ദേവാംശ്ച ഭോജയാമാസ ബ്രാഹ്മണാംശ്ചാപി സാദരമ് । യേ യേ സമായയുര്യജ്ഞേ തേച ദത്ത്വാ ശുഭാശിഷമ്
ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആദരപൂർവ്വം അന്നം വിളമ്പി; യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുത്ത എല്ലാവരും നല്ല ആശംസകൾ നൽകി തിരിച്ചു പോയി.
കൃണ്ണായ ബലദേവായ പ്രഹൃഷ്ടാഃ പ്രയയൃര്ഗുഹമ് । നന്ദഃ സഭാര്യോ നിര്വാപ്യ ശുഭകര്മ സുതസ്യ വൈ
കൃഷ്ണനും ബാലരാമനും കൂടെക്കൊണ്ട് സന്തോഷത്തോടെ അവർ ഗുഹയിലേയ്ക്ക് പോയി; നന്ദനും ഭാര്യയും മകനുവേണ്ടി ഈ ശുഭകർമ്മം പൂർത്തിയാക്കി.
ക്രോഡേ കൃത്വാ ബലം കൃഷ്ണം ചുചുമ്ബ വദനം തയോഃ । ഉചചൈ രുരോദ നന്ദശ്ച യശോദാ ച പതിവ്രതാ ശ്രീകൃഷ്ണസ്തം സമാശ്വാസ്യ ബോധയാമാസ യത്നതഃ
ബലരാമനെയും കൃഷ്ണനെയും മടിയിൽ ഇരുത്തി ഇരുവരുടെയും മുഖം ചുംബിച്ചു; നന്ദൻ ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു, ഭർത്തിനിഷ്ഠയായ യശോദയും കരഞ്ഞു. ശ്രീകൃഷ്ണൻ അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു മനസ്സോടെ സമാധാനം നൽകി.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച സാനന്ദം ഗച്ഛ ഹേ മാതര്യശോദേ താതമത്വരമ് । ത്വമേവ മാതാ പോഷ്ട്രീ ത്വം പിതാ ച പരമാര്ഥതഃ
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: അമ്മ യശോദേ, സന്തോഷത്തോടെ പോകൂ, അച്ഛാ, നീയും വൈകരുത്; നീയാണെനിക്ക് യഥാർത്ഥ അമ്മയും പോഷകയും, നീയാണെനിക്ക് പിതാവും.
അവന്തിനഗരം താത യാസ്യാമി സബലോഽധുനാ । മുനേഃ സാംദീപനേഃ സ്ഥാനം വേദപാഠാര്ഥമീപ്സിതമ്
അച്ഛാ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ ബാലരാമനോടൊപ്പം അവന്തിനഗരിയിലേയ്ക്ക് പോകുന്നു; സാന്ദീപനിമുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ വേദപാഠം പഠിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തത ആഗത്യ സുചിരം കാലേ ഭവതി ദര്ശനമ് । കാമഃ കരോതി കലനം സ ച ഭേദം കരോതി ച
പിന്നീട് വളരെക്കാലത്തിന് ശേഷം വീണ്ടും കാണാം; ഇഷ്ടം ചേർക്കാനും വേർതിരിക്കാനും കാരണമാകുന്നു.
സര്വം കാലകൃതം മാതര്ഭേദം സംമീലനം നൃണാമ് । സുഖം ദുഃഖം ച ഹര്ഷം ച ശോകം ച മങ്ഗലാലയമ്
അമ്മേ, മനുഷ്യരുടെ കൂടിച്ചേരലും വേർപാടും സുഖവും ദുഃഖവും സന്തോഷവും ദുഃഖവും എല്ലാ മംഗളവും എല്ലാം കാലം കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
മയാ ദത്തം ച തത്ത്വം ച യോഗിനാമപി ദുര്ലഭമ് । സര്വം നന്ദശ്ച സാനന്ദം ത്വാമേവ കഥയിഷ്യതി
ഞാൻ നൽകിയ സത്യം യോഗികൾക്കു പോലും പ്രാപിക്കാനാവാത്തതാണ്; നന്ദൻ സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാം നിന്നോട് പറയും.
ഇത്യുക്ത്വാ ജഗതാം നാഥോ വസുദേവസഭാം യയൌ । തദാജ്ഞയാ ക്ഷണം പ്രാപ്യ യയൌ സംദീപനേര്ഗൂഹമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ലോകങ്ങളുടെ നാഥൻ വസുദേവന്റെ സഭയിലേയ്ക്ക് പോയി; അവന്റെ അനുമതിയോടെ ഉടൻ സാന്ദീപനിയുടെ ആശ്രമത്തിലേയ്ക്ക് ചെന്നു.
