അന്യാസു രമണീയാസു ശ്രേഷ്ഠാ ച സുമനോഹരാ । രുക്മിണ്യാ ഭീഷ്മകന്യായാഃ കലാം നാര്ഹതി ഷോഡശീമ്
മറ്റു സുന്ദരികളും ശ്രേഷ്ഠരായ സ്ത്രീകളും, ഭീഷ്മകന്റെ മകൾ രുക്മിണിയുടെ പതിനാറിൽ ഒന്ന് ഭാഗം പോലും തുല്യരല്ല.
താം ദൃഷ്ട്വാ രാജരാജേന്ദ്രോ വാലക്രീഡാരതാം പരാമ് । ബാലാം സുശോഭാം കുര്വന്തീം യഥാഽഭ്രേഷു വിധോഃ കലാമ്
അവളെ ബാല്യത്തിൽ കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും, മേഘങ്ങളിൽ അർദ്ധചന്ദ്രൻ പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നതും രാജാധിരാജാവ് കണ്ടു.
ശരത്പൂര്ണേന്ദുശോഭാഢ്യാം ശരത്കമലലോചനാമ് । വിവാഹയോഗ്യാം യുവതീം ലജ്ജാനമ്രാനനാം ശുഭമ്
ശരത്കാലത്തിലെ പൂർണ്ണചന്ദ്രന്റെ ഭാവവും, ശരത്കമലപൂവിന്റെ കണ്ണുകളും, വിവാഹയോഗ്യമായ യുവതിയും, ലജ്ജയാൽ തലതാഴ്ത്തിയ മനോഹരമായ മുഖവുമുള്ളവളായിരുന്നു അവൾ.
സഹസാ ചിന്തിതോ ധര്മോ ധര്മശീലശ്ച സുവ്രതഃ । സുതാം പപ്രച്ഛ പുത്രാംശ്ച ബ്രാഹ്മണാംശ്ച പുരോഹിതാന്
അപ്രതീക്ഷിതമായി തന്റെ ധർമ്മം ചിന്തിച്ച രാജാവ്, സത്യനിഷ്ഠനും വ്രതസ്ഥനും ആയവൻ, തന്റെ മക്കളോടും മകളോടും ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും യജ്ഞികന്മാരോടും ചോദിച്ചു.
കം വൃണോമി സുതാര്ധ ച വരാഹം പ്രവരം വരമ് । മുനിപുത്രം ദേവപുത്രം രാജേന്ദ്രസുതമീപ്സിതമ്
എന്റെ മകൾക്ക് വരനായി ആരെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടത്? ഒരു മുനിപുത്രനോ, ദേവപുത്രനോ, രാജകുമാരനോ—ആരാണവള്ക്ക് ഏറ്റവും ഉചിതൻ?
വിവാഹയോഗ്യാ കന്യാ മേ വര്ധമാനാ മനോഹരാ । ശീഘ്രം പശ്യ വരം യാഗ്യം നവയൌവനസംസ്ഥിതമ്
എന്റെ മകൾ ഇപ്പോൾ വളർന്ന് മനോഹരയാണു, വിവാഹയോഗ്യയാണു; ഉടൻ തന്നെ നല്ല യൗവനത്തിൽ ഉള്ള ഉചിതനായ വരനെ കണ്ടെത്തുക.
ധര്മശീലം സത്യസംധം നാരായണപരായണമ് । മഹാകുലപ്രസൂതം ച സര്വത്രൈവ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
അവൻ ധാർമികനും സത്യവാനുമാകണം, നാരായണഭക്തനാകണം, വലിയ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചവനും എല്ലായിടത്തും പ്രശസ്തനുമാകണം.
കരോഷി രാജപുത്രം ചേദ്രണശാസ്ത്രവിശാരദമ് । മഹാരഥം പ്രതാപാര്ഹം രണമൂര്ധ്നി ച സുസ്ഥിരമ്
നിങ്ങൾ രാജകുമാരനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ യുദ്ധകലയിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവനും, മഹാരഥനും, വീര്യശാലിയും, പോരിന്റെ നടുവിൽ ഉറച്ചവനും ആകണം.
