ജലം ഭിത്ത്വാ യഥാ പദ്മം നരകാദുദ്ധരേച്ച സഃ । കൃഷ്ണേതി മങ്ഗലം നാമ യസ്യ വാചി പ്രവര്തതേ
ജലത്തിന് അകത്ത് നിന്ന് ഒരു താമരയെ എങ്ങനെ പുറത്തെടുക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ "കൃഷ്ണ" എന്ന പുണ്യനാമം നാവിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നവൻ നരകത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുന്നു.
ഭസ്മീഭവന്തി സദ്യസ്തു മഹാപാതകകോടയഃ । അശ്വമേധസഹസ്രേഭ്യഃ ഫലം കൃഷ്ണജപസ്യ ച
അനന്തമായ വലിയ പാപങ്ങൾ ഉടനടി ചാരമാകുന്നു; കൃഷ്ണനാമം ജപിക്കുന്നതിന്റെ ഫലം ആയിരം അശ്വമേധയാഗങ്ങൾക്കാളും വലിയതാണ്.
വരം തേഭ്യഃ പുനര്ജന്മ നാതോ ഭക്തപുനര്ഭവഃ । സര്വേഷാമപി യജ്ഞാനാം ലക്ഷാണി ച വ്രതാനി ച
അവർക്കു വീണ്ടും ജനനം ലഭിക്കുന്നത് അതിനേക്കാൾ നല്ലതാണ്; പക്ഷേ ഭക്തന് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാവില്ല. എല്ലാ യാഗങ്ങളും, ലക്ഷക്കണക്കിന് വ്രതങ്ങളും,
തീര്ഥസ്നാനാനി സര്വാണി തപാംസ്യനശനാനി ച । വേദപാഠസഹസ്രാണി പ്രാദക്ഷിണ്യം ഭുവഃ ശതമ്
എല്ലാ തീർത്ഥസ്നാനങ്ങളും, തപസ്സുകളും, ഉപവാസങ്ങളും, ആയിരക്കണക്കിന് വേദപാരായണങ്ങളും, ഭൂമിയെ നൂറ് പ്രാവശ്യം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നതും,
കൃഷ്ണനാമജപസ്യാസ്യ കലാം നാര്ഹന്തി ഷോഡശീമ് । തേഷാം ലോഭാ ദ്ഭവേത്സ്വര്ഗഫലം ച സുചിരം നൃണാമ്
ഇവയെല്ലാം കൃഷ്ണനാമജപത്തിന്റെ പതിനാറിൽ ഒരു ഭാഗം പോലും തുല്യമായില്ല; ഇവയാൽ മനുഷ്യർക്ക് ദീർഘകാലം സ്വർഗ്ഫലം മാത്രം ലഭിക്കും, ആഗ്രഹം കൊണ്ടു മാത്രം.
സ്വര്കാദവശ്യം പുംസശ്ച ജപകര്തുര്ഹരേഃ പദമ് । കേ ജലേ സര്വദേഹേഽപി ശയനം യസ്യ ചാഽഽത്മനഃ
സ്വർഗത്തിൽനിന്ന് മനുഷ്യൻ നിർബന്ധമായി വീഴും; എന്നാൽ ഹരിയുടെ നാമം ജപിക്കുന്നവൻ, ജലത്തിൽ കിടക്കുന്നവനും എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മാവായിരിക്കുന്നവനും ആയിരിക്കുന്നവന്റെ സാന്നിധ്യം നേടുന്നു.
വദന്തി വൈദികാഃ സര്വേ തം ദേവം കേശവം പരമ് । കംസശ്ച പാതകേ വിഘ്നേ രോഗേ ശോകേ ച ദാനവേ
എല്ലാ വേദപണ്ഡിതരും അവനെ അത്യുത്തമനായ ദൈവമായ കേശവനെന്നു പറയുന്നു; കംസനും, പാപത്തിലും, തടസ്സത്തിലും, രോഗത്തിലും, ദുഃഖത്തിലും, അസുരന്മാരിലും,
തേഷാമരിര്നിഹന്താ ച സ കംസാരിഃ പ്രകീര്തിതഃ । രുദ്രരൂപേണ സംഹര്താ വിശ്വാനാമപി നിത്യശഃ
അവരുടെ ശത്രുവിനെ സംഹരിക്കുന്നവനാണ് കംസാരിയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; രുദ്രസ്വരൂപത്തിൽ അവൻ ലോകങ്ങളെ എല്ലാം നിത്യമായി നശിപ്പിക്കുന്നവനാണ്.
