നാസാം ചിച്ഛേദ തസ്യാശ്ച ലക്ഷ്മണോ ധാര്മികേശ്വരഃ । തപസാ ച വരം ലേഭേ ബ്രഹ്മണഃ പ്രിയമീശ്വരമ്
ധർമ്മനാഥനായ ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ മൂക്ക് വെട്ടി; കഠിനതപസ്സിലൂടെ അവൾ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പ്രിയമായ ഈശ്വരനെ വരമായി നേടി.
തേന പുണ്യേന തംലബ്ധ്വാ ഗോലോകം സാ ജഗാമ ഹ । ഗോപീ ബഭൂവ ഗോലോകേ കൃഷ്ണസ്യാഽഽലിങ്ഗനേന ച
ആ പുണ്യഫലത്തിൽ അവൾ ഗോലോകം പ്രാപിച്ചു; അവിടെ കൃഷ്ണന്റെ ആലിംഗനത്തിലൂടെ അവൾ ഒരു ഗോപിയായി ജനിച്ചു.
നരകോ ഹരിവധ്യശ്ച സ്വപൂര്വപ്രാക്തനേന ച । പാണിം ജഗ്രാഹ കന്യാനാം സാക്ഷിണൌ ശശിഭാസ്കരൌ
നരകനും ഹരിവധ്യനും തങ്ങളുടെ പഴയ കർമ്മഫലത്താൽ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും സാക്ഷികളായി, പെൺകുട്ടികളുടെ കൈ പിടിച്ചു വിവാഹം കഴിച്ചു.
ഭീഷ്മകന്യാ മഹാലക്ഷ്മീഃ ശീകൃഷ്ണസ്യ പ്രിയാ സതീ । വൈകുണ്ഠാദാഗതാ സാധ്വീ ബ്രഹ്മണോഽനൃമതേന ച
ഭീഷ്മകന്റെ മകൾ മഹാലക്ഷ്മി, ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പ്രിയയും വിശുദ്ധയായ ഭാര്യയും, വൈകുണ്ഠത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം ഭൂമിയിൽ എത്തി.
സത്രാജിതസ്യ കന്യാ സാ സത്യഭാമാ വസുംധര । ദദൌ കൃഷ്ണായ രാജാ സ തം മണിം യൌതുകേന ച
സത്രാജിതിന്റെ മകൾ സത്യഭാമ, ഭൂമിദേവി, രാജാവ് ആ മാണിക്യത്തോടൊപ്പം കന്യാദാനമായി കൃഷ്ണനു നൽകി.
ഭുവോ ഭാരാവതരണഹേതുനാ ഗമനം ഹരേഃ । സംജഹാര ഭുവോ ഭാരം കുരുപാണ്ഡവയുദ്ധതഃ
ഭൂഭാരമൊഴിക്കാനായി ഹരി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചു; കുരുക്കളുടെയും പാണ്ഡവരുടെയും യുദ്ധത്തിലൂടെ ഭൂമിയിലെ ഭാരം നീക്കി.
ശിശുപാലോ ദന്തവക്ത്രോ ജയോ വിജയ ഏവ ച । ദ്വാരിണൌ ദ്വാരഷട്കേ ച വൈകുണ്ഠേ ശ്രീഹരേരപി
ശിശുപാലനും ദന്തവക്രനും ജയയും വിജയയും—ഇവരിൽ രണ്ട് പേർ ശ്രീഹരിയുടെ വൈകുണ്ഠദ്വാരങ്ങളിൽ ദ്വാരപാലകരായിരുന്നു.
കുമാരശാപാത്പതിതൌ പ്രാപ്യ ജന്മത്രയം ധ്രുവമ് । ഹിരണ്യകശിപുശ്ചൈവ തവൈവ പൂര്വപൂരുഷഃ
കുമാരന്റെ ശാപം മൂലം അവർ ഉറപ്പായും മൂന്നു ജന്മങ്ങൾ നേടി; ഹിരണ്യകശിപു നിന്റെ തന്നെ മുൻപൂർവ്വികനായിരുന്നു.
