ലക്ഷ്മിയും സാവിത്രിയും സരസ്വതിയും ജനിച്ചത്.
ആദിത്യോഽഽയദിതേഃ പുത്രഃ കായവ്യൂഹേന ദ്വാദശ । തഥൈവ ച മഹേന്ദ്രശ്ച കായവ്യൂഹാച്ചര്തുദശ
ആദിതിയുടെ മകനായ സൂര്യൻ തന്റെ രൂപം പന്ത്രണ്ടായി പ്രാപിക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ മഹേന്ദ്രനും തന്റെ ശരീരവ്യൂഹത്തിൽ നിന്ന് പതിനാലു രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
തഥൈവ വസവശ്ചാഷ്ടൌ രുദ്രാശ്ചൈകാവശൈവ തേ । മനുപാതേ ചേന്ദ്രപാതോ വിഷയാത്പതനം ഭവേത്
അതു പോലെ എട്ട് വസുക്കളും പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാരും ഉണ്ട്; മനുവിന് വീഴ്ച വരുമ്പോഴും, ഇന്ദ്രനും വീഴുമ്പോഴും, അവരവരുടെ ലോകങ്ങളിൽ നിന്ന് വീഴ്ച സംഭവിക്കും.
സമായയൌ ച സര്വേഷാം നിധനം പ്രലയേഽപി ച । പ്രലയോ ദര്ശയാമാസ ബ്രഹ്മാണ്ഡം ച ജലപ്ലുതമ്
പ്രളയസമയത്ത് എല്ലാവർക്കും അന്ത്യം സംഭവിക്കുന്നു; അപ്പോൾ പ്രളയം കാണിച്ചപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാണ്ഡം വെള്ളത്തിൽ മുഴുകിയതായി കാണപ്പെട്ടു.
ബ്രഹ്മാണം ച സ്വലോകം ച സ്വാത്മാനം ശക്തിഭിശ്ച മാമ് । സര്വേഷാം മൂലരൂപശ്ച സര്വേശഃ കൃഷ്ണ ഏവ ച
ബ്രഹ്മാവും, അവന്റെ ലോകവും, എന്റെ ശക്തികളോടുകൂടിയ സ്വരൂപവും, എല്ലാറ്റിന്റെയും മൂലരൂപവും—സകലത്തിന്റെയും നാഥനായി കൃഷ്ണൻ മാത്രമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
ഭജ പുത്രം രാജസൂയേ യജ്ഞേശം യജ്ഞകാരണമ് । വിധിവദ്ദക്ഷിണാം ദത്ത്വാം ഭവാബ്ധിം തര യാദവ
രാജസൂയയാഗത്തിൽ യജ്ഞനാഥനായ പുത്രനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചുകൊൾക; യഥാവിധി ദക്ഷിണ നൽകികൊണ്ട്, യാദവാ, ഭവസമുദ്രം കടക്കുക.
മുക്തിസ്തേ നാസ്തി നിര്വാണാ വിഷയീ കശ്യപോ ഭവാന । ന തേ ദാസ്യം ക്തധനമദിതിര്ദേവകീ തഥാ
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആസക്തനായ കശ്യപാ, മോക്ഷമോ നിർവാണമോ ലഭ്യമല്ല; അദിതിയും ദേവകിയും നിനക്കു ദാസ്യവും ധനവും നൽകുകയില്ല.
വ്രജ സ്വര്ഗം ഭോഗബീജം സ്വസ്ഥാനമമരാലയമ് । ശിവസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ സംയത ശ്ചശുഭക്ഷണേ
സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കും, ഭോഗസുഖത്തിന്റെ വിത്തായ ലോകത്തിലേക്കും, സ്വന്തം നിത്യലോകത്തിലേക്കും പോവുക; ശിവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവൻ ശാന്തതയോടെ ഉത്തമ സമയത്ത് നിലകൊണ്ടു.
തത്ര സംഭൃതസംഭാരോ രാജസൂയം ചകാര സഃ । വസുദേവസ്യ ഹവ്യം ച സാക്ഷാച്ച ജഗൃഹഃ സുരാഃ
അവിടെ ആവശ്യമായ എല്ലാ വസ്തുക്കളും ഒരുക്കി, രാജസൂയയാഗം നടത്തി; വസുദേവന്റെ ഹവിസ്സുകൾ ദേവന്മാർ നേരിട്ട് സ്വീകരിച്ചു.