അനന്ത ഉവാച വേദാശ്ച വേദമാതാ ച പുരാണാനി ച സുവ്രതേ । അഹം സരസ്വതീ സന്ത സ്തോതും നാലം ച സംതതമ്
അനന്തന് പറഞ്ഞു: വേദങ്ങളും വേദമാതാവും പുരാണങ്ങളും, സതീ, ഞാനും സരസ്വതിയും പോലും അവനെ എപ്പോഴും സ്തുതിക്കാന് കഴിയുന്നില്ല.
അസ്മാകം സ്തവനേ യസ്യ ഭ്രൂഭങ്ഗം ച സുദുര്ലഭമ് । തവൈവ ഭത്സേനേ ഭീതാശ്ചാവയോരന്തരം ഹരേഃ
ഞങ്ങള് സ്തുതി ചെയ്യുമ്പോള് അവന്റെ കണ്പിളര്ച്ച പോലും കാണാന് അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്; ഭത്സേനേ, ഭയത്താല് ഞങ്ങള് ഹരിയില് നിന്ന് അകലെ നില്ക്കുന്നു.
ഏവം ദേവാശ്ച ദേവ്യശ്ചാപ്യന്യേ യേ ച സമാഗതാഃ । പ്രണതാസ്തുഷ്ടുവുഃ സര്വേ മുനിമന്വാദയസ്തഥാ
ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരും ദേവിയരും മറ്റു എല്ലാവരും, മുനിമാരും മനുമാരും, എല്ലാവരും നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിച്ചു.
ലജ്ജയാ നമ്രവക്ത്രാശ്ച രുക്മിണ്യദ്യാശ്ച യോഷിതഃ । മലീമസം ച ചക്രുസ്താഃ ശ്വാസേന രത്നദര്പണമ്
ലജ്ജയാല് മുഖം താഴ്ത്തി, രുക്മിണിയെയും മറ്റു സ്ത്രീകളും ശ്വാസം കൊണ്ട് രത്നക്കണ്ണാടികള് മങ്ങിയാക്കി.
മൃതതുല്യാ സത്യഭാമാ നിരാഹാരാ കൃശോദരീ । മനസോഽപ്യഭിമാനം ച സര്വ തത്യാച നാരദ
സത്യഭാമ, ജീവന് ഇല്ലാത്തവളെപ്പോലെ, ക്ഷീണിച്ച വയറും ഉപവാസവും കൊണ്ട്, മനസ്സിലെ അഭിമാനം പൂര്ണമായും ഉപേക്ഷിച്ചു, നാരദാ.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മo മഹാo ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖo ഉത്തo നാരദനാo സിദ്ധാശ്രമതീര്ഥയാത്രാപ്രസങ്ഗേഗണേശപൂജനം ബ്രഹ്മേശശേഷാദികൃതരാധികാസ്തോത്രം നാമ ചതുര്വിംശത്യധികശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മവൈവര്ത്തപുരാണത്തിലെ ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖണ്ഡത്തിലെ സിദ്ധാശ്രമതീർത്ഥയാത്രാവിവരണത്തില് ഗണേശപൂജയും ബ്രഹ്മാവും ഈശനും അനന്തനും മറ്റുള്ളവര് രാധികയെ സ്തുതിച്ച അധ്യായമായ നൂറ്റിരുപത്തിയൊന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.
അഥ പഞ്ചവിംശത്യധികശതതമോഽധ്യായഃ നാരദ ഉവാച ഗണേശപൂജനാദേവ രാധാസ്തോത്രാത്പരം വിഭോ । ബഭൂവ കിം രഹസ്യം വാ തന്മേ വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി
ഇനി നൂറ്റിരുപത്തിരണ്ടാം അധ്യായം തുടങ്ങുന്നു. നാരദന് ചോദിച്ചു: ഗണേശപൂജയും രാധാസ്തുതിയും കഴിഞ്ഞ് എന്താണ് രഹസ്യമായി സംഭവിച്ചത്, ഭഗവനേ? അതെനിക്ക് വിശദീകരിക്കണമേ.
നാരായണ ഉവാച ഗശേശപൂജനേ തീര്ഥേ യേ ദേവാശ്ച സമായയുഃ । മുനയശ്ചാപി യോഗീന്ദ്രാ വസന്തോ വടമൂലകേ
നാരായണന് പറഞ്ഞു: ഗണേശപൂജയ്ക്കായി തീര്ത്ഥത്തില് ദേവന്മാരും മുനിമാരും യോഗിശ്രേഷ്ഠന്മാരും വടവൃക്ഷത്തിങ്കല് ഒന്നിച്ചു കൂടിയിരുന്നു.