കരോഷി ദേവപുത്രം ചേദ്ദേവം ഗുണയുതം തഥാ । കരോഷി മുനിപുത്രം ചേച്ചതുര്വേദവിശാരദമ്
നിങ്ങള് അവനെ ഒരു ദേവന്റെ മകനായി സൃഷ്ടിച്ചാല്, ദൈവഗുണങ്ങള് അവനില് ഉണ്ടാകും. ഒരു മുനിയുടെ മകനായി സൃഷ്ടിച്ചാല്, നാലു വേദങ്ങളിലും പാടവം ഉള്ളവനാകും.
വാവദൂകം വിചാരജ്ഞം സിദ്ധാന്തേഷു നിതാന്തകമ് । നൃപേന്ദ്രവചനം ശ്രുത്വാ തമുവാച മുനേഃ സുതഃ
അവന് വാക്കില് പ്രാവീണ്യവും വിവേകവും തത്വചിന്തകളില് ആഴമുള്ള അറിവും ഉള്ളവനാകും. രാജാവിന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടു, മുനിയുടെ മകന് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഗോതമസ്യ ശതാനന്ദോ വേദവേദാങ്ഗപാരഗഃ । ആപ്തഃ പ്രവക്താ വിജ്ഞശ്ച ധര്മീ കുലപുരോഹിതഃ
ഗൗതമന്റെ മകനായ ശതാനന്ദന് വേദങ്ങളും അതിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങളും പൂര്ണമായി പഠിച്ചവനും, വിശ്വസ്തനും, വാഗ്മിയും, ജ്ഞാനിയും, ധാര്മ്മികനും, കുടുംബപുരോഹിതനും ആയിരുന്നു.
ശതാനന്ദ ഉവാച രാജേന്ദ്ര ത്വം ച ധര്മജ്ഞോ ധര്മശാസ്ത്രവിശാരദഃ । പൃര്വാഖ്യാനം ച വേദോക്തം കഥയാമി നിശാമയ
ശതാനന്ദന് പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, നീ ധര്മത്തില് പ്രാവീണ്യവും ധര്മശാസ്ത്രങ്ങളില് വിദഗ്ധതയും ഉള്ളവനാണ്. വേദങ്ങളില് പറയുന്ന പഴയ കഥ ഞാന് പറയാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേള്ക്കൂ.
ഭുവോ ഭാരാവതരണേ സ്വയം നാരായണോ ഭുവി । വസുദേവസുതഃ ശ്രീമാന്പരിബൂര്ണതമഃ പ്രഭുഃ
ഭൂമിയിലെ ഭാരമൊഴിപ്പിക്കാന് തന്നെ, വസുദേവന്റെ മകനായ മഹിമയുള്ള നാരായണന് എല്ലാ ഗുണങ്ങളിലും പൂര്ണനായ പ്രഭു ഭൂമിയില് അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വിധാതുശ്ച വിധാതാ ച ബ്രഹ്മേശശേഷവന്ദിതഃ । ജ്യോതിഃസ്വരൂപഃ പരമോ ഭക്താനുഗ്രഹവിഗ്രഹഃ
സൃഷ്ടാവിന്റെ സൃഷ്ടാവും, ബ്രഹ്മാവും ശിവനും അനന്തനും വന്ദിക്കുന്നവനും, പ്രകാശസ്വരൂപനും പരമനുമായവനും, ഭക്തന്മാരെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന ദൈവസ്വരൂപനുമാണ് അദ്ദേഹം.
പരമാത്മാ ച സര്വേഷാം പ്രാണിനാം പ്രകൃതേഃ പരഃ । നിര്ലിപ്തശ്ച നിരീഹപ്തശ്ച സാക്ഷീ ച സര്വകര്മണാമ്
അവന് എല്ലാ ജീവികളുടെയും പരമാത്മാവാണ്, പ്രകൃതിയെ അതിജീവിച്ചവനും, ആസ്വാദനങ്ങളൊന്നും ഇല്ലാത്തവനും, എല്ലാ കര്മങ്ങള്ക്കും സാക്ഷിയായവനുമാണ്.