ഭക്താനാം പാതകാനാം ച ഹരിസ്തേന പ്രകീര്തിതഃ । മാ ച ബ്രഹ്മസ്വരൂപാ യാ മൂലപ്രകൃതിരീശ്വരീ
ഭക്തന്മാരുടെയും പാപികളുടെയും പാപങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നവനാണ് ഹരിയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; ബ്രഹ്മസ്വരൂപവും മൂലപ്രകൃതിയും ആയേശ്വരിയും ആയ മായ,
നാരായണീതി വിഖ്യാതാ വിഷ്ണുമായാ സനാതനീ । മഹാലക്ഷ്മീസ്വരൂപാ ച വേദമാതാ സരസ്വതീ രാധാ വസുംധരാ ഗങ്ഗാ താസാം സ്വാമീ ച മാധവഃ
നാരായണിയെന്നു പ്രശസ്തയായ, വിഷ്ണുവിന്റെ ശാശ്വതമായ ശക്തിയായ, മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപവും വേദമാതാവായ സരസ്വതിയും, രാധയും ഭൂമിയും ഗംഗയും ആയവളാണ്; ഇവരുടെ നാഥനാണ് മാധവൻ.
ബ്രഹ്മേശശേഷാദിഭവൈശ്ച വന്ദ്യം ധ്യാനൈര്ന കിംചിത്സനകാദിഭിശ്ച । വേദൈഃ പുരാണൈര്ന നിരൂപിതം ച ഭജസ്വ ഭക്ത്യാ നവനീതചോരമ്
ബ്രഹ്മാവും ഈശ്വരനും അനന്തനും മുതലായവരും വന്ദിക്കുന്നവനാണ് അവൻ; സനകാദിമഹർഷിമാർക്കും ധ്യാനത്തിലൂടെ അവനെ പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയില്ല; വേദങ്ങളും പുരാണങ്ങളും അവനെ നിർവ്വചിച്ചിട്ടില്ല—നീ ഭക്തിയോടെ നവനീതചോറിനെ ആരാധിക്കണം.
ക്വ ചാപി ദുഗ്ധം ക്വ ദഘി ഘൃതം വാ നവോദ്ധൃതം വാ ക്വ ച തക്രമീപ്സിതമ് । തേഷാം ക്വ ചോരോഭവതിം ക്വ ചാപി ക്വ ബന്ധനം തേ ഭവമൂലമധ്യേ
എവിടെയാണ് പാൽ, എവിടെയാണ് തൈര്, എവിടെയാണ് പുതിയ വെണ്ണ, എവിടെയാണ് അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മജ്ജി? അവയിൽ ആരാണ് കള്ളൻ? അവനെ എവിടെയാണ് ബന്ധനം, ഈ സൃഷ്ടിയുടെ അടിത്തറയിൽ?
ന യോഗിഭിഃ സിദ്ധഗണൈര്മുനീന്ദ്രൈര്ന ഭക്തസംഘൈര്ഭവപദ്മശേഷൈഃ । യോഗൈര്ന ബദ്ധോ ന ഹി രക്ഷിതും ക്ഷമൈഃ കഥം സ വദ്ധസ്തവ മൂലമധ്യതഃ
യോഗികളും സിദ്ധന്മാരും മഹർഷിമാരും ഭക്തസംഘങ്ങളും ലോകപതികളും യോഗശക്തികളും ചേർന്നാലും അവനെ ബന്ധിക്കാനോ രക്ഷിക്കാനോ കഴിയില്ല; എങ്ങനെ നീ അവനെ സൃഷ്ടിയുടെ അടിത്തറയിൽ ബന്ധിച്ചു?
പ്രമ്ണാനു ഭക്ത്യാ സ്തവനേന പൂജയാ ഭജസ്വ പുത്രം തരസാ ച ഭാരതേ । ഹൃത്പദ്മമധ്യേ സ്ഥിതമീശ്വരം പരം ധ്യാനേന യത്നേന ച സംതതം സതി
അളവില്ലാത്ത ഭക്തിയോടെ, സ്തുതിയും പൂജയും നടത്തി, നീ വേഗത്തിൽ ആ കുഞ്ഞിനെ സേവിക്കണം, ഭാരതിയേ; ഹൃദയത്തിലെ കമലത്തിന്റെ നടുവിൽ പാർക്കുന്ന പരമേശ്വരനെ നീ നിരന്തരമായി ധ്യാനത്തിലും പരിശ്രമത്തിലും ആലോചിക്കണം.