വസുദേവം ദേവകീം ച സംഭാഷ്യ വിനയേന ച । നന്ദഃ സഭാര്യഃ പ്രയയൌ ഹൃദയേന വിദൂയതാ
വസുദേവനെയും ദേവകിയെയും വിനയപൂർവ്വം സംസാരിച്ചു; നന്ദനും ഭാര്യയും ദുഃഖഭരിതമായ ഹൃദയത്തോടെ തിരിച്ചു പോയി.
മുക്താമണിം സുവര്ണ ച മാണിക്യം ഹീരകം തഥാ । വഹ്നിശുദ്ധാംശുകം രത്നം നന്ദായ ദേവകീ ദദൌ
മുത്ത്, പൊന്നു, മാണിക്യം, വജ്രം, തീയിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച രത്നവസ്ത്രം എന്നിവ ദേവകി നന്ദനു നൽകി.
ശ്വേതാശ്വം ച ഗജേന്ദ്രം ച സുവര്ണരഥമുത്തമമ് । നന്ദായ കൃഷ്ണഃ പ്രദദൌ വസുദേവശ്ച സാദരമ്
വെളുത്ത കുതിര, ഗജേന്ദ്രൻ, ഉത്തമമായ പൊൻരഥം എന്നിവ കൃഷ്ണനും വസുദേവനും ആദരപൂർവ്വം നന്ദനു നൽകി.
തയോരനുവ്രജന്വിപ്രാ ദേവകീപ്രമുഖാഃ സ്ത്രിയഃ । വസുദേവസ്തഥാഽക്രൂരോഽപ്യുദ്ധവശ്ച യയൌ മുദാ
ദേവകിയെ മുന്നിൽ വെച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരും സ്ത്രീകളും അവരെ പിന്തുടർന്നു; വസുദേവനും അക്രൂരനും ഉദ്ധവനും സന്തോഷത്തോടെ കൂടെ പോയി.
കാലിന്ദീനികടം ഗത്വാ തേ സര്വേ രുരുദുഃ ശുചാ । പരസ്പരം ച സംഭാഷ്യ തേ സര്വേ സ്വാലയം യയുഃ
കാളിന്ദിയുടെ തീരം എത്തി എല്ലാവരും ദുഃഖത്തിൽ കരഞ്ഞു; പരസ്പരം സംസാരിച്ച് അവരൊക്കെയും സ്വന്തം വീടുകളിലേയ്ക്ക് മടങ്ങി.
കുന്തീ സപുത്രാ വിധവാ വസുദേവാജ്ഞയാ മുനേ । നാനാരത്നമണിം പ്രാപ്യ പ്രയയൌ സ്വരലയം മുദാ
കുന്തിയും മക്കളുമൊത്ത് വിധവയായി വസുദേവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, മഹർഷേ, പലവിധ വിലയേറിയ രത്നങ്ങൾ ലഭിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ സ്വർഗ്ഗലോകത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
വസുതേവോ ദേവകീ ച പുത്രകല്യാണഹേതവേ । നാനാരത്നമണിം വസ്ത്രം മുവര്ണം രജതം തഥാ
വസുദേവനും ദേവകിയും മക്കളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി പലവിധ രത്നങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും പൊന്നും വെള്ളിയും നൽകി.
മുക്താമാണിക്യചഹാരം ച മിഷ്ടാന്നം ച സുധോപമമ് । ഭട്ടേമ്യോ ബ്രാഹ്മണേഭ്യശ്ച പ്രദദൌ സാദരം മുദാ
മുത്ത്, മാണിക്യം, അലങ്കാരങ്ങൾ, അമൃതത്തോട് സാമ്യമുള്ള മധുരഭക്ഷണം എന്നിവ പുരോഹിതന്മാർക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും ആദരപൂർവ്വം സന്തോഷത്തോടെ നൽകി.
മഹോത്സവം വേദപാഠം ഹരേര്നാമൈകമങ്ഗലമ് । വിപ്രാണാം ഭോജനം ചൈവ കാരയാമാസ യത്നതഃ
വലിയ ഉത്സവവും വേദപാരായണവും ഹരിയുടെ നാമസ്മരണയും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭോജനവും വളരെ ശ്രദ്ധയോടെ ഒരുക്കി.
