ബാണസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ചുകോപ കാമനന്ദനഃ । ഉവാച പരമാര്ഥം ച യോഗ്യം പ്രത്യുത്തരം മുനേ
ബാണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, കാമദേവന്റെ മകൻ കോപിച്ചു. അവൻ സത്യവും യോഗ്യമായ മറുപടിയും മുനിക്ക് പറഞ്ഞു.
അനിരുദ്ധ ഉവാച പിതാ മേ കാമദേവശ്ച ബ്രഹ്മപുത്രഃ പുരാ ശുചിഃ । യസ്യാസ്ത്രേണ വശീഭൂതം ത്രൈലോക്യം സതതം ശൃണു
അനിരുദ്ധൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ അച്ഛൻ കാമദേവൻ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകനാണ്, മുമ്പ് പവിത്രനായിരുന്നു. അവന്റെ ആയുധം കൊണ്ട് മൂന്നു ലോകവും എപ്പോഴും കീഴടക്കപ്പെട്ടിരുന്നു — കേൾക്കൂ.
ശിവകോപാനലേനൈവ ഭസ്മീഭൂതഃ സ്വകര്മതഃ । കൃഷ്ണസ്യ പുത്രോഽപ്യധുനാ സര്വേഷാം പരമാത്മനഃ
ശിവന്റെ കോപാഗ്നിയിൽ, തന്റെ കർമഫലമായി അവൻ ചിതയിലായി. ഇപ്പോൾ കൃഷ്ണന്റെ മകനും എല്ലാവർക്കും പരമാത്മാവാണ്.
പതിവ്രതാ രതിര്മാതാ പതിശോകേന സാംപ്രതമ് । ശമ്ബരസ്യ ഗൃഹേ തസ്ഥൌ ഹൃതാ തേന ബലേന ച
പതിവ്രതയായ എന്റെ അമ്മ രതി, ഭർത്താവിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ഇപ്പോൾ ശംബരന്റെ വീട്ടിൽ വാസം ചെയ്യുന്നു; അവൻ ബലപ്രയോഗം ചെയ്ത് അവളെ പിടിച്ചുപോയി.
ഛായാം മായാവതീം ദത്ത്വാ മായയാ ശയനേന ച । രതിം സ്വധര്മ സംരക്ഷ്യ ധര്മസാക്ഷീ ച തദ്ഗൃഹേ
അവൻ മായാവതിയായ ഒരു ഛായയെ സൃഷ്ടിച്ച്, മായയുടെ സഹായത്തോടെ, ശയനത്തിലൂടെ, തൻ്റെ ധർമ്മം പാലിച്ച്, ധർമ്മം സാക്ഷിയായി ആ വീട്ടിൽ രതിയെ സംരക്ഷിച്ചു.
നിഹത്യ ശമ്ബരം ശത്രും ഗൃഹീത്വാ സ്വപ്രിയാം സതീമ് । ആജഗാമ ദ്വാരകാം ച ചന്ദ്രസുര്യൌ ച സാക്ഷിണൌ
ശത്രുവായ ശംബരനെ കൊല്ലുകയും, പ്രിയപ്പെട്ട സതിയായ ഭാര്യയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും സാക്ഷികളായി ദ്വാരകയിലേക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു.
പിതാമഹം വാസുദേവം ത്വം കിം ജാനാമി മൂഢവത് । യം ച സന്തോന ജാനന്തി വേദാശ്ചത്വാര ഏവ ച
പിതാമഹനായ വാസുദേവാ, ഞാൻ എന്ത് അറിയുന്നു, അജ്ഞാനിയെന്നപോലെ? മഹാത്മാക്കൾക്കും നാലു വേദങ്ങൾക്കും പോലും അവനെ അറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല.
