സ്വപ്നേ ദ്വാരവതീം രമ്യാം ദദര്ശ ഗരുഡസ്തഥാ । യത്കിംചിത്കഥിതം കാരും കൃഷ്ണേന പരമാത്മനാ
സ്വപ്നത്തിൽ ഗരുഡൻ മനോഹരമായ ദ്വാരക നഗരം കണ്ടു; പരമാത്മാവായ കൃഷ്ണൻ ശിൽപിക്ക് പറഞ്ഞതെല്ലാം അവിടെ കാണാനായി.
തദേവ ലക്ഷണം സര്വം ദദര്ശ നഗരേ മുനേ । കാരും ഹസന്തി സ്വപ്നേ ച സര്വേ തേ ശില്പകാരിണഃ
മഹർഷേ, ആ നഗരത്തിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാം അവൻ കണ്ടു. സ്വപ്നത്തിൽ എല്ലാ ശിൽപ്പികളും ആ ശിൽപിയെ ചിരിച്ചുപരിഹസിച്ചു.
ഗരുഡം ഗരുഡാശ്ചാന്യേ ബലവന്തശ്ച പക്ഷിണഃ । ബുദ്ധോ ദദര്ശ ഗരുഡോ വിശ്വകര്മാ ച ലജ്ജിതഃ
ഗരുഡനും, മറ്റ് ഗരുഡന്മാരും ശക്തരായ പക്ഷികളും അവിടെ കണ്ടു. ഗരുഡന് മനസ്സിലായി; വിശ്വകർമ്മൻ ലജ്ജിച്ചു.
അതീവ ദ്വാരകാം രമ്യാം ശതയോജനവിസ്തൃതാമ് । ബ്രഹ്മാദീനാം ച നഗരം വിജിത്യ ച വിരാജിതാമ്
അത്യന്തം മനോഹരവും, നൂറ് യോജന വ്യാപകവുമായ ദ്വാരകയും, ബ്രഹ്മാദികൾക്കുള്ള നഗരവും, ജയപൂർത്തിയോടെ ഭംഗിയായി നിലകൊണ്ടതും അവൻ കണ്ടു.
അഥ ചതുരധികശതതമോഽധ്യായഃ നാരായണ ഉവാച ഏതസ്മിന്നന്തരേ ബ്രഹ്മാ ഭവാന്യാ ച ഭവഃ സ്വയമ് । അനന്തശ്ചാപി ധര്മശ്ച ഭാസ്കരശ്ച ഹുതാശനഃ
ഇതിന്റെ ഇടയിൽ ബ്രഹ്മാവും ഭവാനിയോടൊപ്പം ശിവനും അനന്തനും ധർമ്മനും ഭാസ്കരനും ഹുതാശനനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
കുബേരോ വരുണശ്ചൈവ പവനശ്ച യമസ്തഥാ । മഹേന്ദ്രശ്ചപി ചന്ദ്രശ്ച രുദ്രാശ്ചൈകാദശൈവ തേ
കുബേരൻ, വരുണൻ, പവൻ, യമൻ, മഹേന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ, പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാർ എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അന്യേ ദേവാശ്ച മുനയോ വസവഃ സപ്ത ഏവ ച । ആദിത്യാശ്ചാപി ദൈത്യാശ്ച ഗന്ധര്വാഃ കിന്നരാസ്തഥാ
മറ്റ് ദേവന്മാർ, മുനികൾ, ഏഴു വസുക്കൾ, ആദിത്യർ, ദൈത്യർ, ഗന്ധർവർ, കിന്നരന്മാർ എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ആയയുര്ദ്വാരകാം ദ്രഷ്ടും ശ്രീകൃഷ്ണം ച ബലം തഥാ । ആഗച്ഛന്തം ച സഹസാ വടമൂലം മനോഹരമ്
എല്ലാവരും ശ്രീകൃഷ്ണനെയും ബാലരാമനെയും കാണാൻ ദ്വാരകയിലേക്ക് വന്നു; അവർ വേഗത്തിൽ മനോഹരമായ വടമരച്ചുവടിയിൽ എത്തി.