വസുദേവോ ദേവകീ ച പരമാദരബൂര്വകമ് । പപ്രച്ഛ ശംഭും ബ്രാഹ്മണമനന്തം മുനിപുംഗവാന്
വസുദേവനും ദേവകിയും ഏറ്റവും വലിയ ആദരവോടെ ശംഭുവിനെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും അനന്തനെയും മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരെയും ചോദിച്ചു.
ഭവേദ്ഭവാബ്ധിതരണമാവയോരുത്തമാ ഗതിഃ । ശീഘ്രം ബ്രൂത മഹാഭാഗാ ദീനയോര്ദീനബാന്ധവാഃ
ഞങ്ങള്ക്ക് ഭവസമുദ്രം കടന്ന് ഉത്തമഗതി നേടാമോ? മഹാഭാഗ്യശാലികളേ, ഞങ്ങള് ദരിദ്രരാണ്, നിങ്ങള് ദരിദ്രരുടെ സ്നേഹിതരാണ്; ദയവായി അതിവേഗം ഞങ്ങള്ക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ.
ഭവാബ്ധിതരണേ തര്യാം തത്ര യൂയം ച നാവികാഃ । ന ഹ്യമ്മയാനി തീര്ഥാനി ന ദേവാ മൃച്ഛിലാമയാഃ
ഭവസമുദ്രം കടക്കാൻ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് കപ്പൽക്കാരൻമാർ; തീർത്ഥങ്ങൾ എന്റെതല്ല, മണ്ണും കല്ലുംകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ദേവന്മാരും അല്ല.
യജ്ഞരൂപാണി പുണ്യാനി വ്രതാന്യനശനാനി ച । തപാംസി നാനാദാനാനി വിപ്രദേവാര്ചനാനി ച
യജ്ഞങ്ങൾ, പുണ്യപ്രവൃത്തികൾ, വ്രതങ്ങൾ, ഉപവാസങ്ങൾ, തപസ്സുകൾ, പലവിധ ദാനങ്ങൾ, ബ്രാഹ്മണരെയും ദേവന്മാരെയും പൂജിക്കുന്നത്—
ചിരം പുനന്തി സര്വാണി ദര്ശനാദേവ വൈഷ്ണവാഃ । സതാം ച വിഷ്ണുഭക്താനാം രജസാം സ്പര്ശമാത്രതഃ
ഇവയെല്ലാം ദീർഘകാലം ശുദ്ധീകരിക്കും, എന്നാൽ വൈഷ്ണവന്മാരെ കാണുന്നതു മാത്രം മതി, സത്യവിഷ്ണുഭക്തരുടെ കാൽപ്പാടിന്റെ പൊടിയും തൊട്ടാൽ ഉടൻ ശുദ്ധി ലഭിക്കും.
പൂതാനാം പാദപദ്മാനാം സദ്യഃ പൂതാ വസുംധരാ । തീര്ഥാനി ച പവിത്രാണി സമുദ്രാഃ പര്വതാസ്തഥാ
പാവനന്മാരുടെ കാൽപ്പാടുകൾ സ്പർശിച്ചാൽ ഭൂമി ഉടൻ ശുദ്ധിയാകും; അതുപോലെ തീർത്ഥങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ എന്നിവയും വിശുദ്ധമാകും.
സുരാ ദര്ശനമിച്ഛന്തി പാതകേന്ധനപാപകമ് । സോഽജ്ഞാനി നൈവ ബുബുധേ ജ്ഞാനം ച ജ്ഞാനിനാ സഹ
പാപവും ദോഷവും ദഹിപ്പിക്കുന്നവരെ ദർശിക്കാൻ തന്നെ ദേവന്മാർ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ അജ്ഞന്മാർക്ക് അതറിയാൻ കഴിയില്ല, ജ്ഞാനികൾക്കൊപ്പം ഇരുന്നാലും ജ്ഞാനം ലഭിക്കില്ല.
