മഹാദേവ ഉവാച ത്വയാ യധക്തം ദേവേശി സര്വ വേദോക്തമീപ്സിതമ് । അയുക്തമുപഹാസ്യം വ സമരം പരമാത്മനാ
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ദേവതകളുടെ ദേവിയേ, നീ പറഞ്ഞതെല്ലാം വേദപ്രമാണത്തിലും ഇഷ്ടകരവുമാണ്; പരമാത്മാവിനോട് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത് യുക്തിയില്ലാത്തതും പരിഹാസ്യവുമാണ്.
ബാണോ ദദാതു കന്യാം ദാം സ്വര്ണഭൂഷണഭൂഷിതാമ് । സാമഞ്ജസ്യം യശസ്യം ച ശുഭദം സര്വകര്മസു
ബാണൻ സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ തന്റെ മകളെ കല്യാണത്തിന് കൊടുക്കട്ടെ; ഇത് സൗഹൃദവും കീർത്തിയും എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും ശുഭഫലവും നൽകും.
ന ദദാതി യദാ ബാണോ ഹിരണ്യകശിപോഃ പ്രജാ । യുദ്ധേ പരാങ്മുഖോ ഭീതോ ഭഗവത്യയശസ്കരഃ
ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ വംശജനായ ബാണൻ തന്റെ മകളെ കൊടുക്കാതിരിക്കുന്നു എങ്കിൽ, യുദ്ധത്തിൽ പേടിച്ച് പിൻവാങ്ങി, ഭഗവാനെ അപമാനിക്കും.
ബാണോ ഗച്ഛതു സംനാഹീ രണശാസ്രവിശാരദഃ । പശ്ചാച്ചാ ഽഽഗമനം കുര്മോ വയം സാംനാഹികാഃ ശിവേ
യുദ്ധശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബാണൻ ആയുധധാരിയായി പോവട്ടെ; ശേഷം, യുദ്ധസജ്ജരായ നാം തിരികെ വരാം, ശിവനേ.
ഉവാച ബാണം താം ദാതും സ ച ന സ്വീചകാര ഹ । ദുര്ഗാ തം ബോധയാമാസ ന ബുബോധ ച സദ്വചഃ
ബാണന് മകളെ കൊടുക്കാൻ പറഞ്ഞെങ്കിലും അവൻ സമ്മതിച്ചില്ല; ദുർഗ്ഗ അവനെ ഉപദേശിച്ചെങ്കിലും, അവൻ നല്ല വാക്കുകൾ കേട്ടില്ല.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ താം ച സഭാമേവ മഹോരമാമ് । ആജഗാമ മഹാധര്മോ ബലിശ്ച വൈഷ്ണവാഗ്രണീഃ
അപ്പോൾ അതി വിശാലമായ ആ സഭയിൽ മഹാധർമ്മനും വൈഷ്ണവന്മാരിൽ മുൻപന്തിയിലുള്ള ബലിയും എത്തി.
രഥം ലത്നേന്ദ്രനിര്മാണം സമാരുഹ്യ മഹാബലഃ । പ്രതപ്തൈഃ സപ്തഭിര്ദൈത്യൈഃ സേവിതഃ ശ്വേതചാമരൈഃ
ദൈവശില്പിയായ ത്വഷ്ടാവു നിർമ്മിച്ച രഥത്തില് കയറി, മഹാബലശാലിയായ അവന് ഏഴു ദൈത്യന്മാരാല് വെള്ളയുള്ള ചാമരികള് വീശി സേവിക്കപ്പെട്ടു.
ദൈത്യേന്ദ്രാണാം സപ്തലക്ഷൈരാവൃതഃ പരമാസ്ത്രവിത് । അവരുഹ്യ രഥാത്തൂര്ണം ഗണേശം ച ശിവാം ശിവാമ്
ഏഴുലക്ഷം ദൈത്യാധിപന്മാരാല് ചുറ്റപ്പെട്ട്, അത്യുത്തമ ആയുധവിദ്യയുള്ളവരോടൊപ്പം, അവന് വേഗത്തില് രഥത്തില് നിന്നിറങ്ങി ഗണേശനും ശിവനും ശിവയെയും സമീപിച്ചു.
