ധ്യാനേ ധ്യാനേന രാധായാ വ്യായന്തേ ധ്യാനതത്പരാഃ । ഇഹൈവ ജീവന്മുക്താസ്തേ പരത്ര കൃഷ്ണപാര്ഷദാഃ
രാധയെ ധ്യാനത്തിൽ ആഴമായി ചിന്തിക്കുന്നവർ, ഈ ലോകത്തുതന്നെ ജീവന്മുക്തരാകുന്നു; അപ്പുറം കൃഷ്ണന്റെ സേവകരായി അവർ നിലകൊള്ളുന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മാ ച സര്വാദൌ തുഷ്ടാവ പരമേശ്വരീമ് । സ്വയം വിധാതാ ജഗതാം മാതരം വേധസാമപി
അവളെ കണ്ടപ്പോൾ സകലത്തിന്റെ ആദിയിൽ ബ്രഹ്മാവു പരമേശ്വരിയെ സ്തുതിച്ചു; ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടികർത്താവും വേദങ്ങൾക്കു പോലും മാതാവുമാണ് അവൾ.
ബ്രാഹ്മോവാച ഷഷ്ടിവര്ഷസഹസ്രണി ദിവ്യാനി പരമേശ്വരി । പുഷ്കരേ ച തപസ്തപ്തം പുണ്യക്ഷേത്രേ ച ഭാരതേ
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: പരമേശ്വരിയേ, ഞാന് ആറായിരം ദിവ്യവര്ഷങ്ങള് പുഷ്കരക്ഷേത്രത്തിലും ഭാരതത്തിലെ പുണ്യഭൂമിയിലും കഠിനതപം അനുഷ്ഠിച്ചു.
ത്വത്പാദപദ്മധുരമധുലുബ്ധേന ചേതസാ । മധുവ്രതേന ലോലേന പ്രേരിതേന മയാ സതി
നിന്റെ പാദപദ്മത്തിലെ അമൃതം ആഗ്രഹിച്ച്, അതിന്റെ മധുരം തേടി ചഞ്ചലമായ ഒരു തേനീച്ചപോലെ എന്റെ മനസ്സ് ആകര്ഷിക്കപ്പെട്ടു, സതീ.
തഥാഽപി ന മയാ ലബ്ധം ത്വത്പാദപദ്മമീപ്സിതമ് । ന ദൃഷ്ടമപി സ്വപ്നേഽയി ജാതാ വാഗശരീരിണീ
എങ്കിലും, എനിക്ക് ആഗ്രഹിച്ച നിന്റെ പാദപദ്മം ലഭിച്ചില്ല; സ്വപ്നത്തിലും അതിനെ കാണാന് കഴിഞ്ഞില്ല, വാക്കിന് രൂപം നല്കുന്നവളേ.
വാരാഹേ ഭാരതേ വര്ഷേ പുണ്യേ വൃന്ദാവനേ വനേ । സിദ്ധാശ്രമേ ഗണേശസ്യ പാദപദ്മം ച ദ്രക്ഷ്യസി
വാരാഹഭൂമിയായ ഭാരതത്തില്, പുണ്യമായ വൃന്ദാവനവനത്തില്, സിദ്ധാശ്രമത്തില് ഗണേശന്റെ പാദപദ്മം നീ കാണും.
രാധാമാധവയോര്ദാസ്യം കുതോ വിഷയിണസ്തവ । നിവര്തസ്വ മഹാഭാഗ പരമേതത്മുദുര്ലഭമ്
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളില് ആസ്വാദനമുള്ളവര്ക്ക് രാധാ-മാധവരുടെ സേവനം എങ്ങനെ ലഭിക്കും? മഹാഭാഗ്യവതിയേ, നീ മടങ്ങിപ്പോകണം; ഈ പരമലക്ഷ്യം അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്.
ഇതി ശ്രുത്വാ നിവൃത്തോഽഹം തപസേ ഭഗ്നമാനസഃ । പരിപുര്ണ തദധുനാ വാഞ്ഛിതം തപസഃ ഫലമ്
ഇതൊക്കെയൊക്കെയായി കേട്ട ശേഷം, എന്റെ മനസ്സ് തകര്ന്നുപോയി, ഞാന് തപസ്സില് നിന്നു വിട്ടുനിന്നു; എന്നാല് ഇപ്പോള് തപസ്സിന്റെ ആഗ്രഹിച്ച ഫലം പൂര്ണമായി ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു.