രാജേന്ദ്ര തസ്മൈ കന്യാം ച പരിപൂര്ണതമായ ച । ദത്ത്വാ യാസ്യസി ഗോലോകം പിതൄണാം ശതകൈഃ സഹ
രാജാവേ, പൂര്ണനായ ആ ദൈവത്തിന് മകളെ നല്കുമ്പോള് നീ നൂറുകണക്കിന് പിതാക്കന്മാരോടൊപ്പം ഗോലോകത്തില് എത്തും.
ലഭ സാരൂപ്യമുക്തിം ച കന്യാ ദത്ത്വാം പരത്ര ച । ഇഹൈവ സര്വപൂജ്യശ്ച ഭവ വിശ്വഗുരോര്ഗുരുഃ
മകളെ നല്കി, നീ പരലോകത്ത് ദൈവസാദൃശ്യമായ മോക്ഷം നേടും; ഈ ലോകത്ത് എല്ലാവരുടെയും ആദരവും, വിശ്വഗുരുവിന്റെ ഗുരുവെന്ന ബഹുമാനവും ലഭിക്കും.
സര്വസ്വം ദക്ഷിണാം ദത്ത്വാ മഹാലക്ഷ്മീം ച രുക്മിണീമ് । സമര്പണം കുരുവിഭോ കുരുഷ്വ ജന്മഖണ്ഡനമ്
സകല സമ്പത്തും ദക്ഷിണയായി നല്കി, മഹാലക്ഷ്മിയെയും രുക്മിണിയെയും സമര്പ്പിച്ച്, ജന്മബന്ധങ്ങള് വിച്ഛേദിക്കുന്ന കര്മ്മം നടത്തുക മഹാപ്രഭുവേ.
വിധാതാ നിഖിതോ രാജന്സംബന്ധഃ സര്വസംമതഃ । ദ്വാരകാനഗരേ കൃഷ്ണം ശീഘ്രം പ്രസ്ഥാപയ ദ്വിജമ്
സൃഷ്ടാവ് ഇതെല്ലാം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു രാജാവേ, ഈ ബന്ധം എല്ലാവരും അംഗീകരിക്കുന്നു; ദ്വാരകാനഗരിയിലെ കൃഷ്ണന്റെ അടുക്കല് ബ്രാഹ്മണനെ ഉടനെ അയയ്ക്കുക.
കൃത്വാ ശുഭക്ഷണം തൂര്ണ സര്വേഷാമപി സംമതമ് । ആനീയ പരമാത്മാനം ഭക്താനുഗ്രഹവിഗ്രഹമ്
ശുഭമുഹൂര്ത്തം തിരഞ്ഞെടുത്ത്, എല്ലാവരുടെയും സമ്മതത്തോടെ, ഭക്തന്മാരെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന പരമാത്മാവിനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.
ധ്യാനാനുരോധഹേതും ച നിത്യദേഹമനുത്തമമ് । ദൃഷ്ടിമാത്രാത്കുരു നൃപ സ്വജന്മകര്മഖണ്ഡനമ്
അവന് ധ്യാനത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും കാരണമാകുന്ന, ശാശ്വതവും അതുല്യവുമായ ദേഹമുള്ളവനാണ്; അവനെ ഒരുനോട്ടം കാണുന്നതുമാത്രം കൊണ്ട് തന്നെ, രാജാവേ, ജന്മവും കര്മവും ദൂരീകരിക്കാം.
യം ന ജാനന്തി ചത്വാരോ വേദാഃ സംതശ്ച ദേവതാഃ । സിദ്ധേന്ദ്രാശ്ച മുനീന്ദ്രാശ്ച ദേവാ ബ്രഹ്മാദയസ്തഥാ
നാല് വേദങ്ങളും, മഹര്ഷികളും, ദേവന്മാരും, സിദ്ധന്മാരും, മഹാമുനികളും, ബ്രഹ്മാവിനെ തുടങ്ങി ദേവന്മാരും, അവനെ അറിയുന്നില്ല.