വരം വൃണുഷ്വ ഭദ്രം തേ യത്തേ മനസി വാഞ്ഛിതമ് । സര്വം ദാസ്യാമി ജഗതി ദേവാനാമപി ദുര്ലഭമ്
നിന്റെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതൊന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, ഭദ്രേ; ലോകത്തിൽ ദേവന്മാർക്കു പോലും പ്രാപ്തിയില്ലാത്തതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു നൽകും.
യശോദോവാച ഹരൌ ച നിശ്ചലാ ഭക്തിസ്തദ്ദാസ്യം വാഞ്ഛിതം മമ । തവ നാമ്നശ്ച വ്യുത്പത്തിഃ കാ വാ തദ്വക്തുമര്ഹസി
യശോദ പറഞ്ഞു: ഹരിയിൽ അചഞ്ചലമായ ഭക്തിയും അവനെ സേവിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹവുമാണ് എനിക്കു വേണമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നിന്റെ നാമത്തിന്റെ ഉത്ഭവം എന്താണെന്ന് നീ എനിക്കു പറയണം.
രാധികോവാച ഭവേദ്ഭക്തിര്നിശ്ചലാ തേ ഹരേര്ദാസ്യം ച ദുര്ലഭമ് । ലഭസ്വ മദ്വരേണാപി കഥയാമി സുനിര്ണയമ്
രാധിക പറഞ്ഞു: ഹരിയിൽ അചഞ്ചലമായ ഭക്തിയും, ദുർലഭമായ അവനെ സേവിക്കാനുള്ള അവസരവും നിനക്കുണ്ടാകട്ടെ; എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ നീ അതു നേടും—നിശ്ചിതമായ സത്യം ഞാൻ പറയാം.
പുരാ നന്ദേന ദൃഷ്ടാഽഹം ഭാണ്ഡീരേ വടമൂലകേ । മയാ ച കഥിതോ നന്ദോ നിഷിദ്ധശ്ച പ്രജേശ്വരഃ
പണ്ടു ഞാൻ ഭാണ്ഡീരത്തിൽ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിലിരുന്നപ്പോൾ നന്ദൻ എന്നെ കണ്ടു; ഞാൻ നന്ദനോട് സംസാരിച്ചപ്പോൾ ജനങ്ങളുടെ നാഥൻ എന്നെ വിലക്കി.
അഹമേവ സ്വയം രാധാ ഛായാ രായണകാമിനീ । രായണഃ ശ്രീഹരേരംശഃ പാര്ഷദപ്രവരോ മഹാന്
ഞാനാണ് രാധയും, രായണന്റെ പ്രിയയും, അവന്റെ നിഴലുമാണ്. രായണൻ ശ്രീഹരിയുടെ ഭാഗവും, ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അനുചരനുമാണ്.
രാശബ്ദശ്ച മഹാവിഷ്ണുര്വിശ്വാനി യസ്യ ലോമസു । വിശ്വപ്രാണിഷു വിശ്വേഷു ധാ ധാത്രീ മാതൃവാചകഃ
'രാ' എന്ന അക്ഷരം മഹാവിഷ്ണുവാണ്, അവന്റെ രോമരന്ധ്രങ്ങളിൽ എല്ലാ ലോകങ്ങളും നിലകൊള്ളുന്നു. എല്ലാ ജീവികളിലും ലോകങ്ങളിലും 'ധാ' എന്നത് പോഷകമായ അമ്മയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ധാത്രീ മാതാഽഹമേതേഷാം മൂലപ്രകൃതിരീശ്വരീ । തേന രാധാ സമാഖ്യാതാ ഹരിണാ ച പുരാ ബുധൈഃ
ഈ എല്ലാവർക്കും പോഷകമായ അമ്മയും, ആദിപ്രകൃതിയും, പരമേശ്വരിയുമാണ് ഞാൻ. അതുകൊണ്ടാണ് ഹരിയും, പഴയ ജ്ഞാനികളും എന്നെ രാധ എന്ന് വിളിച്ചത്.
അഹം സുദാമശാപേന വൃഷഭാനസുതാഽധുനാ । ശതവര്ഷം ച വിച്ഛേദോ ഹരിണാ സഹ സാംപ്രതമ്
സുദാമന്റെ ശാപം മൂലം ഞാൻ ഇപ്പോൾ വൃഷഭാനുവിന്റെ മകളായി ജനിച്ചു. ഇപ്പോൾ നൂറു വർഷം ഹരിയിലേക്കുള്ള വേർപാടാണ്.