പരമം സ്വാദുരൂപം ച ദധിദുഗ്ധരസം യഥാ । യഥാ കൃണസ്യ താതോഽഹം സങ്ഗീ സുചിരമേവ ച
ഊറ്റവും മധുരവും ഉത്തമവുമായ രസം തൈരും പാൽപോലെയാണ്; അങ്ങനെ തന്നെ ഞാൻ കൃഷ്ണന്റെ അച്ഛനായി ദീർഘകാലം ചേർന്ന് ഇരിക്കുന്നു.
തഥൈവ ദേവകീ മാതാ ജ്ഞാനിനാം ച ഗുരോര്ഗുരോഃ । വസുദേവവചഃ ശ്രുത്വാ പ്രഹസ്യ ശംകരഃ സ്വയമ് ചതുര്ണാമപി വേദാനാമുവാച ജനകോ ഗുരുഃ
അങ്ങനെ തന്നെ ദേവകി അമ്മയാണ്, ജ്ഞാനികൾക്ക് ഗുരുക്കളുടെ ഗുരുവാണ്; വസുദേവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ശങ്കരൻ തന്നെ പുഞ്ചിരിച്ച് നാലു വേദങ്ങൾക്കും പിതാവായി ഉപദേശിച്ചു.
മഹാദേവ ഉവാച സംനികര്ഷോ ജ്ഞാനിനാം ചാപ്യനാദരണകാരണമ് । യാന്തി ഗങ്ഗാമ്ഭസാ പൂതാസ്തീര്ഥാന്യന്യാനി സിദ്ധയേ
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ജ്ഞാനികളോടുള്ള സാന്നിധ്യമാണ് മറ്റു മാർഗ്ഗങ്ങളെ അവഗണിക്കാനുള്ള കാരണം; ഗംഗാജലത്തിൽ തീർത്ഥങ്ങൾ ശുദ്ധിയാകും, മറ്റുള്ളവയും അതുപോലെ സിദ്ധി നേടും.
വാസുദേവാസ്യ താതോഽയം വസുദേവശ്ച പണ്ഡിതഃ । ജ്ഞാനിനഃ കശ്യപസ്യാശോ വസോസ്താതസ്യ ചാഽഽത്മനഃ
വസുദേവൻ കൃഷ്ണന്റെ അച്ഛനാണ്, വസുദേവൻ പണ്ഡിതനുമാണ്; കശ്യപൻ ജ്ഞാനികളുടെ അച്ഛനാണ്, വസു ആത്മാവിന്റെ അച്ഛനാണ്.
പൃച്ഛതി ജ്ഞാനമസ്മാംശ്ച കൃഷ്ണാജ്ഞാന്പുത്രബുദ്ധിതഃ । അഹോ ദുര്ഗാ മഹാമായാ ജ്ഞാനിനാമപി മോഹിനീ
കൃഷ്ണന്റെ അജ്ഞനായ മകൻ ഞങ്ങളോടു ജ്ഞാനം ചോദിക്കുന്നു; അയ്യോ, ദുർഗ്ഗയായ മഹാമായ ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും മായാജാലം തീർക്കുന്നവളാണ്.
വിഷ്ണുമായാ ദുരാരാധ്യാ ന സാധ്യാ ജാഗതാമപി । വയം ച മോഹിതാഃ ശശ്വദ്വേദാനാം ജനകസ്തഥാ
വിഷ്ണുവിന്റെ മായയെ നേടാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമാണ്, ലോകം പോലും അതിൽ വിജയിക്കാറില്ല; ഞങ്ങളും വേദങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും എപ്പോഴും മായയാൽ ഭ്രമിതരാണ്.
ബ്രഹ്മാ കൃഷ്ണം പരീക്ഷേത മോഹിതസ്തസ്യ മായയാ । ധ്യായതേ യത്പദാമ്ഭോജം തപസാ ജീവനാവധി
ബ്രഹ്മാവ് കൃഷ്ണനെ പരീക്ഷിച്ചെങ്കിലും അവന്റെ മായയിൽ ഭ്രമിച്ചു; അവൻ കൃഷ്ണന്റെ കമലപാദങ്ങളെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തപസ്സോടെ ധ്യാനിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രേഷു ദശലക്ഷേഷ്വപ്യധികാഷ്ടശതേഷു ച । പാതേഷു ബ്രഹ്മണഃ പാതേ നിമേഷോ മാധവസ്യ ച
പത്ത് ലക്ഷം ഇന്ദ്രന്മാരിലും അതിലധികം എൺപത് നൂറിലും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാലഘട്ടങ്ങളിലും, മാധവന്റെ കാലം ഒരു നിമിഷം മാത്രമാണ്.