പ്രണമ്യ കാര്തികേയം ച സ ഉവാസ ച സംസദി । ഉത്തസ്ഥുരാരാത്തം ദൃഷ്ട്വാ തേ സര്വേ ശംകരം വിനാ
കാര്ത്തികേയനോട് വന്ദനം ചെയ്ത്, അവന് സഭയില് ഇരുന്നു. അവനെ കണ്ടപ്പോള് ശംകരനെ ഒഴികെ എല്ലാവരും എഴുന്നേറ്റു.
മഹാദേവ ഉവാച ഭഗവംശ്ചതുരസ്ത്വം ച പ്രദാതാ സര്വസംപദാമ് । അയം ഹി പരമോ ലാഭോ വൈഷ്ണവാനാം സമാഗമഃ
മഹാദേവന് പറഞ്ഞു: ഭഗവന്, നീ എല്ലാ ദിശകളിലും ബുദ്ധിമാനാണ്, എല്ലാ ഐശ്വര്യങ്ങളും നല്കുന്നവനാണ്. വൈഷ്ണവന്മാര്ക്ക് ഏറ്റവും വലിയ ലാഭം നിന്റെ സാന്നിധ്യമാണ്.
തീര്ഥാന്യപി ച പൂതാനി വൈഷ്ണവസ്പര്ശമാത്രതഃ । സര്വേഷാമാശ്രമാണാം ച പൂജിതോ ബ്രാഹ്മണഃ ശുചിഃ
വൈഷ്ണവന്റെ സ്പര്ശം മാത്രം കൊണ്ടും തീര്ഥങ്ങള് ശുദ്ധമാകുന്നു. എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളിലും ശുദ്ധനായ ബ്രാഹ്മണന് ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
തതോഽധികഃ പൂജിതോഽപി ബ്രാഹ്മണോ യദി വൈഷ്ണവഃ । ന ഹി പൂതം ച പശ്യമി വൈഷ്ണവബ്രാഹ്മണാത്പരമ്
എങ്കിലും, വൈഷ്ണവനായ ബ്രാഹ്മണനെ ആരാധിക്കുന്നത് അതിലും വലിയതാണ്. വൈഷ്ണവബ്രാഹ്മണനേക്കാള് ശുദ്ധമായതൊന്നും ഞാന് കാണുന്നില്ല.
സ പൂതഃ പവനാദേവ സ പൂതശ്ച ഹുതാശാനാത് । തീര്ഥേമ്യോഽപി ച സര്വേഭ്യോ ബിഭേതി ച തതഃ സുരഃ
അവന് വായുവിനാല് ശുദ്ധമാകുന്നു, അഗ്നിയാല് ശുദ്ധമാകുന്നു. എല്ലാ തീര്ഥങ്ങളെയും അവന് മികവിലാണ്; ദേവന്മാര് പോലും അവനെ ഭയപ്പെടുന്നു.
ന ഹി പാപാനി തദ്ദേഹേ വഹ്നൌ ശുഷ്കതൃണാദിവത്
അവന്റെ ശരീരത്തിലെ പാപങ്ങള് ഉണങ്ങിയ പുല്ല് അഗ്നിയില് കത്തുന്നതുപോലെ നശിക്കുന്നു.
ബലിരുവാച കഥം സ്തൌഷി ജഗന്നാഥ ഭൃത്യമസ്തവ്യമീശ്വരഃ । പ്രദത്തം പരമേശ്വര്യ ത്വയാ നാഥ സുദുല്രഭമ്
ബലി പറഞ്ഞു: ജഗന്നാഥാ, ഭൃത്യനെ നീ എങ്ങനെ സ്തുതിക്കുന്നു? ഈശ്വരന് അങ്ങനെ ചെയ്യേണ്ടതല്ല. പ്രഭോ, നീ നല്കിയ അനുഗ്രഹം അത്യന്തം അപൂര്വ്വമാണ്.