ദൃഷ്ട്വാ ച ദേവതാഃ സര്വാസ്തുഷ്ടുവുഃ പുരുഷോത്തമമ് । ആകാശാച്ച വിമാനൈശ്ച സംപ്രാപ്യ വടമൂലകമ്
കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാ ദേവതകളും പരമപുരുഷനെ സ്തുതിച്ചു. ആകാശത്തിൽ നിന്നുള്ള വിമാനങ്ങളിൽ കയറി അവർ വടമരച്ചുവടിയിൽ എത്തി.
ദദൃശുര്ദ്വാരകാം രമ്യാമതീവ സുമനോഹരമ് । മുക്താമാണിക്യഹീരേണാ രത്നരാജിവിരാജിതാമ്
അവർ ദ്വാരകയെ കണ്ടു; അത്യന്തം മനോഹരവും ആകർഷകവുമായ നഗരം, മുത്ത്, മാണിക്യം, വൈഡൂര്യം, രത്നങ്ങളുടെ നിരകൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു.
പരിതശ്ചതുരസ്രാം ച ശതയോജനസംമിതാമ് । സപ്തഭിഃ പരിഖാഭിശ്ച ഗമ്ഭീരാഭിശ്ച വേഷ്ടിതാമ്
ആ ചതുരശ്രമായ നഗരം നാലുവശത്തും നൂറു യോജന ദൂരത്തിൽ വ്യാപിച്ചു, ഏഴു ആഴമുള്ള കുഴികൾകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പ്രാകാരൈര്നവഭിര്യുക്താം ലക്ഷൈഃ ക്രീഡാസരോവരൈഃ । മനോഹരൈഃ സപദ്മൈശ്ച സഹിതൈശ്ച മധുവ്രതൈഃ
അത് ഒമ്പതു വലിയ മതിലുകളും, ലക്ഷക്കണക്കിന് മനോഹരമായ കുളങ്ങളും, പടുമലരുകളും തേനീച്ചകളുടെ ഗൂഡങ്ങളുമുള്ള കായലുകളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
ശോഭിതാം സര്വതോഭദ്രൈഃ പുഷ്പോദ്യാനത്രിലക്ഷകൈഃ । പ്രഫുല്ലപുഷ്പൈഃ പവനൈഃ സര്വത്ര സുരഭീകൃതാമ്
മൂന്ന് ലക്ഷത്തോളം സുന്ദരമായ പൂന്തോട്ടങ്ങൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു; എല്ലായിടത്തും പുഷ്പങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞു, മധുരമായ കാറ്റ് സുഗന്ധം പകർന്നു.
ആമോദിതാം ച ശീതേന മന്ദചന്ദനവായുനാ । തരുഭിര്നാരികേലാണാം ശോഭിതാം ശതകോടിഭിഃ
തണുത്ത, മൃദുവായ ചന്ദനവാസനയുള്ള കാറ്റ് അവിടം സുഗന്ധമാക്കി; നൂറുകോടി തേങ്ങമരങ്ങൾ അവിടം അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.
ഗുവാകാനാം ച വൃക്ഷൈശ്ച ഭൂഷിതാം തച്ചതുര്ഗുണൈഃ । ചതുര്ഗുണൈര്ഗുവാകാനാം യുക്താമാമ്രമഹീരുഹൈഃ
തേങ്ങമരങ്ങളെക്കാൾ നാലിരട്ടിയോളം ഗുവാകമരങ്ങളും, അതേപോലെ നാലിരട്ടിയോളം മാവുമരങ്ങളും അവിടം അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.
പരീതാം പനസാനാം ച വൃക്ഷൈരാമ്രസമൈര്മുനേ । സുശോഭിതാം ച താലാനാം ദ്രുമൈരാമ്രസമൈര്മുനേ
അവിടം ചുറ്റും പലാശമരങ്ങളും മാവുമരങ്ങളും നിറഞ്ഞു; അതുപോലെ തന്നെ താളമരകളും കൂടുതൽ മാവുമരങ്ങളും അവിടം ഭംഗിയാക്കി.