ധ്യായന്തേ ധ്യാനപൂതാശ്ച യോഗിനോ ന വിദന്തി യമ് । സരസ്വതീ ജഡീഭൂതാ വേദാഃ ശാസ്ത്രാണിയാനി ച
ധ്യാനശുദ്ധരായ യോഗികള് അവനെ ധ്യാനിച്ചാലും അറിയുന്നില്ല; സരസ്വതിയും വേദങ്ങളും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും അവനെ വിവരിക്കാന് വാക്കില്ലാതെ പോകുന്നു.
സഹസ്രവക്ത്രഃ ശേഷശ്ച പഞ്ചവക്ത്രഃ സദാശിവഃ । ചതുര്മുഖോ ജഗദ്ധാതാ കുമാരഃ കാര്തികസ്തഥാ
ആയിരം വായുള്ള അനന്തനും, അഞ്ചു മുഖമുള്ള ശിവനും, നാലുമുഖമുള്ള ബ്രഹ്മാവും, കുമാരനും കാര്ത്തികേയനും—
ഋഷയോ മുനയശ്ചൈവ ഭക്താഃ പരമവൈഷ്ണവാഃ । അക്ഷമാഃ സ്തവനേ യസ്യ ധ്യാനാസാധ്യശ്ച യോഗിനാമ്
മഹര്ഷികളും മുനികളും പരമവൈഷ്ണവഭക്തന്മാരും, അവനെ യഥാര്ത്ഥത്തില് സ്തുതിക്കാന് കഴിയുന്നില്ല; യോഗികള്ക്ക് പോലും ധ്യാനത്തിലൂടെ അവനെ പ്രാപിക്കാനാവില്ല.
ബാലകോഽഹം മഹാരാജ തദ്ഗുണം കഥയാമി കിമ് । ശതാനന്ദവചഃ ശ്രുത്വാ പ്രഫുല്ലവദനോ നൃപഃ
മഹാരാജാവേ, ഞാന് ഒരു ബാലനാണ്—അവന്റെ ഗുണങ്ങളെന്ത് പറയാന് കഴിയൂ? ശതാനന്ദന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട രാജാവിന്റെ മുഖം സന്തോഷത്തില് വിരിഞ്ഞു.
ആനിങ്ഗനം ദദൌ തസ്മൈ സമുത്ഥായ ജവേന ച । നാനാരത്നം മുവര്ണ ച വസ്ത്രം ച രത്നഭൂഷണമ്
അവൻ വേഗത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് അവനു ഒരു മാലയും പലവിധ രത്നങ്ങളും പൊന്നും വസ്ത്രവും രത്നാഭരണങ്ങളും നൽകി.
ദദൌ തസ്മൈ പ്രദാനം ച പ്രസാദസുമുഖോ നൃപഃ । ഗജേന്ദ്ര തുരഗം ശ്രേഷ്ഠം രഥം ച മണിനിര്മിതമ്
രാജാവു സന്തോഷത്തോടെ മുഖം വിരിയിച്ച് അവനു സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി; ഗജരാജാവും ഉത്തമമായ കുതിരയും രത്നങ്ങൾകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച രഥവും നൽകി.
രത്നസിഹാസനം രമ്യം ധനം ച വിപുലം തഥാ । ഭൂമിം ച സര്വസസ്യാഢ്യാം ശശ്വദ്വൃഷ്ടികരീം ശുഭാമ്
അവൻ മനോഹരമായ രത്നസിംഹാസനവും ധാരാളം സമ്പത്തും എല്ലാത്തരം വിളവുകളും ലഭിക്കുന്ന, എല്ലായ്പ്പോഴും മഴ ലഭിക്കുന്ന, ശുഭമായ ഒരു ഭൂമിയും നൽകി.
അകൃഷ്ടസാധ്യാം പൂജ്യാം ച ഗ്രാമം സര്വപ്രശംസിതമ് । ഏതസ്മിന്നന്തരേ രുക്മിശ്ചുകോപ നൃപനന്ദനഃ
വളരെ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന, ആരും ആരാധിക്കുന്ന, കൃഷി ചെയ്യേണ്ടതില്ലാത്ത ഒരു ഗ്രാമവും അവൻ നൽകി. അതിനിടയിൽ രാജകുമാരനായ രുക്മി കോപിച്ചു.