വൃഷഭാനശ്ച കൃഷ്ണസ്യ പാര്ഷദപ്രവരോ മഹാന് । പിതൄണാം മാനസീ കന്യാ മമ മാതാ കലാവതീ
വൃഷഭാനു കൃഷ്ണന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അനുചരനാണ്. പിതൃവരിൽ കലാവതി എന്നവളാണ് എന്റെ അമ്മ, അവൾ മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച മകളാണ്.
അയോനിസംഭവാഽഹം ച മമ മാതാ ച ഭാരതേ । പുനഃ സാര്ഥം ച യുഷ്മാഭിര്യാസ്യാമി ശ്രീഹരേഃ പദമ്
ഞാൻ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവളല്ല, എന്റെ അമ്മയും അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഭാരതത്തിൽ. വീണ്ടും നിങ്ങൾക്കൊപ്പമൊത്ത് ഞാൻ ശ്രീഹരിയുടെ പദത്തിലേക്ക് പോകും.
ഇതി തേ കഥിതം സര്വം വ്രജം വ്രജ വ്രജേശ്വരി । വ്രജേശ്വരേണ സഹിതാ സ്വാമിനാ ജ്ഞാനിനാ സതി
ഇങ്ങനെ എല്ലാം നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇനി നീ വ്രജത്തിലേക്ക് പോവുക, വ്രജേശ്വരിയായ്, ജ്ഞാനിയുമായ സ്വാമിയോടൊപ്പം.
മമാധുനാ ച ഭവതീ ധ്യാനസ്യ വ്യവധാനികാ । ധ്യാനഭങ്ഗേ മഹാദോഷോ നരാണാമപി സുന്ദരി
ഇപ്പോൾ നീ എന്റെ ധ്യാനത്തിൽ തടസ്സം വരുത്തുകയാണ്. ധ്യാനം ഭംഗം വരുത്തുന്നത് മനുഷ്യർക്കും വലിയ പാപമാണ്, സുന്ദരിയേ.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മo മഹാo ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖo ഉത്തo നാരാദനാo രാധായശോദാസംo ഏകാദശാധികശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ മഹാ ബ്രഹ്മവൈവർതപുരാണത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണജനനത്തെ കുറിച്ചുള്ള നാരായണൻ, രാധ, യശോദ എന്നിവരുടെ സംഭാഷണമായ നൂറ്റൊൻപതാം അധ്യായം അവസാനിക്കുന്നു.
അഥ ദ്വാദശാധികശതതമോഽധ്യായഃ നാരായണ ഉവാച വാസുദേവോ ദ്വാരകായാം വസുദേവാജ്ഞയാ മുനേ । പ്രയയൌ രത്നരുചിരം രുക്മിണീമന്ദിരം വരമ്
ഇനി നൂറ്റിരണ്ടാം അധ്യായം തുടങ്ങുന്നു. നാരായണൻ പറഞ്ഞു: ദ്വാരകയിൽ വസുദേവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം വാസുദേവൻ, മഹർഷേ, രത്നങ്ങളാൽ തിളങ്ങുന്ന രുക്മിണിയുടെ മനോഹരമായ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പോയി.
ശുദ്ധസ്ഫടികസംകാശമമൂല്യരത്നനിര്മിതമ് । പുരതഃ പരിതോ രമ്യം നാനാചിത്രേണ ചിത്രിതമ്
അത് ശുദ്ധമായ സ്ഫടികംപോലെയും, വിലകൂടിയ രത്നങ്ങളിൽ നിർമ്മിതവുമായിരുന്നു. ചുറ്റും മനോഹരമായ ചിത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
അമൂല്യരത്നകലശം ശ്വേതചാമരദര്പണൈഃ । വഹനിശുദ്ധാശുകൈഃ ശുദ്ധൈഃ പരിതഃ പരിശോഭിതമ്
വിലയേറിയ രത്നങ്ങളിൽ നിർമ്മിതമായ കലശങ്ങളും, വെള്ളയാകപൂച്ചവാലുകളും, കണ്ണാടികളും, ശുദ്ധമായ പാവാടകളും ചുറ്റും അലങ്കാരം ആയി നിലകൊള്ളുന്നു.