അശ്വത്ഥൈര്ബദരീഭിശ്ച ബില്വൈരാമ്രാതകൈര്വടൈഃ । ശാല്മലീഭിശ്ച ജമ്ബൂഭിഃ കദമ്ബൈശ്ചാപി ശോഭിതാമ്
അശ്വത്തമരങ്ങൾ, ബദരിമരങ്ങൾ, ബില്വമരങ്ങൾ, ആമ്രാതകമരങ്ങൾ, വടമരങ്ങൾ, ശാൽമലി, ജാംബു, കടമ്പമരങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് നഗരം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
വംശൈശ്ച തിന്തിഡീഭിശ്ച ചമ്പകൈര്ബകുലൈസ്തഥാ । നാഗേശ്വരൈര്നാഗരങ്ഗൈര്ജമ്ബീരൈര്ദാഡിമൈര്യുതാമ്
വംശമരങ്ങൾ, പുളിമരങ്ങൾ, ചമ്പകമരങ്ങൾ, ബകുലമരങ്ങൾ, നാഗേശ്വരമരങ്ങൾ, നാഗരംഗമരങ്ങൾ, ജമ്പീരമരങ്ങൾ, മാതളമരങ്ങൾ എന്നിവയും അവിടം ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഖര്ജുരൈരര്ജുനൈഃ പിഷ്ടൈരിക്ഷുഭിഃ കാഞ്ചനൈരപി । ഹരീതകീഭിര്ധാത്രീഭിരിന്ദുഭിഃ പരിതഃ പ്ലുതാമ്
കർജുരമരങ്ങൾ, അർജുനമരങ്ങൾ, പിഷ്ടമരങ്ങൾ, ഇഞ്ചുമരങ്ങൾ, കാഞ്ചനമരങ്ങൾ, ഹരീതകിമരങ്ങൾ, ധാത്രിമരങ്ങൾ, ചന്ദ്രനുപോലുള്ള മരങ്ങൾ എന്നിവയും ചുറ്റും നിറഞ്ഞിരുന്നു.
ശാലൈഃ പ്രിയാലൈര്ഹിന്താലൈഃ ശിരീഷൈഃ സപ്തപര്ണകൈഃ । അന്യൈര്നാനാദ്രുമൈരിഷ്ടൈരിഷ്ടാം യുക്താം പരിപ്ലുതാമ്
ശാലമരങ്ങൾ, പ്രിയാലമരങ്ങൾ, ഹിന്താളമരങ്ങൾ, ശിരീഷമരങ്ങൾ, സപ്തപർണമരങ്ങൾ, ഇഷ്ടമായ മറ്റു പലതരത്തിലുള്ള മരങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് നഗരം സമൃദ്ധിയും ആനന്ദവും നിറഞ്ഞിരുന്നു.
അസംഖ്യൈര്മന്ദിരൈ രമ്യൈരത്യുച്ചൈരപി സംസ്കൃതാമ് । രത്നേന്ദ്രസാരനിര്മാണൈര്മുക്താമാണിക്യഭൂഷിതൈഃ
അവിടം എണ്ണമറ്റ മനോഹരമായ കൊട്ടാരങ്ങൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; അതിൽ ഉയരമുള്ള ഭവനങ്ങൾ, രത്നങ്ങളും ചന്ദനവുമുപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ചവയും, മുത്തും മാണിക്യവും കൊണ്ടുള്ള അലങ്കാരങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
മാണിക്യഹീരകൈശ്ചിത്രൈഃ സദ്രത്നകലശാന്വിതൈഃ । മണിഭിര്നിര്മിതൈരിഷ്ടൈഃ സോപാനനികരൈര്വരൈഃ
അവിടെ അത്ഭുതകരമായ മാണിക്യങ്ങളും വജ്രങ്ങളും, രത്നങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള കലശങ്ങളും, മനോഹരമായ രത്നപടികൾകൊണ്ടും അലങ്കാരങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.
