തമുവാച ജഗന്നാഥോ ഹിതം സത്യം പുരാതനമ് । ജ്ഞാനം ച വേദവിഹിതം സര്വേഷാം ച സതാം മതമ്
ലോകനാഥൻ അവനോട് ഉപകാരപ്രദവും സത്യവുമായ പുരാതനമായ വാക്കുകളും, വേദങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ച ജ്ഞാനവും, സന്മാർഗ്ഗികൾ അംഗീകരിച്ച ഉപദേശവും പറഞ്ഞു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച മാ ഭേര്വിപ്ര ശിവാംശസ്ത്വം കിം ന ജാനാസി ജ്ഞാനതഃ । അഹം സര്വസ്യ പ്രഭവോ മത്തഃ സര്വം പ്രവര്തതേ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഭയപ്പെടേണ്ട, ബ്രാഹ്മണാ; നീ ശിവന്റെ അംശമാണ്. ജ്ഞാനത്താൽ ഇതറിയുന്നില്ലേ? ഞാൻ എല്ലാറ്റിനും മൂലമാണ്; എന്നിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
അഹമാത്മാ ച സര്വേഷാം ശാവാഃ സര്വേ മയാ വിനാ । പ്രാണിദേഹാന്മയി ഗതേ യാന്ത്യേവ സര്വശക്തയഃ
എല്ലാവർക്കും ഞാൻ ആത്മാവാണ്; എല്ലാപ്രാണികളും എനിക്ക് ഇല്ലാതെ നിലനിൽക്കില്ല. പ്രാണൻ ശരീരങ്ങൾ എന്നിൽ ലയിക്കുമ്പോൾ എല്ലാ ശക്തികളും എന്നിലേക്കു തിരികെ വരുന്നു.
ജാതാവപ്യേക ഏവാഹം വ്യക്താവേവ പൃഥക്പൃഥക് । യോ ഭുങ്ക്തേ തസ്യ തൃപ്തിഃ സ്യാന്നാന്യേഷാം ച കദാചന
ജനനത്തിൽ പോലും ഞാൻ ഒരുവൻ മാത്രമാണ്, പക്ഷേ വ്യത്യസ്തമായി പ്രകടമാകുന്നു; ആസ്വദിക്കുന്നവനാണ് തൃപ്തി അനുഭവിക്കുന്നത്, മറ്റുള്ളവർക്ക് ഒരിക്കലും അതില്ല.
പൃഥഗ്ജീവാദിസര്വേഷാം പ്രതിമാനം ച പ്രാണിനാമ് । പരിപൂര്ണതമോഽഹം ച ഗോലോകേ രാസമണ്ഡലേ
പ്രത്യേക ജീവന്മാരിലും എല്ലാ സജീവികളിലും ഞാൻ പൂർണ്ണതയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു, ഗോലോകത്തിൽ, രാസമണ്ഡലത്തിൽ.
ശ്രീദാമശാപാദ്രാധാ സാ മാം ദ്രഷ്ടുമക്ഷമാഽധുനാ । സര്വേ ചൈവാംശരൂപേണാ കലയാ ച തദംശതഃ
ശ്രീദാമന്റെ ശാപം മൂലം രാധയ്ക്ക് ഇപ്പോൾ എന്നെ കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല; എല്ലാവരും അംശരൂപത്തിലും, എന്റെ അംശത്തിലും അവരുടെ അംശത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നു.
രുക്മിണീമന്ദിരേ ചാംശോഽപ്യന്യാസാം മന്ദിരേ കലാഃ । മമാപി കുത്രചിച്ചാംശം കുത്ര ചിച്ച കലാകലാഃ
രുക്മിണിയുടെ മണ്ഡിരത്തിൽ എന്റെ ഒരു അംശം, മറ്റു മണ്ഡിരങ്ങളിൽ കലകൾ; എവിടെയോ എന്റെ ഒരു അംശം, എവിടെയോ അതിന്റെ ഭാഗം ഭാഗം.