വാസുഃ സര്വനിവാസശ്ച വിശ്വാനി യസ്യ ലോമസു । തസ്യ ദേവഃ പരം ബ്രഹ്മ വാസുദേവ ഇതി സ്മൃതഃ
വാസു എന്നവൻ എല്ലാം വസിക്കുന്നതിന്റെ ആധാരമാണ്; സകല ലോകവും അവൻ്റെ രോമങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു. ആ ദൈവം, പരബ്രഹ്മം, വാസുദേവനെന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ശംകരം പൃച്ഛ സാക്ഷാച്ച യസ്യ ഭൃത്യോഽധുനാ ഭവാന് । കൃഷ്ണഭൃത്യസ്യ ച ബലേഃ പുത്രോഽസി കിംകരാത്മജഃ
നീ നേരിട്ട് ശംകരനോടു ചോദിക്കൂ, ഇപ്പോൾ നീ അവൻ്റെ ഭൃത്യനാണ്; കൃഷ്ണഭക്തനായ ബലിയുടെ മകനായ നീ ഭൃത്യപുത്രനാണ്.
ഗോകുലേ വൈശ്യപുത്രത്വം ബ്രൂഹി ത്വം ജ്ഞാനദുര്ബല । ഭോജനം വേദവിഹിതം ശശ്വത്ക്ഷത്ത്രിയവൈശ്യയോഃ
ജ്ഞാനത്തിൽ ദുർബലനായ നീ, ഗോകുലത്തിൽ വൈശ്യപുത്രത്വത്തെക്കുറിച്ച് പറയുക; വേദങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ച ഭക്ഷണം എപ്പോഴും ക്ഷത്രിയർക്കും വൈശ്യർക്കും മാത്രമാണ്.
ദ്രോണഃ പ്രജാപതിഃ ശ്രേഷ്ഠാ ധരാ തസ്യ പ്രിയാ സതീ । പുത്രം ച തപസാ ലേഭേ പരമാത്മാനമീശ്വരമ്
ശ്രേഷ്ഠനായ പ്രജാപതി ദ്രോണനും, അവൻ്റെ പ്രിയയായ ധരയും, കഠിനതപസ്സിലൂടെ പരമാത്മാവായ ഈശ്വരനായ പുത്രനെ ലഭിച്ചു.
ദ്രോണോ നന്ദോ വൈശ്യരാജോ യശോദാ സാ ധരാ സതീ । വൃഷഭാനസുതാ രാധാ സുദാമ്നഃ ശാപകാരണാത്
ദ്രോണൻ വൈശ്യരാജാവായ നന്ദനായി; യശോദയാണ് ധര, സതിയായ ഭാര്യ. വൃഷഭാനുവിന്റെ മകളായ രാധ Sudാമയുടെ ശാപഫലമായി.
ത്രിംശത്കോടിം ച ഗോപീനാം ഗൃഹീത്വാ ഭര്തുരാജ്ഞയാ । പുണ്യം ച ഭാരതം ക്ഷേത്രം ഗോലോകാദാജഗാമസാ
ഭർത്താവിൻ്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മുപ്പത് കോടി ഗോപികളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, അവൾ ഗോലോകത്തിൽ നിന്ന് ഭാരതത്തിലെ പുണ്യഭൂമിയിലേക്ക് എത്തി.
താഭിഃ സാര്ധ സ രേമേ ച സ്വപത്നീഭിര്മുദാഽന്വിതഃ । പാണിം ജഗ്രാഹ രാധായാഃ സ്വയം ബ്രഹ്മാ പുരോഹിതഃ
അവരെ കൂടെക്കൊണ്ട്, സ്വന്തം ഭാര്യമാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹം സുഖിച്ചു; ബ്രഹ്മാവു തന്നെ പുരോഹിതനായി രാധയുടെ കൈ പിടിച്ചു.
ഗോപകോടിശ്ച ഗോലോകാദാജഗാമ് മൃദാഽന്വിതാ । തേജസാ ഹരിതുല്യാസ്തേ പാര്ഷദപ്രവരാ ഹരേഃ
ഒരു കോടി ഗോപന്മാർ മണ്ണോടൊപ്പം ഗോലോകത്തിൽ നിന്ന് വന്നു; അവർ ഹരിയെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവരും, ഹരിയുടെ പ്രധാന അനുയായികളും ആയിരുന്നു.