തസ്യ ഭ്രാതാ ഹിരണ്യാക്ഷസ്തേനൈവ വരുണോ ജിതഃ । ഹരിര്നൃസിംഹരൂപേണ തം ജഘാനാവലീലയാ
അവന്റെ സഹോദരൻ ഹിരണ്യാക്ഷൻ, വരുൺനെ ജയിച്ചവൻ, ഹരി നരസിംഹരൂപത്തിൽ കളിയോടെ വധിച്ചു.
സൂകരേണ ഹതോഽന്യശ്ച പൂര്വജന്മകഥാം ശൃണു । ദ്വിതീയേ ജന്മനി പുരാ രാവണഃ കുമ്ഭകര്ണകഃ
മറ്റൊരാൾ വരാഹരൂപത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു; അവരുടെ മുൻജന്മകഥ കേൾക്കു: രണ്ടാമത്തെ ജന്മത്തിൽ അവർ രാവണനും കുംഭകർണ്ണനും ആയിരുന്നു.
ശ്രീരാമേണ ഹതൌ തൌ ദ്വൌ ശേഷജന്മ കലൌ തയോഃ । ശ്രീകൃഷ്ണേന ഹതൌ തൌ ദ്വൌ ധര്മപുത്രാവുഭൌ തഥാ
അവരെ ഇരുവരെയും ശ്രീരാമൻ വധിച്ചു; കലിയുഗത്തിൽ, അവസാന ജന്മത്തിൽ, അവരെ ധർമ്മപുത്രന്മാരായി ശ്രീകൃഷ്ണൻ വധിച്ചു.
ജരാസംധശ്ച ശാല്വശ്ച ദുരാത്മാ കംസ ഏവ ച । പ്രാക്തനാത്തസ്യ വധ്യാസ്തേ ഭുവോ ഭാരജിഹീര്ഷയാ
ജരാസന്ധനും ശാൽവനും ദുഷ്ടനായ കംസനും—ഇവരെല്ലാം ഭൂഭാരമൊഴിക്കാൻ അവന്റെ കയ്യാൽ കൊല്ലപ്പെടേണ്ടവരായിരുന്നു.
മാംധാതുഃ സുതമധ്യേ ച യവനശ്ചാപി പ്രാക്തനാത് । ലക്ഷ്മീശ്വരസ്യ കൃഷ്ണസ്യ ധനേന കിം പ്രയോജനമാ
മാംധാതുവിന്റെ മക്കളിൽ യവനനും മുൻകർമ്മഫലത്താൽ ജനിച്ചു; ലക്ഷ്മിയുടെ നാഥനായ കൃഷ്ണനു സമ്പത്തിനോട് എന്ത് ആവശ്യം?
പ്രതിജ്ഞയാ ച സത്യായാഃ പുണ്യകവ്രതകാരണാത് । പാരിജാതം സമനീയ ചകാര സ്വാത്മനോ വ്രതമ്
സത്യപ്രതിജ്ഞ പാലിക്കാനും പുണ്യവ്രതം നിവർത്തിക്കാനുമായി, അവൻ പാർിജാതവൃക്ഷം കൊണ്ടുവന്ന് തനിക്കു വേണ്ടിയുള്ള വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു.
സ്വയം ജാമ്ബവതീ ദേവീ ദുര്ഗാംശാ ഭല്ലുകാത്മജാ । പാണിം ജഗ്രാഹ തസ്യാശ്ച തപസാ ഭാരതേ ഹരിഃ
ദുര്ഗ്ഗയുടെ അംശമായ, ഭല്ലൂകരാജാവിന്റെ മകളായ ജാംബവതിയും, ഭാരതത്തിൽ തൻറെ തപസ്സിലൂടെ ഹരിയുടെ ഭാര്യയായി.