കലാകലാംശാഃ കുത്രാപി പ്രതിമാസു ച ദേഹിഷു । ഇത്യുക്ത്വാ ജഗതാം നാഥോ ഗൃഹസ്യാഭ്യന്തരം യയൌ ദുര്വാസാശ്ച പ്രിയാം ത്യക്ത്വാ ശ്രീഹരേസ്തപസേ ഗതഃ
ഭാഗം ഭാഗങ്ങളുടെയും അംശങ്ങൾ എവിടെയോ പ്രതിമകളിലും, ജീവികളിലും കാണാം; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ലോകനാഥൻ വീട്ടിനകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചു, ദുര്വാസാസ് പ്രിയയെ വിട്ട് ശ്രീഹരിയെ ധ്യാനിക്കാൻ തപസ്സിന് പോയി.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മo മഹാo ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖo ഉത്തo നാരദനാo മുനികൃഷ്ണസംo ദ്വാദശാധികാശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മവൈവർത മഹാപുരാണത്തിലെ ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖണ്ഡത്തിൽ നാരദനും കൃഷ്ണമുനിയും നടത്തിയ സംവാദം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നൂറിനിറെണ്ണം പതിനിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
അഥ ത്രയോദശാധികശതതമോഽധ്യായഃ നാരായണ ഉവാച സശിഷ്യശ്ചാപി ദുര്വാസാസ്ത്യക്ത്വാ ച ദ്വാരകാം പുരീമ് । കൈലാസം പ്രയയൌ ഭക്ത്യാ ശംകരം ദ്രഷ്ടുമീശ്വരമ്
ഇപ്പോൾ നൂറിനിറെണ്ണം പതിമൂന്നാം അധ്യായം തുടങ്ങുന്നു. നാരായണൻ പറഞ്ഞു: ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം ദുര്വാസാസ് ദ്വാരകാ നഗരം വിട്ട് ഭക്തിയോടെ ശങ്കരനെ കാണാൻ കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി.
ഗത്വാ മുനിശ്ച കൈലാസം പ്രണനാമ ശിവം ശിവാമ് । തുഷ്ടാവ പരയാ ഭക്ത്യാ സശിഷ്യഃ പ്രണതഃ ശുചിഃ
മുനിവർ കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി ശിവനും ശിവയുമാരെ നമസ്കരിച്ചു. ശുദ്ധഹൃദയത്തോടും ശിഷ്യന്മാരോടും കൂടെ, പരമഭക്തിയോടെ അവരെ സ്തുതിച്ചു.
തത്സര്വം കഥയാമാസ വൃത്താന്തം ശ്രീഹരേരപി । ആത്മനസ്തപസസ്തത്ത്വം സ്വവൈരാഗ്യം ച ചേതമഃ
അവൻ ശ്രീഹരിയെക്കുറിച്ചുള്ള മുഴുവൻ സംഭവവും, താനെടുത്ത വ്രതങ്ങളുടെ സത്യവും, സ്വന്തം വൈരാഗ്യവും മനസ്സിന്റെ നിലയും എല്ലാം പറഞ്ഞുതന്നു.
മുനേശ്ച വചനം ശ്രുത്വാ പ്രഹസ്യ പാര്വതീ സതീ। തമുവാച ഹിതം സത്യം സാക്ഷാച്ഛംകരമംനിധൌ
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, പാവനായ പാർവതി സ്നേഹത്തോടെ പുഞ്ചിരിച്ച്, ശംകരന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അവനോട് സത്യമുള്ള ഉപകാരപ്രദമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
പാര്വത്യുവാച ധര്മതത്ത്വം ന ജാനാസി ധര്മിഷ്ഠം മന്യസേ സ്വയമ് । അനപത്യാം പരിത്യജ്യ വവ യാസി തപസേ മുനേ
പാർവതി പറഞ്ഞു: നീ ധർമ്മത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സത്യം അറിയുന്നില്ല, എന്നാൽ നീ തന്നെ ധാർമ്മികനെന്ന് കരുതുന്നു. സുന്ദരിയായ, സന്താനമില്ലാത്ത ഭാര്യയെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ വ്രതം ചെയ്യാൻ പോകുന്നു, മുനിവരെ.
അനപത്യാം ച യുവതീം കുലജാം ച പതിവ്രതാമ് । ത്യക്ത്വാ ഭവേയുഃ സംന്യാസീ ബ്രഹ്മചാരീ യതീതി വാ
സന്താനമില്ലാത്ത, നല്ല കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച, ഭർത്താവിനോട് ഭക്തിയുള്ള ഭാര്യയെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ മാത്രമേ, ഒരാൾ സന്ന്യാസിയാകാനോ ബ്രഹ്മചാരിയായോ യതിയായോ കഴിയൂ.