കപാടൈഃ കഠിനൈര്ദവ്യൈരര്ഗലാകീലകൈര്യുതാമ് । ഹരിന്മണീനാം സ്തമ്ഭാനാം കദമ്ബൈരപി സംയുതൈഃ
കഠിനവും ഉറപ്പുള്ള വാതിലുകളും, അർഗളകളും പൂട്ടുകളും, ഹരിതമണികൾകൊണ്ടുള്ള തൂണുകളുടെ നിരകളും, കടമ്പപൂക്കളെപ്പോലുള്ള നിരകളും അവിടം ഉണ്ടായിരുന്നു.
നാനാചിത്രൈര്വിചിത്രൈശ്ച സുചിത്രൈശ്ച പരിഷ്കൃതൈഃ । ദര്പണൈഃ സൂക്ഷ്മവസ്ത്രൈശ്ച ശോഭിതൈഃ ശ്വേതചാമരൈഃ
നാനാതരം മനോഹരമായ അലങ്കാരങ്ങൾ, കണ്ണാടികൾ, സുക്ഷ്മമായ വസ്ത്രങ്ങൾ, വെളുത്ത കാമരങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് നഗരം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
പ്രാങ്ഗണൈഃ പദ്മരാഗാദ്യരിന്ദ്രനീലപരിഷ്കൃതാമ് । വീഥീഭീ രത്നഖചിതൈരാജമാര്ഗൈഃ സമന്വിതാമ്
പട്മരാഗവും ഇന്ദ്രനീലവും കൊണ്ടുള്ള അങ്കണങ്ങൾ, രത്നങ്ങൾ പതിച്ച വീഥികൾ, രാജമാർഗങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് നഗരം സമൃദ്ധമായിരുന്നു.
ഗ്രീഷ്മധ്യാഹ്നസൂര്യാഭാം ജ്വലിതാം രത്നതേജസാ । ഗവാക്ഷലക്ഷൈഃ സംയുക്താം വാജിശാലാപരിഷ്കൃതാമ്
രത്നങ്ങളുടെ പ്രകാശത്തിൽ, വേനലിലെ ഉച്ചസൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച നഗരം, ലക്ഷക്കണക്കിന് ജനാലകളും കുതിരശാലകളും കൊണ്ടും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ ച ദ്വാരകാം രമ്യാം തേ ദേവാ വിസ്മയം യയുഃ । പ്രസന്നവദനോ ദേവോ ലാങ്ഗലീ ഭഗവാനജഃ
ആ മനോഹരമായ ദ്വാരക കാണുമ്പോൾ ദേവന്മാർ അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങി; പ്രസന്നമായ മുഖത്തോടെ ഭഗവാൻ ബാലരാമൻ സന്തോഷിച്ചു.
സസ്മാര യദുവംശാനാം സമൂഹമുഗ്രസേനകമ് । വസുദേവം ദേവകീം ച പാണ്ഡവാംശ്ച സമാതൃകാന്
അവൻ യദുകുലത്തിലെ അംഗങ്ങളെ, ഉഗ്രസേനനെ, വസുദേവനെയും ദേവകിയെയും, പാണ്ഡവന്മാരെയും അവരുടെ അമ്മമാരെയും ഓർമ്മിച്ചു.
നന്ദം യശോദാം ഗോപാലാന്രാജേന്ദ്രമുനിപുംഗവാമ് । ഗന്ധര്വാന്കിന്നരാംശ്ചൈവ സഹിതോ യദുപുംഗവൈഃ
നന്ദനും യശോദയും ഗോപന്മാരും രാജാക്കന്മാരിലെയും മഹാന്മാരും മഹർഷിമാരും ഗാന്ധർവന്മാരും കിന്നരന്മാരും യദുകുലത്തിലെ പ്രധാന പുരുഷന്മാരുമൊക്കെ ചേർന്ന്—
നന്ദോ യശോദാ ഗോപാശ്ച ജനന്യാ സഹ പാണ്ഡവാഃ । ഗന്ധര്വാഃ കിന്നരാശ്ചൈവ വിദ്യാധര്യശ്ച നാരദ
നന്ദനും യശോദയും ഗോപന്മാരും അമ്മയോടൊപ്പം പാണ്ഡവന്മാരും ഗാന്ധർവന്മാരും കിന്നരന്മാരും വിദ്യാധരിമാരും നാരദനും—