മഹാദേവ ഉവാച പദ്മൈഃ പദ്മാര്ചിതം പാദപദമം യസ്യ സുദുര്ലഭമ് । ധ്യായന്തേ ധ്യാനനിഷ്ഠാശ്ച ശാശ്വദ്രബ്രഹ്മാദയഃ സുരാഃ
മഹാദേവന് പറഞ്ഞു: പദ്മയാല് പുഷ്പങ്ങളാല് ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ആ പാദപദ്മം അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്; ബ്രഹ്മാവും ശാശ്വതദേവന്മാരും ധ്യാനനിഷ്ഠരായവരും അതിനെ ധ്യാനിക്കുന്നു.
മുനയോ മനവശ്ചൈവ സിദ്ധാഃ സന്തശ്ച യോഗിനഃ । ദ്രഷ്ടും നൈവ ക്ഷമാഃ സ്വപ്നേ ഭവതീ തസ്യ വക്ഷസി
മുനികളും മനുമാരും സിദ്ധന്മാരും സന്മാര്ഗ്ഗസ്ഥരും യോഗികളും പോലും സ്വപ്നത്തിലും അതിനെ കാണാന് കഴിയില്ല; പക്ഷേ, നീ അവന്റെ ഹൃദയത്തില് വസിക്കുന്നു.
അനന്ത ഉവാച വേദാശ്ച വേദമാതാ ച പുരാണാനി ച സുവ്രതേ । അഹം സരസ്വതീ സന്ത സ്തോതും നാലം ച സംതതമ്
അനന്തന് പറഞ്ഞു: വേദങ്ങളും വേദമാതാവും പുരാണങ്ങളും, സതീ, ഞാനും സരസ്വതിയും പോലും അവനെ എപ്പോഴും സ്തുതിക്കാന് കഴിയുന്നില്ല.
അസ്മാകം സ്തവനേ യസ്യ ഭ്രൂഭങ്ഗം ച സുദുര്ലഭമ് । തവൈവ ഭത്സേനേ ഭീതാശ്ചാവയോരന്തരം ഹരേഃ
ഞങ്ങള് സ്തുതി ചെയ്യുമ്പോള് അവന്റെ കണ്പിളര്ച്ച പോലും കാണാന് അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്; ഭത്സേനേ, ഭയത്താല് ഞങ്ങള് ഹരിയില് നിന്ന് അകലെ നില്ക്കുന്നു.
ഏവം ദേവാശ്ച ദേവ്യശ്ചാപ്യന്യേ യേ ച സമാഗതാഃ । പ്രണതാസ്തുഷ്ടുവുഃ സര്വേ മുനിമന്വാദയസ്തഥാ
ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരും ദേവിയരും മറ്റു എല്ലാവരും, മുനിമാരും മനുമാരും, എല്ലാവരും നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിച്ചു.
ലജ്ജയാ നമ്രവക്ത്രാശ്ച രുക്മിണ്യദ്യാശ്ച യോഷിതഃ । മലീമസം ച ചക്രുസ്താഃ ശ്വാസേന രത്നദര്പണമ്
ലജ്ജയാല് മുഖം താഴ്ത്തി, രുക്മിണിയെയും മറ്റു സ്ത്രീകളും ശ്വാസം കൊണ്ട് രത്നക്കണ്ണാടികള് മങ്ങിയാക്കി.
മൃതതുല്യാ സത്യഭാമാ നിരാഹാരാ കൃശോദരീ । മനസോഽപ്യഭിമാനം ച സര്വ തത്യാച നാരദ
സത്യഭാമ, ജീവന് ഇല്ലാത്തവളെപ്പോലെ, ക്ഷീണിച്ച വയറും ഉപവാസവും കൊണ്ട്, മനസ്സിലെ അഭിമാനം പൂര്ണമായും ഉപേക്ഷിച്ചു, നാരദാ.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മo മഹാo ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖo ഉത്തo നാരദനാo സിദ്ധാശ്രമതീര്ഥയാത്രാപ്രസങ്ഗേഗണേശപൂജനം ബ്രഹ്മേശശേഷാദികൃതരാധികാസ്തോത്രം നാമ ചതുര്വിംശത്യധികശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മവൈവര്ത്തപുരാണത്തിലെ ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖണ്ഡത്തിലെ സിദ്ധാശ്രമതീർത്ഥയാത്രാവിവരണത്തില് ഗണേശപൂജയും ബ്രഹ്മാവും ഈശനും അനന്തനും മറ്റുള്ളവര് രാധികയെ സ്തുതിച്ച അധ്യായമായ നൂറ്റിരുപത്തിയൊന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.
അഥ പഞ്ചവിംശത്യധികശതതമോഽധ്യായഃ നാരദ ഉവാച ഗണേശപൂജനാദേവ രാധാസ്തോത്രാത്പരം വിഭോ । ബഭൂവ കിം രഹസ്യം വാ തന്മേ വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി
ഇനി നൂറ്റിരുപത്തിരണ്ടാം അധ്യായം തുടങ്ങുന്നു. നാരദന് ചോദിച്ചു: ഗണേശപൂജയും രാധാസ്തുതിയും കഴിഞ്ഞ് എന്താണ് രഹസ്യമായി സംഭവിച്ചത്, ഭഗവനേ? അതെനിക്ക് വിശദീകരിക്കണമേ.
നാരായണ ഉവാച ഗശേശപൂജനേ തീര്ഥേ യേ ദേവാശ്ച സമായയുഃ । മുനയശ്ചാപി യോഗീന്ദ്രാ വസന്തോ വടമൂലകേ
നാരായണന് പറഞ്ഞു: ഗണേശപൂജയ്ക്കായി തീര്ത്ഥത്തില് ദേവന്മാരും മുനിമാരും യോഗിശ്രേഷ്ഠന്മാരും വടവൃക്ഷത്തിങ്കല് ഒന്നിച്ചു കൂടിയിരുന്നു.
വസുദേവോ ദേവകീ ച പരമാദരബൂര്വകമ് । പപ്രച്ഛ ശംഭും ബ്രാഹ്മണമനന്തം മുനിപുംഗവാന്
വസുദേവനും ദേവകിയും ഏറ്റവും വലിയ ആദരവോടെ ശംഭുവിനെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും അനന്തനെയും മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരെയും ചോദിച്ചു.
ഭവേദ്ഭവാബ്ധിതരണമാവയോരുത്തമാ ഗതിഃ । ശീഘ്രം ബ്രൂത മഹാഭാഗാ ദീനയോര്ദീനബാന്ധവാഃ
ഞങ്ങള്ക്ക് ഭവസമുദ്രം കടന്ന് ഉത്തമഗതി നേടാമോ? മഹാഭാഗ്യശാലികളേ, ഞങ്ങള് ദരിദ്രരാണ്, നിങ്ങള് ദരിദ്രരുടെ സ്നേഹിതരാണ്; ദയവായി അതിവേഗം ഞങ്ങള്ക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ.
ഭവാബ്ധിതരണേ തര്യാം തത്ര യൂയം ച നാവികാഃ । ന ഹ്യമ്മയാനി തീര്ഥാനി ന ദേവാ മൃച്ഛിലാമയാഃ
ഭവസമുദ്രം കടക്കാൻ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് കപ്പൽക്കാരൻമാർ; തീർത്ഥങ്ങൾ എന്റെതല്ല, മണ്ണും കല്ലുംകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ദേവന്മാരും അല്ല.
യജ്ഞരൂപാണി പുണ്യാനി വ്രതാന്യനശനാനി ച । തപാംസി നാനാദാനാനി വിപ്രദേവാര്ചനാനി ച
യജ്ഞങ്ങൾ, പുണ്യപ്രവൃത്തികൾ, വ്രതങ്ങൾ, ഉപവാസങ്ങൾ, തപസ്സുകൾ, പലവിധ ദാനങ്ങൾ, ബ്രാഹ്മണരെയും ദേവന്മാരെയും പൂജിക്കുന്നത്—
ചിരം പുനന്തി സര്വാണി ദര്ശനാദേവ വൈഷ്ണവാഃ । സതാം ച വിഷ്ണുഭക്താനാം രജസാം സ്പര്ശമാത്രതഃ
ഇവയെല്ലാം ദീർഘകാലം ശുദ്ധീകരിക്കും, എന്നാൽ വൈഷ്ണവന്മാരെ കാണുന്നതു മാത്രം മതി, സത്യവിഷ്ണുഭക്തരുടെ കാൽപ്പാടിന്റെ പൊടിയും തൊട്ടാൽ ഉടൻ ശുദ്ധി ലഭിക്കും.