കുന്ത്യാശ്ച ക്ഷേത്രജാഃ പുത്രാഃ കേവലം ഭര്തുരാജ്ഞയാ । കലൌ നിഷിദ്ധം ത്രിയുഗേ പ്രസിദ്ധം പലപൈതൃകമ്
കുന്തിയുടെ പുത്രന്മാർ ദേവന്മാരുടെ വിത്തിൽ ജനിച്ചവർ, ഭർത്താവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മാത്രം; കലിയുഗത്തിൽ ഇത് നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു, എന്നാൽ മുൻ മൂന്നു യുഗങ്ങളിൽ ഇത് നിയമം എന്നറിയപ്പെട്ടു.
യുധിഷ്ഠിരോ ധര്മപുത്രോ ഭീമശ്ച പവനാത്മജഃ । മഹേന്ദ്രപുത്രോ ധര്മിഷ്ഠഃ ഫാല്ഗുനോ വിജയീ ഭുവി
യുധിഷ്ഠിരൻ ധർമ്മപുത്രൻ; ഭീമൻ വായുവിന്റെ മകൻ; ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ഇന്ദ്രപുത്രൻ; ഫാൽഗുനൻ ഭൂമിയിൽ വിജയി.
യസ്മൈ പാശുപതം ശംഭുഃ പ്രദദൌ ച സ്വയം പുരാ । അശ്വമേധം ഗവാലമ്ഭം സംന്യാസം പലപൈതൃകമ്
ആർക്കു ശംഭു നേരിട്ട് പാശുപതാസ്ത്രവും, അശ്വമേധവും, പശുവെടുപ്പും, സന്ന്യാസവും, നിയമം എന്ന ആചാരവും നൽകിയതോ.
ദേവരേണ സുതോത്പത്തിം കലൌ പഞ്ച വിവര്ജയേത് । ദ്രൌപദ്യാഃ പഞ്ച ഭര്താരഃ ശംകരസ്യ വരേണ ച
കലിയുഗത്തിൽ സഹോദരഭർത്താവിലൂടെ സന്താനോത്പാദനം ഒഴിവാക്കണം; ദ്രൗപദിക്ക് അഞ്ചു ഭർത്താക്കന്മാർ ശങ്കരന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ലഭിച്ചു.
ബലദേവഃ പുഷ്പമധു പൂതം പിബതി നിത്യശഃ । ചകാര യമുനാഹ്വാനം സ്നാനാര്ഥം ധാര്മികഃ ശുചിഃ
ബലരാമൻ എപ്പോഴും വിശുദ്ധനും ധാർമ്മികനും ആയിരുന്നു; പൂവിന്റെ മധുരസവും തേനും ശുദ്ധമായി പാനം ചെയ്തു, യമുനയെ കുളിക്കാനായി വിളിച്ചു.
സുഭദ്രാം ച ദദൌ കൃഷ്ണഃ ഫാല്ഗുനായ മഹാത്മനേ । കന്യകാം മാതുലാനാം ച ദാക്ഷിണാത്യഃ പരിഗ്രഹഃ
കൃഷ്ണൻ സുഭദ്രയെ മഹാത്മാവായ അർജുനനു നൽകി. അവരുടെ അമ്മാവന്മാരുടെ പുത്രിമാരെ ദക്ഷിണഭാഗത്തുള്ളവർ വിവാഹം ചെയ്തു.
ദേശേഷ്വന്യേഷു ദോഷോഽയമിത്യാഹ കമലോദ്ഭവഃ
മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇതൊരു ദോഷമാണെന്ന് കമലത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ബ്രഹ്മാ പറഞ്ഞു.
അഥ ഷോഡശാധികശതതമോഽധ്യായഃ ബാണ ഉവാച അനിരുദ്ധ ബുധോഽസി ത്വം ത്വയോക്തം സത്യമേവ ച । ശംഭുനാ ചൈവമുക്തം ച സര്വം ബുദ്ധം സ്വചേതസാ
അനിരുദ്ധൻ പറഞ്ഞു: അനിരുദ്ധാ, നീ ബുദ്ധിമാനാണ്, നീ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്. ശംഭു പറഞ്ഞതെല്ലാം എന്റെ മനസ്സിൽ ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി.
ത്വയോക്തം ശംകരവരാത്പഞ്ചാനാം സ്വാമിനാം പ്രിയാ । ദ്രൌപദീ ച മഹാഭാഗാ തന്മേ വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി
നീ ശങ്കരൻ നൽകിയ അനുഗ്രഹം, അഞ്ചു ഭർത്താക്കന്മാരുടെ പ്രിയയായ ദ്രൗപദി എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു. അതെല്ലാം ദയവായി എനിക്ക് വിശദീകരിക്കണം.
ശമ്ബരേണ ഹൃതാ പൂര്വ തവ മാതാ കഥം രതിഃ । ദേവൈരപി കഥം ദത്താ ദേവാസ്തേന ജിതാ കഥമ്
നിന്റെ അമ്മയായ രതി മുമ്പ് ശംഭരൻ എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോയി? ദേവന്മാർ അവളെ എങ്ങനെ നൽകി? ദേവന്മാരെ അവൻ എങ്ങനെ ജയിച്ചു?
അനിരുദ്ധ ഉവാച ഏകദാ രഘുനാഥശ്ച സീതയാ ലക്ഷ്മണോ ച । സ്നാതഃ സരസി തത്രസ്ഥോ രമ്യേ പഞ്ചവടീതടേ
അനിരുദ്ധൻ പറഞ്ഞു: ഒരിക്കൽ രഘുനാഥൻ സീതയും ലക്ഷ്മണനും കൂടെ, അഴകുള്ള പഞ്ചവടി തീരത്ത് കുളിച്ച് അവിടെ തന്നെ നിന്നു.
ഉവാച സീതാ ഹേമന്തേ ജലം സുസ്വാദു നിര്മലമ് । തഥാഽന്നം വ്യഞ്ജനം രമ്യം സര്വം വസ്തു സുശീതലമ്
ശീതകാലത്ത് സീത പറഞ്ഞു: വെള്ളം വളരെ മധുരവും ശുദ്ധവുമാണ്. അങ്ങനെ തന്നെ ഭക്ഷണവും വിഭവങ്ങളും എല്ലാം മനോഹരവും തണുപ്പുള്ളതുമാണ്.
ഫലാവബചയനം ചക്രേ സീതായൈ പ്രദദൌ മുദാ । തതോ ദദൌ ലക്ഷ്മണായ പശ്ചാദ്ഭങ്ക്തേ സ്വയം പ്രഭുഃ
അവൻ സീതയ്ക്കായി പഴങ്ങൾ ചൂണ്ടി സന്തോഷത്തോടെ അവളെ നൽകി. പിന്നെ ലക്ഷ്മണനു നൽകി, പിന്നിട് പ്രഭു സ്വയം ഭക്ഷിച്ചു.
ലക്ഷ്മണസ്തദ്ഗൃഹീത്വാ ച നൈവ ഭുങ്ക്തേ ഫലം ജലമ് । മേഘനാദവധാര്ഥം ച സീതോദ്ധാരണകാരണാത്
ലക്ഷ്മണൻ അവയൊക്കെ വാങ്ങിയെങ്കിലും പഴവും വെള്ളവും കഴിച്ചില്ല. മേഘനാദനെ കൊല്ലാനും സീതയെ രക്ഷിക്കാനുമാണ് അതിന്റെ കാരണം.
നിദ്രാം ന യാതി നോ ഭുങ്ക്തേ വര്ഷാണാം ച ചതുര്ദശ । യ ഏവം പുരുഷോ യോഗീ തദ്വധ്യോ രാവണത്മജഃ
പതിനാലു വർഷം ലക്ഷ്മണൻ ഉറങ്ങുകയോ ഭക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല. രാവണന്റെ മകനെയും രക്ഷിക്കാനുമുള്ള യോഗി മാത്രമാണ് അങ്ങനെ ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നത്.