ജാമ്ബവതീം ലക്ഷ്മണാം ച സമുദ്വാഹം ചകാര സഃ । താഭിഃ സാര്ധ ക്രമേണൈവ പുത്രത്പത്തിം ചകാര ഹ
ജാംബവതിയും ലക്ഷ്മണയും അവൻ വിവാഹം ചെയ്തു; അവരോടൊപ്പം, ക്രമമായി, പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.
ഏകസ്യാം ദശപുത്രാശ്ച കന്യകൈകാ ക്രമേണ ച । നിഹത്യ നരകം ദൈത്യം സപുത്രം ച നൃപേശ്വരമ്
ഒരാളിൽ നിന്ന് പത്ത് പുത്രന്മാരും ഒരു മകളും ക്രമത്തിൽ ജനിച്ചു; നരകാസുരനെയും അവന്റെ പുത്രന്മാരെയും, ആ രാജാവിനെയും സംഹരിച്ചു.
ബലവന്തം മുരം ദൈത്യം ജഘാന രണമൂര്ധനി । ദദര്ശ കന്യാസ്തത്രസ്ഥാഃ സഹസ്രാണാം ച ഷോഡശ
ശക്തനായ മുരാസുരനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ സംഹരിച്ചു; അവിടെ, പതിനാറായിരം കന്യകളെ കണ്ടു.
ശതാധികാ വയസ്യാശ്ച ശശ്വത്സുസ്ഥിരയൌവനാഃ । പ്രഫുല്ലവദനാഃ സര്വാ രത്നഭൂഷണഭൂഷിതാഃ
അവരുടെ സഖികൾ നൂറിലധികം പേരായിരുന്നു, എല്ലാം യൗവനം നിലനിൽക്കുന്നവർ; എല്ലാവരും പുഷ്പംപോലെ ഉജ്ജ്വലമായ മുഖവും രത്നാഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞവരും ആയിരുന്നു.
ശുഭക്ഷണേ ച താസാം ച പാണിം ജഗ്രാഹ മാധവഃ । താഭിഃ സാര്ധം സ രേമേ ച ക്രമേണ ച ശുഭക്ഷണേ
ശുഭക്ഷണത്തിൽ, മാധവൻ അവരുടെ കൈകൾ വിവാഹത്തിന് പിടിച്ചു; അവരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു, ക്രമത്തിൽ ശുഭക്ഷണങ്ങളിൽ.
ഏകസ്യാം ദശപുത്രാശ്ച കന്യകൈകാ ക്രമേണാ ച । ഹരേരേതാന്യപത്യാനി ബഭൂവുശ്ച പൃഥക്പൃഥക്
ഒരാളിൽ നിന്ന് പത്ത് പുത്രന്മാരും ഒരു മകളും ക്രമത്തിൽ ജനിച്ചു; ഹരിയുടെ ഈ സന്തതികൾ ഓരോരുത്തരായി ജനിച്ചു.
ഏകദാ ദ്വാരകാം രമ്യാം ദുര്വാസാ മുനിപുംഗവഃ । ശിഷ്യൈസ്ത്രികോടിഭിഃ സാര്ധമാജഗാമാവലീലയാ
ഒരു ദിവസം, മനോഹരമായ ദ്വാരകാപുരിയിൽ, മഹാനായ ദുർവാസാമുനി മൂന്ന് കോടി ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം ആലങ്കാരികമായി എത്തി.
രാജാ മഹോഗ്രസേനശ്ച സപുത്രഃ സപുരോഹിതഃ । വസുദേവോ വാസുദേവോഽപ്യക്രൂരശ്ചോദ്ധവസ്തഥാ
രാജാവ് മഹോഗ്രസേനനും, പുത്രന്മാരും പുരോഹിതരുമായും; വസുദേവനും വാസുദേവനും അക്രൂരനും ഉദ്ധവനും—
നീത്വാ ഷോഡശോപചാരം പ്രണേമുര്മുനിപുംഗവമ് । ശുഭാര്ശിഷം ച പ്രദദൌ തേഭ്യോ ബ്രഹ്മന്പൃഥക്പൃഥക്
പതിനാറു വിധത്തിലുള്ള ആദരവുകൾ നൽകി, അവർ ആ മഹാമുനിയെ നമസ്കരിച്ചു; അവൻ ഓരോരുത്തർക്കും ശുഭാശംസകൾ നൽകി.
