പുലകാഞ്ചിതസര്വാങ്ഗസ്തുഷ്ടാവ പരമേശ്വരീമ് । ദുര്വാസാഃ പ്രണതിം കൃത്വാ ശിവദുര്ഗാപദാമ്ബുജേ
ആനന്ദത്തിൽ ശരീരം മുഴുവൻ വിറയച്ച ശംകരൻ പരമേശ്വരിയെ സ്തുതിച്ചു; ദുർവാസാ ശിവനും ദുർഗായുടെയും കമലപാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു,
സ്മാരം സ്മാരം കൃഷ്ണപദം പുനഷ്ച ദ്വാരകാം യയൌ । തത്ര ഗത്വാ ഹരിം ദൃഷ്ട്വാ തുഷ്ടാവ പരമേശ്വരമ്
കൃഷ്ണന്റെ പാദങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർത്തുകൊണ്ട്, ദ്വാരകയിലേക്ക് പോയി; അവിടെ എത്തി ഹരിയെ കണ്ടു, പരമേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു.
ഏകാനംശാലയം ഗത്വാ സ ച രേമേ തയാ സഹ । കൃഷ്ണോ യുധിഷ്ഠിരധ്യാനാത്പ്രയയൌ ഹസ്തിനാപുരമ്
ഏകനംശയുടെ വീട്ടിൽ ചെന്നു അവളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ കഴിഞ്ഞു; യുദിഷ്ഠിരൻ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ ഹസ്തിനാപുരത്തിലേക്ക് പോയി.
കുന്തീം സഭാഷ്യ ഭൂപം ച ഭ്രാതൄം ശ്ചപ്രമുദാഽന്വിതഃ । ഉപായേന ജരാസംധം നിഹത്യ ശാല്വമേവ ച
കുന്തിയോടും രാജാവിനോടും സഹോദരന്മാരോടും സന്തോഷത്തോടെ സംസാരിച്ച്, തന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ജരാസന്ധനെയും ശാൽവനെയും സംഹരിച്ചു.
കാലയാമാസ യജ്ഞം ച വിധിബോധിതദക്ഷിണമ് । മുനീന്ദ്രൈശ്ച നൃപേന്ദ്രൈശ്ച രാജസൂയമഭീപ്സിതമ്
വേദങ്ങൾ നിർദേശിച്ച വിധത്തിൽ ദാനങ്ങൾ നൽകി യജ്ഞം നടത്തി; മഹർഷിമാരോടും രാജാക്കളോടും കൂടെ രാജസൂയയാഗം ആഗ്രഹിച്ചു.
ശിശുപാലം ദന്തവക്ത്രം തത്ര യജ്ഞേ ജഘാന സഃ । അതീവ നിന്ദാം കുര്വന്തം സഭായാം സുരഭൂപയോഃ
അവിടെ ആ യജ്ഞത്തിൽ ശിശുപാലനെയും ദന്തവക്ത്രനെയും, ദേവന്മാരുടെയും രാജാക്കളുടെയും സഭയിൽ വലിയ അപമാനം പറഞ്ഞവരെ, സംഹരിച്ചു.
പപാത തച്ഛരീരം ച ജീവോ ഗത്വാ ഹരേഃ പദ്മ് । തം ദൃഷ്ട്വാ തത്ര സര്വേശം തുഷ്ടാവാഽഽഗാത്യ മാധവമ്
അവരുടെ ശരീരം വീണു; ആത്മാവ് ഹരിയുടെ കമലപാദങ്ങളിൽ എത്തി; അവിടെ സർവ്വേശ്വരനെ കണ്ടു, മാധവനെ സ്തുതിച്ചു.
ശിശുപാല ഉവാച വേദാനാം ജനകോഽസി ത്വം വേദാങ്ഗാനാം ച മാധവ । സുരാണാമസുരാണാം ച പ്രാകൃതാനാം ച ദേഹിനാമ്
ശിശുപാലൻ പറഞ്ഞു: മാധവാ, നീ വേദങ്ങളുടെയും അവയുടെ ഉപവിഭാഗങ്ങളുടെയും ആദിയാണ്; ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉത്ഭവം നീയാണു.