സഹ തേനേന്ദ്രയുദ്ധം ച പാരിജാതസ്യ ഹേതുനാ । പാരിജാതതരും ദത്ത്വാ മയാ ശക്രശ്ച രക്ഷിതഃ
അവനോടൊപ്പം പാർിജാതവൃക്ഷം കൊണ്ടുള്ള കാരണത്താൽ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം യുദ്ധം നടന്നു; പാർിജാതവൃക്ഷം നൽകി ഞാൻ ശക്രനെ രക്ഷിച്ചു.
യജ്ജ്ഞാനം ന ഗിരാമേവ തത്വം വാ വിഷയാത്മകമ് । നഹി കിം ചിത്തദജ്ഞാനാം തസ്മാദ്ധ്യാനം സദൈവ ഹി
ആ ജ്ഞാനം വാക്കുകളിലോ വസ്തുക്കളിലോ അടങ്ങിയതല്ല; അജ്ഞന്മാർക്ക് അതറിയാൻ കഴിയില്ല, അതുകൊണ്ടുതന്നെ ധ്യാനം എപ്പോഴും ആവശ്യമാണ്.
പ്രാണിനാമാത്മനോ ജ്ഞാനമസ്മാകം ജ്ഞാനമസ്തി ച । തദൂധര്വം തത്സമം നൈവ കൃഷ്ണം പൃച്ഛ ശുഭാശുമമ്
പ്രാണികൾക്ക് ആത്മജ്ഞാനം ഉണ്ട്, ഞങ്ങൾക്കും ജ്ഞാനം ഉണ്ട്; അതിനുമുകളിൽ അല്ലെങ്കിൽ അതിനൊപ്പമോ മറ്റൊന്നുമില്ല—കൃഷ്ണനോടു ചോദിക്കൂ, അതി ശുഭനും പ്രകാശവാനുമായവനോട്.
ബ്രഹ്മണശ്ച ചതുര്യാമം കല്പം കല്പവിദോ വിദുഃ । സപ്തകല്പാന്തജീവീ ച മാര്കണ്ഡേയോ മഹാമുനിഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ നാല് യാമങ്ങൾക്കുള്ള കല്പം കല്പത്തെ അറിയുന്നവർ അറിയുന്നു; ഏഴു കല്പാന്തങ്ങളിൽ ജീവിച്ച മഹാമുനിയാണ് മാർക്കണ്ടേയൻ.
അഷ്ടാനവതിശക്രേഷു പാതേഷു പതനം മുനേഃ । തതഃ പ്രാപ്തം ഹരേര്ദാസ്യം മുനിനാ തപസഃ ഫലാത്
തൊണ്ണൂറ്റിയെട്ട് ഇന്ദ്രന്മാരുടെ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ മുനിയുടെ വീഴ്ച സംഭവിച്ചു; അതിനുശേഷം തപസ്സിന്റെ ഫലമായി മുനിക്ക് ഹരിയുടെ ദാസ്യവും ലഭിച്ചു.
പ്രലയേ ബ്രഹ്മണഃ പാതേ പതനം ലോമശസ്യ ച । ദിക്പാലാനാം ഗ്രഹാണാം ച തദായുശ്ചിരജീവിനാമ്
പ്രളയസമയത്ത് ബ്രഹ്മാവിന് വീഴ്ച സംഭവിക്കുമ്പോൾ, ലോമശനും, ദിക്കുകളുടെ രക്ഷകരും, ഗ്രഹങ്ങളും, ദീർഘായുസുള്ളവരും അന്നേപോലെ തന്നെ വീഴുന്നു.
അന്യേഷാമപി ദേവാനാം മുനീനാമൂര്ധ്വരേതസാമ് । തദേവാഽഽയുശ്ച രുദ്രാണാം മാം ച മൃത്യുംജയം വിനാ
അന്നേരത്ത് മറ്റ് ദേവന്മാർക്കും, ഉത്തമ ബ്രഹ്മചാര്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മുനികൾക്കും, രുദ്രന്മാർക്കും, എന്നെ മരണത്തെ ജയിച്ചവനായി ഒഴികെവെച്ച്, അതേ വിധിയാണു നേരിടേണ്ടി വരുന്നത്.