വാണിജ്യേ വാ പ്രവാസേ വാ ചിരം ദൂരം പ്രയാതി യഃ । തീര്ഥേ വാ തപസേ വാഽപി മോക്ഷാര്ഥം ജന്മ ഖണ്ഡിതുമ്
വാണിജ്യത്തിനോ ദീർഘയാത്രയ്ക്കോ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കോ വ്രതത്തിനോ മോക്ഷം നേടാനോ, ജന്മചക്രം അവസാനിപ്പിക്കാനോ ഒരാൾ ദൂരെയോ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന യാത്രയ്ക്കു പോകുന്നുവെങ്കിൽ,
ന മോക്ഷസ്തസ്യ ഭവതി ധര്മസ്യ സ്ഖലനം ധ്രുവമ് । അഭിശാപേന ഭാര്യായാ നരകം ച പരത്ര യ
അവനു മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല; ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റൽ ഉറപ്പാണ്. ഭാര്യയുടെ ശാപം മൂലം അവൻ മരണത്തിന് ശേഷം നരകത്തിൽ പോകും.
ഇഹൈവ ച യശോനാശ ഇത്യാഹ കമലോദ്ഭവഃ । ദ്വാരകാം ഗച്ഛ ഹേ വിപ്ര സ്വധര്മ രക്ഷ സാംപ്രതമ്
ഇഹലോകത്തുതന്നെ അവന്റെ പ്രശസ്തി നശിക്കും — കമലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ അങ്ങനെ പറയുന്നു. ബ്രാഹ്മണാ, ദ്വാരകയിലേക്കു പോയി, ഇപ്പോൾ നിന്റെ ധർമ്മം കാത്തുസൂക്ഷിക്ക.
ഏകാനംശാം മദംശാം ച ധര്മതഃ പരിപാലയ । പാദപദ്മാര്ജിതം പാദപദ്മം സര്വസുദുര്ലഭമ്
ഏകനംസയെയും എന്റെ ഭാഗത്തെയും നീ ധർമ്മപൂർവ്വം സംരക്ഷിക്കണം; പാദധൂളിയിൽ ലഭിക്കുന്ന പാദപദ്മം വളരെ അപൂർവമാണ്.
സംതതം ശംഭുനാ ഗീതം മുനീന്ദ്രൈഃ സനകാദിഭിഃ । പരിത്യജ സുരതരോഃ കൃഷ്ണസ്യ പരമാത്മനഃ
ശംഭുവും സനകാദിമുനിമാരും എല്ലാം ഈ സത്യം എന്നും പാടിയിട്ടുണ്ട്; കൃഷ്ണനെന്ന പരമാത്മാവിനായി സ്വർഗവൃക്ഷത്തെയും ഉപേക്ഷിക്കണം.
ക്വ യാസി തപസേ വത്സ സുധാം ത്യക്ത്വാ മനോഹരാമ് । ശ്രീകൃഷ്ണപാദപദ്മം ച സ്വപ്നേ ജപതി യോ മുനേ
കാണാം, മനോഹരമായ അമൃതം ഉപേക്ഷിച്ച് നീ വ്രതത്തിനായി എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്, പ്രിയമേ? ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പാദപദ്മം സ്വപ്നത്തിൽ പോലും ജപിക്കുന്ന മുനിക്ക് —
ശതജന്മകൃതാത്പാപാന്മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ । യദ്ബാല്യേ യച്ച കൌമാരേ വാര്ധകേ യച്ച യൌവനേ
നൂറു ജന്മങ്ങളിൽ പറ്റിയ പാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കും — ഇതിൽ സംശയമില്ല — ബാല്യത്തിൽ, കൗമാരത്തിൽ, വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ, യൗവനത്തിൽ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ പോലും.