സൂക്ഷ്മാം വിധായ സൃഷ്ടിം ച കല്പഭേദം കരോഷി ച । മായയാ ച സ്വയം ബ്രഹ്മാ ശംകരഃ ശേഷ ഏവ ച
സൂക്ഷ്മമായി സൃഷ്ടി നിർമിച്ച്, നീ യുക്തിയാൽ കല്പഭേദങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു; നിന്റെ മായയാൽ നീയാണ് ബ്രഹ്മാവും ശംകരനും ശേഷനും.
മനവോ മുനയശ്ചൈവ ദേവാശ്ച സൃഷ്ടിപാലകാഃ । കലാംശേനാപി കലയാ ദിക്പാലാശ്ച ഗ്രഹാദയഃ
മനുക്കളും മഹർഷിമാരും ദേവന്മാരും സൃഷ്ടിയുടെ രക്ഷകരും, ദിക്കുകളുടെ രക്ഷകരും ഗ്രഹാദികളും, എല്ലാം നിന്റെ ഒരു ഭാഗത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
സ്വയം പുമാന്സ്വയം സ്ത്രീ ച സ്വയമേവ നപുംസകഃ । കാരണം ച സ്വയം കാര്യം ജന്യശ്ച ജനകഃ സ്വയമ്
നീ തന്നെയാണ് പുരുഷൻ, സ്ത്രീയും, ഉഭയലിംഗനും; നീ തന്നെയാണ് കാരണം, ഫലം, സന്താനവും ജനകനും.
യന്ത്രസ്യ ച ഗുണോ ദോഷോ യന്ത്രിണശ്ച ശ്രുതൌശ്രുതമ് । സര്വേ യന്ത്രാ ഭവാന്യന്ത്രീ ത്വയി സര്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ്
ഉപകരണത്തിന്റെ ഗുണവും ദോഷവും, ഉപയോക്താവിന്റെ അറിവും അജ്ഞതയും, എല്ലാം ഭവാന്റെതാണ്; ഭവാനിൽ എല്ലാം നിലനിൽക്കുന്നു.
മമ ക്ഷമസ്വാപരാധം മൂഢസ്യ ദ്വാരിണസ്തവ । ബ്രഹ്മശാപാത്കുബുദ്ധേശ്ച രക്ഷ രക്ഷ ജഗദ്ഗുരോ
പ്രഭോ, ഞാൻ ഭ്രമിച്ചവനായി ഭവാന്റെ വാതിൽക്കൽ നിന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപത്താൽ, എന്റെ ദുഷ്ടചിന്തകളാൽ, ലോകഗുരുവേ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ, എന്റെ പാപം ക്ഷമിക്കണമേ.
ഇത്യേവമുക്ത്വാ ക്രമതോ ജയോ വിജയ ഏവ ച । മുദാ തൌ യയതുഃ ശീഘ്രം വൈകുണ്ഠദ്വാരമീപ്സിതമ്
ഇങ്ങനെ ക്രമമായി പറഞ്ഞ്, ജയയും വിജയയും ആനന്ദത്തോടെ വേഗത്തിൽ ആഗ്രഹിച്ച വൈകുണ്ഠദ്വാരത്തേക്ക് പോയി.
ശിശുപാലസ്യ സ്തോത്രേണ സര്വേ തേ വിസ്മയം യയുഃ । പരിപൂര്ണതമം കൃത്വാ മേനിരേ കൃഷ്ണമീശ്വരമ്
ശിശുപാലന്റെ സ്തോത്രം കേട്ട് എല്ലാവരും അത്ഭുതപ്പെട്ടു; കൃഷ്ണൻ സർവ്വസമ്പൂർണ്ണനായ ഈശ്വരനാണെന്ന് അംഗീകരിച്ചു.