അധുനാ സ്ഥാപിതോ ദൈവാത്സര്വാധഃ സുതലേഽപി ച । ഇന്ദ്രായ ദത്തമൈശ്വര്യ മത്തോ ഭക്താത്സുരേശ്വര
ഇപ്പോള് ദൈവവിധിയാല് ഞാന് എല്ലാവരിലും താഴെ സുതലലോകത്തില് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ഇന്ദ്രന് നല്കിയ ഐശ്വര്യം എന്റെ ഭക്തിയായ നിലയിലാണു നിന്നില് നിന്നു ലഭിച്ചത്, ദേവനാഥാ.
ത്വയാ വാമനരൂപേണ സര്വരൂപോഽസി സര്വതഃ । ബാണം ബോധയ ഭദ്രം ച മമ പ്രാണാത്മജം പരമ്
വാമനസ്വരൂപിയായ നീ എല്ലായിടത്തും എല്ലാരൂപത്തിലും ഉള്ളവനാണ്. എന്റെ പ്രിയപുതന് ആയ ബാണനെ ഉണര്ത്തി അനുഗ്രഹിക്കണമേ.
ആത്മനാ സഹ യുദ്ധം ച ദേവേഷ്വപി വിഗര്ഹിതമ് । ഇത്യുക്ത്വാ ച ശിവം നത്വാ ശിരസാ പ്രണനാമ തമ്
സ്വന്തം ആത്മാവിനോടു പോലും യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത് ദേവന്മാരിലും അപലപനീയമായ കാര്യമാണ്. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ശിവനോട് തലകുനിച്ച് വന്ദിച്ചു.
സാമവേദോക്തസ്തോത്രേണ തുഷ്ടാവ പരമേശ്വരമ് । പുലകാഞ്ചിതസര്വാങ്ഗഃ സാശ്രുനേത്രോഽതിവിഹ്വലഃ
സാമവേദത്തില് പറഞ്ഞ സ്തോത്രം ഉപയോഗിച്ച്, അവന് പരമേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു. അവന്റെ ശരീരം മുഴുവന് ആനന്ദത്തില് വിറയച്ചു, കണ്ണുകളില് കണ്ണീര് നിറഞ്ഞു, അത്യന്തം ഉല്ലാസത്തോടെ.
ധ്യായമാനശ്ച നിത്യം യോ ഹൃത്പദ്മേ സുമനോഹരേ । ശുക്രേണ ദത്തം മന്ത്രം ച ജപ്ത്വാ ചൈകാദശാക്ഷരമ്
ഹൃദയത്തിലെ മനോഹരമായ കമലത്തില് അവനെ എപ്പോഴും ധ്യാനിച്ച്, ശുക്രന് നല്കിയ പതിനൊന്ന് അക്ഷരമന്ത്രം ജപിച്ചു.
ബലിരുവാച അദിത്യാഃ പ്രാര്ഥനേനൈവ മാതുര്ദേവ്യാ വ്രതേന ച । പുരാ വാമനരൂപേണ ത്വയാഽഹം വഞ്ചിതഃ പ്രഭോ
ബലി പറഞ്ഞു: ആദിത്യയുടെ പ്രാര്ത്ഥനയാലും ദേവീയായ അമ്മയുടെ വ്രതത്താലും, പ്രഭോ, നീ വാമനസ്വരൂപത്തില് എന്നെ ഒരിക്കല് വഞ്ചിച്ചു.
സംപദ്രൂപാ മഹാലക്ഷ്മീര്ദത്താ ഭക്തായ ഭക്തിതഃ । ശക്രായ മത്തോ ഭക്തായ ഭ്രാത്രേ പുണ്യവതേ ധ്രുവമ്
സമ്പത്തിന്റെ ദേവിയായ മഹാലക്ഷ്മി ഭക്തിക്ക് ഭക്തിയായി ഭക്തന്ക്ക് നല്കപ്പെട്ടു; എന്റെ ഭക്തനായ ഇന്ദ്രനും, ധര്മ്മശീലനായ സഹോദരനും അവളെ ലഭിച്ചു.