കാമതോഽകാമതോ വാഽപി ഭസ്മീഭൂതം ച പാതകമ് । സാക്ഷാദ്യോ ഭാരതേ വര്ഷേ ശ്രീകൃഷ്ണചരണാമ്ബുജമ്
ഇഷ്ടം കൊണ്ടോ ഇഷ്ടമില്ലാതെയോ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ എല്ലാം ദഹിക്കപ്പെടും; ഭാരതഭൂമിയിൽ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പാദപദ്മം നേരിട്ട് ദർശിക്കുന്നവൻ —
ദൃഷ്ട്വാ സദ്യോ ഭവേത്പൂജ്യോ ജീവന്മുക്തോ ഭവേദ്ധ്രുവമ് । കോടിജന്മാര്ജിതാത്സദ്യഃ കൃതപാപാദ്വിമുച്യതേ
ഉടൻ തന്നെ ആരാധനാർഹനാകും, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം നേടും; കോടിയോളം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങളിൽ നിന്നു ഉടൻ മോചിതനാകും.
സര്വാണ്യേവ ഹി തീര്ഥാനി യതഃപൂതാനി നിത്യശഃ । തദ്വ്രതം തത്തപഃ സത്യം തത്പുണ്യം തച്ച പൂജനമ്
എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും അതിനാൽ എന്നും വിശുദ്ധമാണ്; ആ വ്രതം, ആ തപസ്സ്, ആ സത്യം, ആ പുണ്യം, ആ പൂജ —
സഫലം കൃഷ്ണസംബന്ധി സ്വജന്മഖണ്ഡനം യതഃ । കൃഷ്ണഭക്തിവിഹീനശ്ച ബ്രാഹ്മണോ വേദപാരഗഃ
കൃഷ്ണനുമായി ബന്ധമുള്ളതായാൽ മാത്രമേ ഫലം ഉണ്ടാകൂ, കാരണം അതാണ് ജന്മചക്രം അവസാനിപ്പിക്കുന്നത്; കൃഷ്ണഭക്തി ഇല്ലാത്ത ബ്രാഹ്മണൻ, വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവനാണെങ്കിലും —
തത്സങ്ഗാച്ച തദാലാപാ ദ്ഭക്തഭക്തിഃ പ്രണശ്യതി । കൃഷ്ണസ്യോച്ഛിഷ്ടഭോജീ യഃ കുഷ്ണഭക്തശ്ച ബ്രാഹ്മണഃ
അവനോടും അവന്റെ സംസാരത്തോടും ചേർന്ന് ഇരുന്നാൽ ഭക്തന്മാരോടുള്ള ഭക്തിയും കൃഷ്ണഭക്തിയും നശിക്കും; എന്നാൽ കൃഷ്ണന്റെ ഉച്ചിഷ്ടം കഴിക്കുന്ന, കൃഷ്ണഭക്തനായ ബ്രാഹ്മണൻ —
ആവഹ്നിപവനാത്പൂതഃ പൂതം കര്തും ജഗത്ക്ഷമഃ । ശ്രീകൃഷ്ണം ച പരിത്യജ്യ ക്വയാസി തപസേ ദ്വിജ
യാഗത്തിന്റെ അഗ്നിയാലും വായുവാലും ശുദ്ധനാകുന്നു, ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നവനാണ്. ദ്വിജനേ, ശ്രീകൃഷ്ണനെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ വ്രതത്തിനായി എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?
തപസാം ഫലമാപ്നോതി ശ്രീകൃഷ്ണസ്മരണേന ച । യതോ ഭക്തിര്ന ച ഭവേച്ഛ്രീകൃഷ്ണേ പരമാത്മനി
തപസ്സിന്റെ ഫലം ലഭിക്കുകയും ശ്രീകൃഷ്ണനെ ഓർക്കുന്നതിലൂടെ അനുഗ്രഹം നേടുകയും ചെയ്യാം; എന്നാൽ പരമാത്മാവായ ശ്രീകൃഷ്ണനിലേക്കുള്ള ഭക്തി ഉണരുന്നില്ലെങ്കിൽ,
സ ഗുരുഃ പരമോ വൈരീ കരോതി ജന്മ നിഷ്ഫലമ് । പാര്വതീവചനം ശ്രുത്വാ ശംകരഃ പ്രേമവിഹ്വലഃ
അത്തരം ഗുരു ഏറ്റവും വലിയ ശത്രുവാണ്; അങ്ങനെ person's ജന്മം വ്യർത്ഥമാകും. പാർവതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ശംകരൻ സ്നേഹത്തിൽ മുഴുകി.