കാരയിത്വാ രാജസൂയം ഭോജയാമാസ ബ്രാഹ്മണാന് । കുരുപാണ്ഡവയുദ്ധം ച കാരയാമാസ ഭേദതഃ
രാജസൂയയാഗം നടത്തി ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വിരുന്ന് വിളിച്ചു; പിന്നെ കുരുക്കളുടെയും പാണ്ഡവരുടെയും യുദ്ധം വിഭേദം വഴി ഉണ്ടാക്കി.
ഭുവോ ഭാരാവതരണം ചകാര സ കൃപാനിധിഃ । പുനര്യയൌ ദ്വാരകാം ച ചിരം സ്ഥിത്വാ നൃപാജ്ഞയാ
കരുണയുടെ സമുദ്രമായ അദ്ദേഹം ഭൂമിയുടെ ഭാരമൊഴിച്ചു. രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ദ്വാരകയിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി, അവിടെ ദീർഘകാലം താമസിച്ചു.
വിപ്രായാ മൃതവത്സായാ ജീവയാമാസ പുത്രകാന് । മൃതസ്ഥാനാത്സമാനീയ തന്മാത്രേ പ്രദദൌ സുതാന്
മരിച്ചുപോയ മക്കളുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണസ്ത്രിയുടെ മക്കളെ, മരണലോകത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന്, അമ്മയ്ക്ക് തിരികെ നൽകി ജീവിപ്പിച്ചു.
തദ്ദൃഷ്ട്വാ ദേവകീ തുഷ്ടാ യയാചേ മൃതപുത്രകാന് । മൃതസ്ഥാനാത്സമാനീയ ദദൌ മാത്രേ സഹോദരാന്
അത് കണ്ടു ദേവകി സന്തോഷിച്ചു, അവൾ തന്റെ മരിച്ച മക്കളെ ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ അവൻ അവരെ മരണലോകത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന് അമ്മയ്ക്ക് സഹോദരന്മാരായി നൽകി.
സദ്യോ ജഹാര ദാരിദ്ര്യം സുദാമ്നോ ബ്രാഹ്മണസ്യ ച । സമാഗതസ്യ സ്വഗൃഹാദ്ദ്വാരകാം ശരണാര്ഥിനഃ
ദ്വാരകയിലെ തന്റെ വീട്ടിൽ ആശ്രയം തേടി വന്ന ബ്രാഹ്മണനായ സുദാമന്റെ ദാരിദ്ര്യം ഉടൻ തന്നെ നീക്കി.
തസ്മൈ ദദൌ രാജലക്ഷ്മീം നിശ്ചലാം സാപ്തപൌരുഷീമ് । പൃഥുകാനാം കണം ഭുക്ത്വാ ഭക്തസ്യ ഭക്തവത്സലഃ
ഭക്തനെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഭഗവാൻ, സുദാമന് പുഴുങ്ങിയ അരി മാത്രം കഴിച്ചു, ഏഴു തലമുറയ്ക്കും മതിയാകുന്ന അചഞ്ചലമായ രാജസമ്പത്ത് നൽകി.
ബഭൂവ തസ്യ രാജ്യം ച യഥേന്ദ്രസ്യാമരാവതീ । യഥാ ധനേശ്വരോ ദേവോ ധനാഢ്യഃ സ ബഭുവ ഹ
സുദാമന്റെ രാജ്യം ഇന്ദ്രന്റെ അമരാവതിപോലെയും, ധനേശ്വരൻ എങ്ങനെ ധനികനോ അങ്ങനെ സുദാമനും സമ്പന്നനായി.