ഏകാനംശാം ച കന്യാം താം ദദൌ തസ്മൈ ശുഭക്ഷണേ । മുക്താമാണിക്യങീരാംശ്ച രത്നം ച യൌതകം ദദൌ
ശുഭക്ഷണത്തിൽ, അവൻ ഏകാംശാ എന്ന മകളെ അവനു നൽകി; മുത്തുകളും മാണിക്യങ്ങളും നീലങ്ങളും മറ്റു രത്നങ്ങളും കല്യാണസമ്മാനമായി നൽകി.
സ രേമേ രാമയാ സാര്ധ മാഹേന്ദ്രേ രത്നമന്ദിരേ । രത്നേന്ദ്രസാരനിര്മാണം ദദൌ തസ്മൈ ശുഭാശ്രമമ്
അവൻ രാമയോടൊപ്പം ഇന്ദ്രന്റെ രത്നമണ്ഡപത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ കഴിഞ്ഞു; രത്നങ്ങളുടെ സാരത്തിൽ നിർമ്മിച്ച ഒരു മനോഹരമായ ആശ്രമം അവനു സമ്മാനിച്ചു.
ഏകദാ സ മുനിശ്രേഷ്ഠഃ സമാലോച്യ സ്വചേതസാ । ശയാനം കൃത്രചിദ്രമ്യപര്യങ്കേ രത്നനിര്മിതേ
ഒരു ദിവസം, ആ മഹാമുനി മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, രത്നങ്ങളിൽ നിർമ്മിച്ച മനോഹരമായ ഒരു കിടക്കയിൽ ആരോ വിശ്രമിക്കുന്നതിനെ കണ്ടു.
ശ്രുതവന്തം പുരാണം ച ശ്രദ്ധയാ കുത്രചിദ്ധിഭുമ് । മഹോത്സവേ നിയുക്തം ച കുത്രചിത്പ്രാങ്ഗണേ ശുഭേ
കൊണ്ടു വിശ്വാസപൂർവ്വം എവിടെയോ പുരാണം ശ്രദ്ധിച്ചു, അല്ലെങ്കിൽ വലിയ ഉത്സവത്തിൽ പങ്കെടുത്തു, അല്ലെങ്കിൽ എങ്ങെങ്കിലും ശുഭമായ അങ്കണത്തിൽ ഇടപെട്ടു,
താമബൂലം ഭുക്തവന്തം ച ഭക്ത്യാ ദത്തം ച സത്യയാ । കുത്രചിത്സേവിതം തല്പേ രുക്മിണ്യാ ശ്ചേതചാമരൈഃ
ഭക്തിയോടും സത്യസന്ധതയോടും കൂടെ നൽകിയ താംബൂലം കഴിച്ചു, അല്ലെങ്കിൽ എവിടെയോ രുക്മിണി യക്ഷപൂച്ച വീശി സേവിച്ച കിടക്കയിൽ വിശ്രമിച്ചു,
കാലിന്ദീസേപിതപദം ശയാനം കുത്രചിന്മുദാ । സര്വത്ര സമസംഭാഷാം ചകാര ഭഗവാന്മുനിമ്
അല്ലെങ്കിൽ കാലിന്ദി പാദങ്ങൾ സേവിച്ചുകൊണ്ട് സന്തോഷത്തോടെ എവിടെയോ കിടന്നിരിക്കുന്നു; എല്ലായിടത്തും ഭഗവാൻ ആ മുനിയുമായി ഒരുപോലെ സംസാരിച്ചു.
വിസ്മയം പ്രയയൌ വിപ്രൌ ദൃഷ്ട്വാ തത്പരമാദ്ഭുതമ് । തുഷ്ടാവ ജഗതീനാഥം രുക്മിണീമന്ദിരേ പുനഃ വസന്തം ച സുധര്മായാം സതാം സംസദി സുന്ദരമ്
ആ അത്ഭുതകരമായ ദൃശ്യങ്ങൾ കണ്ട ബ്രാഹ്മണൻ അത്ഭുതത്തിൽ ആകൃശ്യപ്പെട്ടു; അവൻ ലോകനാഥനെ രുക്മിണിയുടെ മണ്ഡിരത്തിൽ വീണ്ടും സ്തുതിച്ചു, കൂടാതെ സുധർമ എന്ന സഭയിൽ സന്മാർഗ്ഗികൾക്കിടയിൽ മനോഹരമായി പാർക്കുന്നവനെയും.