ഗോരക്ഷണം ഹരേരേവ ഗോപവേഷസ്യ ചാഽഽത്മനഃ । ഗോപാനാം ശിശുരക്ഷാര്ഥം മായേശസ്യാപി മായയാ
പശുക്കളുടെ സംരക്ഷണം ഹരിക്കു തന്നെ ബാധ്യതയാണ്, അവൻ തന്നെ ഗോപരൂപം ധരിച്ചു; ഗോപമക്കളെ രക്ഷിക്കാൻ മായേശനും തൻ്റെ മായ ഉപയോഗിച്ചു.
പൂതനാ ബലികന്യാ ച ഭഗിനീ ച തവാസുര । ദൃഷ്ട്വാ ച വാമനം വിന്ധ്യാ ചകാര പുത്രമാനസമ്
പൂതന, ബലിയുടെ മകളും, നിന്റെ സഹോദരിയും ആയ അസുരാ, വാമനനെ വിന്ദ്യയിൽ കണ്ടപ്പോൾ, മകനുണ്ടാകണമെന്ന ആഗ്രഹം മനസ്സിൽ തോന്നി.
ഏവംഭൂതോ യദി മമ പുത്രോ ഭവതി സാംപ്രതമ് । സ്തനം ദദാമി തനയം കൃത്വാ വക്ഷസി സുന്ദരമ്
ഇങ്ങനെയുള്ള ഒരു മകൻ എനിക്ക് ഇപ്പോൾ ലഭിച്ചാൽ, ഞാൻ എന്റെ മാരിൽ ആ കുഞ്ഞിനെ വെച്ച്, എന്റെ മുല നൽകും.
തസ്യാഃപൂര്ണം മാനസം ച ചകാര ഭഗവാന്പ്രഭുഃ । സ്തനം ദത്ത്വാ ച ഗോലോകം യയൌ സാ രത്നയാനതഃ
ഭഗവാൻ അവളുടെ മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹം പൂർണ്ണമാക്കി; മുല നൽകിക്കൊടുത്ത ശേഷം, അവൾ രത്നയാനത്തിൽ ആദരവോടെ ഗോലോകത്തിലേക്ക് പോയി.
കുബ്ജാ സാ ഭഗിനീ പൂര്വം രാവണസ്യ ദുരാത്മനഃ । ശ്രീരാമം ചകമേ കാമാന്നാമ്നാ ശൂര്പണഖാ സതീ
കുബ്ജ എന്ന ആ കുനിയുള്ള സ്ത്രീ, മുമ്പ് ദുഷ്ടനായ രാവണന്റെ സഹോദരിയായിരുന്നു; കാമത്താൽ, ശൂർപണഖ എന്ന പേരിൽ, അവൾ ശ്രീരാമനെ ആഗ്രഹിച്ചു.
നാസാം ചിച്ഛേദ തസ്യാശ്ച ലക്ഷ്മണോ ധാര്മികേശ്വരഃ । തപസാ ച വരം ലേഭേ ബ്രഹ്മണഃ പ്രിയമീശ്വരമ്
ധർമ്മനാഥനായ ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ മൂക്ക് വെട്ടി; കഠിനതപസ്സിലൂടെ അവൾ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പ്രിയമായ ഈശ്വരനെ വരമായി നേടി.
തേന പുണ്യേന തംലബ്ധ്വാ ഗോലോകം സാ ജഗാമ ഹ । ഗോപീ ബഭൂവ ഗോലോകേ കൃഷ്ണസ്യാഽഽലിങ്ഗനേന ച
ആ പുണ്യഫലത്തിൽ അവൾ ഗോലോകം പ്രാപിച്ചു; അവിടെ കൃഷ്ണന്റെ ആലിംഗനത്തിലൂടെ അവൾ ഒരു ഗോപിയായി ജനിച്ചു.