പൂതാനാം പാദപദ്മാനാം സദ്യഃ പൂതാ വസുംധരാ । തീര്ഥാനി ച പവിത്രാണി സമുദ്രാഃ പര്വതാസ്തഥാ
പാവനന്മാരുടെ കാൽപ്പാടുകൾ സ്പർശിച്ചാൽ ഭൂമി ഉടൻ ശുദ്ധിയാകും; അതുപോലെ തീർത്ഥങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ എന്നിവയും വിശുദ്ധമാകും.
സുരാ ദര്ശനമിച്ഛന്തി പാതകേന്ധനപാപകമ് । സോഽജ്ഞാനി നൈവ ബുബുധേ ജ്ഞാനം ച ജ്ഞാനിനാ സഹ
പാപവും ദോഷവും ദഹിപ്പിക്കുന്നവരെ ദർശിക്കാൻ തന്നെ ദേവന്മാർ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ അജ്ഞന്മാർക്ക് അതറിയാൻ കഴിയില്ല, ജ്ഞാനികൾക്കൊപ്പം ഇരുന്നാലും ജ്ഞാനം ലഭിക്കില്ല.
പരമം സ്വാദുരൂപം ച ദധിദുഗ്ധരസം യഥാ । യഥാ കൃണസ്യ താതോഽഹം സങ്ഗീ സുചിരമേവ ച
ഊറ്റവും മധുരവും ഉത്തമവുമായ രസം തൈരും പാൽപോലെയാണ്; അങ്ങനെ തന്നെ ഞാൻ കൃഷ്ണന്റെ അച്ഛനായി ദീർഘകാലം ചേർന്ന് ഇരിക്കുന്നു.
തഥൈവ ദേവകീ മാതാ ജ്ഞാനിനാം ച ഗുരോര്ഗുരോഃ । വസുദേവവചഃ ശ്രുത്വാ പ്രഹസ്യ ശംകരഃ സ്വയമ് ചതുര്ണാമപി വേദാനാമുവാച ജനകോ ഗുരുഃ
അങ്ങനെ തന്നെ ദേവകി അമ്മയാണ്, ജ്ഞാനികൾക്ക് ഗുരുക്കളുടെ ഗുരുവാണ്; വസുദേവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ശങ്കരൻ തന്നെ പുഞ്ചിരിച്ച് നാലു വേദങ്ങൾക്കും പിതാവായി ഉപദേശിച്ചു.
മഹാദേവ ഉവാച സംനികര്ഷോ ജ്ഞാനിനാം ചാപ്യനാദരണകാരണമ് । യാന്തി ഗങ്ഗാമ്ഭസാ പൂതാസ്തീര്ഥാന്യന്യാനി സിദ്ധയേ
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ജ്ഞാനികളോടുള്ള സാന്നിധ്യമാണ് മറ്റു മാർഗ്ഗങ്ങളെ അവഗണിക്കാനുള്ള കാരണം; ഗംഗാജലത്തിൽ തീർത്ഥങ്ങൾ ശുദ്ധിയാകും, മറ്റുള്ളവയും അതുപോലെ സിദ്ധി നേടും.
വാസുദേവാസ്യ താതോഽയം വസുദേവശ്ച പണ്ഡിതഃ । ജ്ഞാനിനഃ കശ്യപസ്യാശോ വസോസ്താതസ്യ ചാഽഽത്മനഃ
വസുദേവൻ കൃഷ്ണന്റെ അച്ഛനാണ്, വസുദേവൻ പണ്ഡിതനുമാണ്; കശ്യപൻ ജ്ഞാനികളുടെ അച്ഛനാണ്, വസു ആത്മാവിന്റെ അച്ഛനാണ്.
പൃച്ഛതി ജ്ഞാനമസ്മാംശ്ച കൃഷ്ണാജ്ഞാന്പുത്രബുദ്ധിതഃ । അഹോ ദുര്ഗാ മഹാമായാ ജ്ഞാനിനാമപി മോഹിനീ
കൃഷ്ണന്റെ അജ്ഞനായ മകൻ ഞങ്ങളോടു ജ്ഞാനം ചോദിക്കുന്നു; അയ്യോ, ദുർഗ്ഗയായ മഹാമായ ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും മായാജാലം തീർക്കുന്നവളാണ്.