ദുര്വാസാ ഉവാച ജയ ജയ ജഗതാം നാഥ ജിതസര്വ ജനാര്ദന സര്വാത്മക സര്വേശ സര്വബീജ പുരാതന നിര്ഗുണ നിരീഹ
ദുര്വാസാസ് പറഞ്ഞു: ജയ ജയ ലോകങ്ങളുടെ നാഥാ, സർവ്വജയിയേ, ജനാർദ്ദനാ, സർവ്വാത്മാവേ, സർവ്വേശ്വരാ, ആദിമൂലമായവനേ, ഗുണരഹിതനേ, ആഗ്രഹമില്ലാത്തവനേ,
നിര്ലിപ്ത നിരഞ്ജന നിരാകാര ഭക്താനുഗ്രഹവിഗ്രഹ സത്യമ്വരൂപസനാതന നിഃസ്വരൂപ നിത്യനൂതന
അലിപ്തനായി, മായയില്ലാതെ, രൂപരഹിതനായി, ഭക്തന്മാരെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന ദയാമൂർത്തിയായി, സത്യസ്വരൂപനായി, ശാശ്വതരൂപനായി, സ്വരൂപമില്ലാത്തവനായി, എപ്പോഴും പുതുമയുള്ളവനായി,
ബ്രഹ്മേശശേഷധനേശവന്ദിത പദ്മയാ സേവിതപാദപദ്മ ബ്രഹ്മജ്യോതിരനിര്വചനീയ വേദാവിദിതഗുണരൂപ മഹാകാശസംമാനനീയ പരമാത്മന്നമോഽസ്തു തേ
ബ്രഹ്മാവും ശിവനും അനന്തനും കുബേരനും വന്ദിക്കുന്നവനേ, ലക്ഷ്മി സേവിക്കുന്ന പാദപദ്മങ്ങളേ, വിവരണരഹിതമായ പ്രകാശസ്വരൂപനേ, വേദങ്ങൾക്കു പോലും അറിയാനാകാത്ത ഗുണരൂപനേ, മഹാവ്യോമം ആദരിക്കുന്ന പരമാത്മാവേ, നിനക്കു ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഇത്യേവമുക്ത്വാ മനസാ ഹരേരനുമതേന ച । പ്രണമ്യ തസ്ഥൌ വിപ്രേന്ദ്രസ്തത്രൈവ പുരതോ ഹരേഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഹരിയുടെ മനസ്സിൽ സമ്മതം നേടി, ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ ഹരിയുടെ മുമ്പിൽ നമസ്കരിച്ചു അവിടെ തന്നെ നിന്നു.
തമുവാച ജഗന്നാഥോ ഹിതം സത്യം പുരാതനമ് । ജ്ഞാനം ച വേദവിഹിതം സര്വേഷാം ച സതാം മതമ്
ലോകനാഥൻ അവനോട് ഉപകാരപ്രദവും സത്യവുമായ പുരാതനമായ വാക്കുകളും, വേദങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ച ജ്ഞാനവും, സന്മാർഗ്ഗികൾ അംഗീകരിച്ച ഉപദേശവും പറഞ്ഞു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച മാ ഭേര്വിപ്ര ശിവാംശസ്ത്വം കിം ന ജാനാസി ജ്ഞാനതഃ । അഹം സര്വസ്യ പ്രഭവോ മത്തഃ സര്വം പ്രവര്തതേ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഭയപ്പെടേണ്ട, ബ്രാഹ്മണാ; നീ ശിവന്റെ അംശമാണ്. ജ്ഞാനത്താൽ ഇതറിയുന്നില്ലേ? ഞാൻ എല്ലാറ്റിനും മൂലമാണ്; എന്നിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
അഹമാത്മാ ച സര്വേഷാം ശാവാഃ സര്വേ മയാ വിനാ । പ്രാണിദേഹാന്മയി ഗതേ യാന്ത്യേവ സര്വശക്തയഃ
എല്ലാവർക്കും ഞാൻ ആത്മാവാണ്; എല്ലാപ്രാണികളും എനിക്ക് ഇല്ലാതെ നിലനിൽക്കില്ല. പ്രാണൻ ശരീരങ്ങൾ എന്നിൽ ലയിക്കുമ്പോൾ എല്ലാ ശക്തികളും എന്നിലേക്കു തിരികെ വരുന്നു.