അധുനാ മമ പുത്രോഽയം ബാണഃ ശംകരകിംകരഃ । ആരാച്ച രക്ഷിതഃ സോഽപി തേനൈവ ഭക്തബന്ധുനാ
ഇപ്പോള് എന്റെ മകന് ബാണന് ശംകരന്റെ സേവകനാണ്; അവനും ഭക്തരുടെ സുഹൃത്ത് ആയവനാല് ദൂരത്ത് നിന്ന് രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
പരിപുഷ്ടശ്ച പാര്വത്യാ യഥാ മാത്രാ സുതസ്തഥാ । ഗൃഹീതവാംശ്ച തത്കന്യാം ബലേന യുവതീം സതീമ്
പാര്വ്വതിയുടെ മാതൃസ്നേഹത്തില് അവന് വളര്ത്തപ്പെട്ടു, അമ്മപുതനെപ്പോലെ. ബലപ്രയോഗംകൊണ്ട് അവന് ആ സദ്വൃത്തയുള്ള യുവതിയെ ഭാര്യയായി ഏറ്റെടുത്തു.
സമുദ്യതശ്ച തം ഹന്തും കാര്തികേനാപി വാരിതഃ । ആഗതോഽസി പുനര്ഹന്തും പൌത്രസ്യ ദമനേ ക്ഷമഃ
നീ അവനെ കൊല്ലാന് എഴുന്നേറ്റപ്പോള് കാര്ത്തികേയനും നിന്നെ തടഞ്ഞു. ഇപ്പൊഴിതാ, മരുമകനായവനെ കീഴടക്കാന് വീണ്ടും വന്നിരിക്കുന്നു.
സര്വാത്മനശ്ച സര്വത്ര സമഭാവഃ ശ്രുതൌ ശ്രുതഃ । കരോഷി ജഗതാം നാഥ കഥമേവം വ്യതിക്രമഃ
എല്ലാവിടത്തും എല്ലാരിലും ആത്മാവ് ഒരുപോലെയാണെന്ന് ശാസ്ത്രങ്ങളില് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ലോകങ്ങളുടെ നാഥനേ, എങ്കില് നീ ഇങ്ങനെ നിയമം ലംഘിക്കുന്നത് എങ്ങനെയാണ്?
ത്വയാ ച നിഹതോ യോ ഹി തസ്യ കോ രക്ഷിതാ ഭുവി । സുദര്ശനസ്യ തേജോ ഹി സൂര്യകോടിനിഭം പരമ്
നീ ആരെയെങ്കിലും കൊല്ലുമ്പോള്, ഭൂമിയില് അവനെ രക്ഷിക്കാന് ആരുമില്ല. സുദർശനത്തിന്റെ പ്രകാശം കോടിയോളം സൂര്യന്മാരെപ്പോലും അതിവധമാണ്.
കേഷാം സുരാണാമസ്ത്രേണ തദേവ ച നിവാരിതമ് । യഥാ സുദര്ശനം ചൈവമസ്ത്രാണാം പ്രവരം വരമ്
ആ ആയുധത്തെ എത്ര ദേവന്മാര് എങ്കിലും തടയാനാവുമോ? സുദർശനം ആയുധങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം, അതുപോലെ അതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
തഥാ ഭവാംശ്ച ദേവാനാം സര്വേഷാമീശ്വരഃ പരഃ । യഥാ ഭവാംസ്തഥാ കൃഷ്ണോ വിധാതാ വേധസാമപി
അങ്ങനെ തന്നെ, ദേവന്മാരിൽ എല്ലാവർക്കും നീ പരമേശ്വരനാണ്. നീ എങ്ങനെയോ, അങ്ങനെ തന്നെ കൃഷ്ണനും സ്രഷ്ടാക്കളായവർക്കും സ്രഷ്ടാവാണ്.
വിഷ്ണുഃ സത്ത്വഗുണാധാരഃ ശിവഃ സത്ത്വാശ്രയസ്തഥാ । സ്വയം വിധാതാ രജസഃ സൃഷ്ടികര്താ പിതാമഹഃ
വിഷ്ണു സത്ത്വഗുണത്തിന്റെ ആധാരമാണ്, ശിവനും സത്ത്വത്തിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു. സ്രഷ്ടാവ് തന്നെയാണ് രാജസികഗുണത്തിന്റെ സൃഷ്ടിക്കാരനും പിതാമഹനും.