നരകോ ഹരിവധ്യശ്ച സ്വപൂര്വപ്രാക്തനേന ച । പാണിം ജഗ്രാഹ കന്യാനാം സാക്ഷിണൌ ശശിഭാസ്കരൌ
നരകനും ഹരിവധ്യനും തങ്ങളുടെ പഴയ കർമ്മഫലത്താൽ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും സാക്ഷികളായി, പെൺകുട്ടികളുടെ കൈ പിടിച്ചു വിവാഹം കഴിച്ചു.
ഭീഷ്മകന്യാ മഹാലക്ഷ്മീഃ ശീകൃഷ്ണസ്യ പ്രിയാ സതീ । വൈകുണ്ഠാദാഗതാ സാധ്വീ ബ്രഹ്മണോഽനൃമതേന ച
ഭീഷ്മകന്റെ മകൾ മഹാലക്ഷ്മി, ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പ്രിയയും വിശുദ്ധയായ ഭാര്യയും, വൈകുണ്ഠത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം ഭൂമിയിൽ എത്തി.
സത്രാജിതസ്യ കന്യാ സാ സത്യഭാമാ വസുംധര । ദദൌ കൃഷ്ണായ രാജാ സ തം മണിം യൌതുകേന ച
സത്രാജിതിന്റെ മകൾ സത്യഭാമ, ഭൂമിദേവി, രാജാവ് ആ മാണിക്യത്തോടൊപ്പം കന്യാദാനമായി കൃഷ്ണനു നൽകി.
ഭുവോ ഭാരാവതരണഹേതുനാ ഗമനം ഹരേഃ । സംജഹാര ഭുവോ ഭാരം കുരുപാണ്ഡവയുദ്ധതഃ
ഭൂഭാരമൊഴിക്കാനായി ഹരി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചു; കുരുക്കളുടെയും പാണ്ഡവരുടെയും യുദ്ധത്തിലൂടെ ഭൂമിയിലെ ഭാരം നീക്കി.
ശിശുപാലോ ദന്തവക്ത്രോ ജയോ വിജയ ഏവ ച । ദ്വാരിണൌ ദ്വാരഷട്കേ ച വൈകുണ്ഠേ ശ്രീഹരേരപി
ശിശുപാലനും ദന്തവക്രനും ജയയും വിജയയും—ഇവരിൽ രണ്ട് പേർ ശ്രീഹരിയുടെ വൈകുണ്ഠദ്വാരങ്ങളിൽ ദ്വാരപാലകരായിരുന്നു.
കുമാരശാപാത്പതിതൌ പ്രാപ്യ ജന്മത്രയം ധ്രുവമ് । ഹിരണ്യകശിപുശ്ചൈവ തവൈവ പൂര്വപൂരുഷഃ
കുമാരന്റെ ശാപം മൂലം അവർ ഉറപ്പായും മൂന്നു ജന്മങ്ങൾ നേടി; ഹിരണ്യകശിപു നിന്റെ തന്നെ മുൻപൂർവ്വികനായിരുന്നു.
തസ്യ ഭ്രാതാ ഹിരണ്യാക്ഷസ്തേനൈവ വരുണോ ജിതഃ । ഹരിര്നൃസിംഹരൂപേണ തം ജഘാനാവലീലയാ
അവന്റെ സഹോദരൻ ഹിരണ്യാക്ഷൻ, വരുൺനെ ജയിച്ചവൻ, ഹരി നരസിംഹരൂപത്തിൽ കളിയോടെ വധിച്ചു.
സൂകരേണ ഹതോഽന്യശ്ച പൂര്വജന്മകഥാം ശൃണു । ദ്വിതീയേ ജന്മനി പുരാ രാവണഃ കുമ്ഭകര്ണകഃ
മറ്റൊരാൾ വരാഹരൂപത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു; അവരുടെ മുൻജന്മകഥ കേൾക്കു: രണ്ടാമത്തെ ജന്മത്തിൽ അവർ രാവണനും കുംഭകർണ്ണനും ആയിരുന്നു.