ജാതാവപ്യേക ഏവാഹം വ്യക്താവേവ പൃഥക്പൃഥക് । യോ ഭുങ്ക്തേ തസ്യ തൃപ്തിഃ സ്യാന്നാന്യേഷാം ച കദാചന
ജനനത്തിൽ പോലും ഞാൻ ഒരുവൻ മാത്രമാണ്, പക്ഷേ വ്യത്യസ്തമായി പ്രകടമാകുന്നു; ആസ്വദിക്കുന്നവനാണ് തൃപ്തി അനുഭവിക്കുന്നത്, മറ്റുള്ളവർക്ക് ഒരിക്കലും അതില്ല.
പൃഥഗ്ജീവാദിസര്വേഷാം പ്രതിമാനം ച പ്രാണിനാമ് । പരിപൂര്ണതമോഽഹം ച ഗോലോകേ രാസമണ്ഡലേ
പ്രത്യേക ജീവന്മാരിലും എല്ലാ സജീവികളിലും ഞാൻ പൂർണ്ണതയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു, ഗോലോകത്തിൽ, രാസമണ്ഡലത്തിൽ.
ശ്രീദാമശാപാദ്രാധാ സാ മാം ദ്രഷ്ടുമക്ഷമാഽധുനാ । സര്വേ ചൈവാംശരൂപേണാ കലയാ ച തദംശതഃ
ശ്രീദാമന്റെ ശാപം മൂലം രാധയ്ക്ക് ഇപ്പോൾ എന്നെ കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല; എല്ലാവരും അംശരൂപത്തിലും, എന്റെ അംശത്തിലും അവരുടെ അംശത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നു.
രുക്മിണീമന്ദിരേ ചാംശോഽപ്യന്യാസാം മന്ദിരേ കലാഃ । മമാപി കുത്രചിച്ചാംശം കുത്ര ചിച്ച കലാകലാഃ
രുക്മിണിയുടെ മണ്ഡിരത്തിൽ എന്റെ ഒരു അംശം, മറ്റു മണ്ഡിരങ്ങളിൽ കലകൾ; എവിടെയോ എന്റെ ഒരു അംശം, എവിടെയോ അതിന്റെ ഭാഗം ഭാഗം.
കലാകലാംശാഃ കുത്രാപി പ്രതിമാസു ച ദേഹിഷു । ഇത്യുക്ത്വാ ജഗതാം നാഥോ ഗൃഹസ്യാഭ്യന്തരം യയൌ ദുര്വാസാശ്ച പ്രിയാം ത്യക്ത്വാ ശ്രീഹരേസ്തപസേ ഗതഃ
ഭാഗം ഭാഗങ്ങളുടെയും അംശങ്ങൾ എവിടെയോ പ്രതിമകളിലും, ജീവികളിലും കാണാം; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ലോകനാഥൻ വീട്ടിനകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചു, ദുര്വാസാസ് പ്രിയയെ വിട്ട് ശ്രീഹരിയെ ധ്യാനിക്കാൻ തപസ്സിന് പോയി.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മo മഹാo ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖo ഉത്തo നാരദനാo മുനികൃഷ്ണസംo ദ്വാദശാധികാശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മവൈവർത മഹാപുരാണത്തിലെ ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖണ്ഡത്തിൽ നാരദനും കൃഷ്ണമുനിയും നടത്തിയ സംവാദം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നൂറിനിറെണ്ണം പതിനിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
അഥ ത്രയോദശാധികശതതമോഽധ്യായഃ നാരായണ ഉവാച സശിഷ്യശ്ചാപി ദുര്വാസാസ്ത്യക്ത്വാ ച ദ്വാരകാം പുരീമ് । കൈലാസം പ്രയയൌ ഭക്ത്യാ ശംകരം ദ്രഷ്ടുമീശ്വരമ്
ഇപ്പോൾ നൂറിനിറെണ്ണം പതിമൂന്നാം അധ്യായം തുടങ്ങുന്നു. നാരായണൻ പറഞ്ഞു: ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം ദുര്വാസാസ് ദ്വാരകാ നഗരം വിട്ട് ഭക്തിയോടെ ശങ്കരനെ കാണാൻ കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി.