കുന്തീ ച ദമയന്തീ ച യശോദാ ദേവകീ സതീ
കുന്തി, ദമയന്തി, യശോദാ, സതീയായ ദേവകി.
വൃഷഭാനുപ്രിയാ സാധ്വീ രാധാമാതാ കലാവതീ
സതീയായ കലാവതി, രാധയുടെ മാതാവ്, വൃഷഭാനുവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്.
രേവതീ സത്യഭാമാ ച കാലിന്ദീ ലക്ഷ്മണാ തഥാ
രേവതിയും സത്യഭാമയും കാലിന്ദിയും ലക്ഷ്മണയും,
ലക്ഷ്മണാ രുക്മിണീ സീതാ സ്വയം ലക്ഷ്മീഃ പ്രകീര്തിതാ
ലക്ഷ്മണയും രുക്മിണിയും സീതയും, ഇവർ തന്നെ പ്രശസ്തയായ ലക്ഷ്മിയാണ്.
ബാണപുത്രീ തഥോഷാ ച ചിത്രലേഖാ ച തത്സഖീ 2.1.
ബാണന്റെ മകളും ഉഷയും അവളുടെ സുഖിയായ ചിത്രലേഖയും,
രേണുകാ ച ഭൃഗോര്മാതാ ഹലിമാതാ ച രോഹിണീ
രേണുകയും ഭൃഗുവിന്റെ അമ്മയും ഹലിമാതാവും രോഹിണിയും,
ബഹ്വ്യഃ സന്തി കലാശ്ചൈവം പ്രകൃതേരേവ ഭാരതേ
ഭാരതഭൂമിയിൽ പ്രകൃതിയുടെ അനേകം ശക്തികളും രൂപങ്ങളും ഉണ്ട്.
കലാംശാംശസമുദ്ഭൂതാഃ പ്രതിവിശ്വേഷു യോഷിതഃ
പ്രകൃതിയുടെ ഭാഗങ്ങളായും അംശങ്ങളായും ജനിച്ച സ്ത്രീകൾ ലോകങ്ങളിലുടനീളം കാണാം.
ബ്രാഹ്മണീ പൂജിതാ യേന പതിപുത്രവതീ സതീ
ആർ ആ ഭർത്താവിനെയും പുത്രനെയും ഉള്ള സതിയായ ബ്രാഹ്മണിയെ ആരാധിച്ചുവോ,
കുമാരീ ചാഷ്ടവര്ഷീയാ വസ്ത്രാലങ്കാരചന്ദനൈഃ
അഷ്ടവയസ്സുള്ള, വസ്ത്രം, അലങ്കാരം, ചന്ദനം എന്നിവയാൽ അലങ്കരിച്ച കന്യയും,
സര്വാഃ പ്രകൃതിസമ്ഭൂതാ ഉത്തമാധമമധ്യമാഃ
മികച്ചവരും ഇടത്തരംവരും താഴ്ന്നവരുമായ എല്ലാവരും പ്രകൃതിയിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.
മധ്യമാ രജസശ്ചാംശാസ്താശ്ച ഭോഗ്യാഃ പ്രകീര്ത്തിതാഃ
ഇടത്തരം സ്ത്രീകൾ രാജസത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ആണെന്നും, അവ അനുഭവത്തിനായി ഉദ്ദേശിച്ചവയാണെന്നും പറയുന്നു.
അധമാസ്തമസശ്ചാംശാ അജ്ഞാതകുലസമ്ഭവാഃ
താഴ്ന്നവരാണ് തമസിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ; അവർ അറിയപ്പെടാത്ത കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്.
പൃഥിവ്യാം കുലടാ യാശ്ച സ്വര്ഗേ ചാപ്സരസാം ഗണാഃ
ഭൂമിയിൽ ദുഷ്പ്രവർത്തിനികൾയും സ്വർഗത്തിൽ അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും,
ഏവം നിഗദിതം സര്വം പ്രകൃതേര്ഭേദപഞ്ചകമ് 2.1.