നിശ്ചലാം ഹരിഭക്തിം ച ദദൌ ദാസ്യം സൃദുര്ലഭമ് । അവിനാശിനി ഗോലോകേ യഥേഷ്ടം പദമുത്തമമ്
അവൻ അചഞ്ചലമായ ഹരിഭക്തിയും, അപൂർവമായ ദാസ്യഭാവവും, ഗോലോകത്തിൽ ഇഷ്ടമാകുന്ന അവിനാശിയായ ഉന്നത സ്ഥാനം കൂടി നൽകി.
ജഹാര പാരിജാതം ച ശക്രാഹംകാരമേവ ച । സത്യാം ച കാരയാമാസ പുണ്യകം വ്രതമീപ്സിതമ് ।। ൧൩൩.
പാരിജാതവൃക്ഷം എടുത്തു, ഇന്ദ്രന്റെ അഹങ്കാരം തകർത്തു. സത്യഭാമയ്ക്ക് ആഗ്രഹിച്ച വ്രതം നിർവഹിക്കാൻ അവസരം ഒരുക്കി.
വര്ധയാമാസ സര്വത്ര നിത്യം നൈമിത്തികം മുനേ । തത്ര വ്രതേ കുമാരായ സ്വാത്മാനം ദക്ഷിണാം ദദൌ ।। ൧൩൩.
മുനിവേ, എല്ലായിടത്തും സ്ഥിരമായും പ്രത്യേകമായും ചെയ്യുന്ന കർമ്മങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിച്ചു. ആ വ്രതത്തിൽ കുമാരനു സ്വയം തന്നെ ദക്ഷിണയായി നൽകി.
ബ്രഹ്മാണാന്ഭോജയാമാസ തേഭ്യോ രത്നം ദദൌ മുദാ । സത്യഭാമാതിമാനം ച വര്ധയാമാസ സര്വതഃ ।। ൧൩൩.
ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അന്നദാനം ചെയ്തു, സന്തോഷത്തോടെ രത്നങ്ങളും നൽകി. സത്യഭാമയുടെ അഭിമാനം എല്ലാതരത്തിലും വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
രുക്മിണ്യാ അതിസൌഭാഗ്യമന്യാസാം ച നവം നവമ് । വൈഷ്ണവാനാം സുരാണാം ച വിപ്രണാമപി പൂജനമ് ।। ൧൩൩.
രുക്മിണിക്ക് അത്യന്തം ഭാഗ്യവും, മറ്റുള്ളവർക്കു പുതുപുതിയ അനുഗ്രഹങ്ങളും നൽകി. വൈഷ്ണവന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആദരിച്ചു.
വര്ധയാമാസ സര്വത്ര നിത്യം നൈമിത്തികം മുനേ । പരമാധ്യാത്മികം ജ്ഞാനമുദ്ധവായ ദദൌ പ്രഭുഃ ।। ൧൩൩.
മുനിവേ, എല്ലായിടത്തും സ്ഥിരവും പ്രത്യേകവുമായ കർമ്മങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിച്ചു. ഉദ്ധവനു പരമാത്മീയമായ ജ്ഞാനം നൽകി.
അര്ജുനം കഥയാമാസ ഗീതാം ച രണമൂര്ധനി । കൃത്വാ നിഷ്കണ്ടകം ചൈവ കൃപയാ ച കൃപാനിധിഃ ।। ൧൩൩.
യുദ്ധഭൂമിയിൽ അർജുനനോട് ഗീതാ ഉപദേശിച്ചു. കരുണയാൽ രാജ്യം ശത്രുക്കളിൽ നിന്ന് ശുദ്ധമാക്കി.
യുധിഷ്ഠിരായ പൃഥിവീരാജ്യലക്ഷ്മീം ദദൌ പ്രഭുഃ । ദുര്ഗാം ച പൂജയാമാസ വൈഷ്മവീം ഗ്രാമദേവതാമ്
യുധിഷ്ഠിരനു ഭൂമിയുടെ രാജസമ്പത്ത് നൽകി. ദുർഗ്ഗയെ, ഗ്രാമദേവിയായ വൈഷ്ണവിയെ ആരാധിച്ചു.