ഇങ്ങനെ പ്രകൃതിയുടെ അഞ്ചുവിധ ഭേദങ്ങൾ എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പൂജിതാ സുരഥേനാദൌ ദുര്ഗാ ദുര്ഗാര്തിനാശിനീ
ദുർഗ്ഗ, ദു:ഖങ്ങൾ അകറ്റുന്നവൾ, ആദ്യം സൂരഥൻ ആരാധിച്ചു.
തത്പശ്ചാജ്ജഗതാം മാതാ ത്രിഷു ലോകേഷു പൂജിതാ
അതിനുശേഷം, ലോകങ്ങളുടെ മാതാവായി മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അവളെ ആരാധിച്ചു.
തതോ ദേഹം പരിത്യജ്യ യജ്ഞേ ഭര്തുശ്ച നിന്ദയാ
പിന്നീട്, യജ്ഞത്തിൽ ഭർത്താവിന്റെ നിന്ദ കാരണം അവൾ തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.
ഗണേശശ്ച സ്വയം കൃഷ്ണഃ സ്കന്ദോ വിഷ്ണുകലോദ്ഭവഃ
ഗണേശനും, കൃഷ്ണൻ തന്നെ, സ്കന്ദൻ, വിഷ്ണുവിന്റെ അംശത്തിൽ നിന്നുള്ളവനും,
ലക്ഷ്മീര്മങ്ഗലഭൂപേന പ്രഥമേ പരിപൂജിതാ
ലക്ഷ്മിയെ ആദ്യം മംഗലഭൂപൻ ആരാധിച്ചു.
സാവിത്രീ പ്രഥമം ചാപി ഭക്ത്യാ വൈ പരിപൂജിതാ
സാവിത്രിയെ ആദ്യം ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു.
ആദൌ സരസ്വതീ ദേവീ ബ്രഹ്മണാ പരിപൂജിതാ
ആദിയിൽ ബ്രഹ്മാവ് സരസ്വതിയെ ആരാധിച്ചു.
പ്രഥമം പൂജിതാ രാധാ ഗോലോകേ രാസമണ്ഡലേ
ഗോളോകത്തിൽ രാസമണ്ഡലത്തിൽ ആദ്യം രാധയെ ആരാധിച്ചു.
ഗോപികാഭിശ്ച ഗോപൈശ്ച ബാലികാഭിശ്ച ബാലകൈഃ
ഗോപികൾ, ഗോപന്മാർ, ബാലികകൾ, ബാലന്മാർ ഇവർ എല്ലാവരും.
തദാ ബ്രഹ്മാദിഭിര്ദേവൈര്മുനിഭിര്മനുഭിസ്തഥാ। പുഷ്പധൂപാദിഭിര്ഭക്ത്യാ പൂജിതാ വന്ദിതാ സദാ।।2.1.
അന്നേ ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും മുനിമാരും മനുക്കളും പൂക്കളും ധൂപവും ഭക്തിയോടെ എപ്പോഴും ആരാധിച്ചു, വന്ദിച്ചു.
പൃഥിവ്യാം പ്രഥമേ ദേവീ സുയജ്ഞേന ച പൂജിതാ
ഭൂമിയിൽ ആദ്യം ദേവിയെ സുയജ്ഞൻ ആരാധിച്ചു.
ത്രിഷു ലോകേഷു തത്പശ്ചാദാജ്ഞയാ പരമാത്മനഃ
അതിനുശേഷം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പരമാത്മാവിന്റെ ആജ്ഞയാൽ.
കലാ യാ യാഃ സുസംഭൂതാഃ പൂജിതാസ്താശ്ച ഭാരതേ
ഭാരതത്തിൽ ഉദിച്ച എല്ലാ കലകളും ആരാധിച്ചു.
ഏവം തേ കഥിതം സര്വം പ്രകൃതേശ്ചരിതം ശുഭമ്
ഇങ്ങനെ പ്രകൃതിയുടെ എല്ലാ ശുഭചരിതങ്ങളും നിന്നോട് പറഞ്ഞു.
നാരദ ഉവാച വിബോധനാര്ഥം ബോധസ്യ വ്യാസതോ വക്തുമര്ഹസി
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അറിവിനായി, വ്യാസന്റെ ജ്ഞാനം നീ പറയണം.