ജ്ഞാതീനാം ബാന്ധവാനാം ച പുരസ്കാരം യഥോചിതമ് । ചകാര മണിമാണിക്യമുക്താവസ്ത്രൈര്മനോഹരൈഃ
ബന്ധുക്കൾക്കും സുഹൃത്തുകൾക്കും യോചിതമായി മനോഹരമായ രത്നങ്ങൾ, മാണിക്യങ്ങൾ, മുത്തുകൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവ നൽകി ആദരിച്ചു.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മo മഹാo ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖo നാരാദനാo ഉത്തo ഭഗവദുപനയനം നാമൈകാധികശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മവൈവർതപുരാണത്തിലെ ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖണ്ഡത്തിൽ നാരദൻ പറയുന്ന 'ഭഗവാന്റെ ഉപനയനം' എന്ന നൂറൊന്ന് അധ്യായം സമാപിച്ചു.
ദ്വ്യധികശതതമോഽധ്യായഃ നാരായണ ഉവാച കൃണ്ണഃ സാംദീപനേര്ഗേഹം ഗത്വാ ച സബലോ മുദാ । നമശ്ചകാര സ്വഗുരും ഗുരുപത്നീം പതിവ്രതാമ്
നൂറ്റിരണ്ടാമത്തെ അധ്യായം. നാരായണൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണനും സഹോദരനും സന്തോഷത്തോടെ സാന്ദീപനിയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി, ഗുരുവിനും ഗുരുപത്നിക്കുമുള്ള ആദരപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു.
ശുഭാശിഷം ഗൃഹീത്വാ ച ദത്ത്വാ രത്നമണിം ഹരിഃ । ഗുരവേ തസ്യ ഭാര്യായൈ തമുവാച യഥോചിതമ്
ശുഭാശംസകൾ സ്വീകരിച്ച് രത്നം നൽകി, ഹരി ഗുരുവിനോടും ഭാര്യയോടും യോചിതമായി സംസാരിച്ചു.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച ത്വത്തോ വിദ്യാം ലഭിഷ്യാമി വാഞ്ഛിതാം വാഞ്ഛിതം മമ । കൃത്വാ ശുഭക്ഷണം വിപ്ര മാം പാഠയ യഥോചിതമ്
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: ഞാനാഗ്രഹിക്കുന്ന വിദ്യയെ നിങ്ങൾക്കിടയിൽ നിന്ന് നേടും. ബ്രാഹ്മണനേ, നല്ല സമയത്ത് എന്നെ യോചിതമായി പഠിപ്പിക്കണം.
ഓമിത്യുക്ത്വാ മുനിശ്രേഷ്ഠഃ പൂജയാമാസ തം മുദാ । മധുപര്കപ്രാശനേന ഗവാ വസ്ത്രേണ ചന്ദനൈഃ
'ഓം' എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് മഹർഷി സന്തോഷത്തോടെ മധുപർകം, പശു, വസ്ത്രം, ചന്ദനം എന്നിവകൊണ്ട് കൃഷ്ണനെ പൂജിച്ചു.
മിഷ്ടാന്നം ഭോജയാമാസ താമ്ബൂലം ച സുവാസിതം । സുപ്രിയം കഥയാമാസ തുഷ്ടാവ പരമേശ്വരമ്
മധുരഭക്ഷണവും സുഗന്ധമുള്ള താമ്പൂലവും വിളമ്പി, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിച്ചു, പരമേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു.
സാംദീപനിരുവാച പരം ബ്രഹ്മ പരം ധാമ പരമീശ പരാത്പര । സ്വേച്ഛാമയം സ്വയംജ്യോതിര്നിലിപ്തൈകോ നിരങ്കുശഃ
സാന്ദീപനി പറഞ്ഞു: പരമബ്രഹ്മം, പരമധാമം, പരമേശ്വരൻ, എല്ലാത്തിനും അതീതൻ, സ്വേച്ഛയാൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ, സ്വയം പ്രകാശം, അശുദ്ധിയില്ലാത്തവൻ, നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവൻ.
ഭക്തൈകനാഥ ഭക്തേഷ്ട ഭക്താനുഗ്രഹവിഗ്രഹ । ഭക്തവാഞ്ഛാകല്പതരോ ഭക്താനാം പ്രാണവല്ലഭ
ഭക്തർക്കു മാത്രം ആശ്രയം, ഭക്തന്മാരുടെ പ്രിയൻ, ഭക്തന്മാരെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന രൂപം, ഭക്തരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന കൽപ്പവൃക്ഷം, ഭക്തന്മാരുടെ പ്രാണപ്രിയൻ.
മായയാ ബാലരൂപോഽസി ബ്രഹ്മേശശേഷവന്ദിതഃ । മായയാ ഭുവി ഭൂപാല ഭുവോ ഭാരക്ഷയായ ച
നിന്റെ മായയാൽ നീ ബാലരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു, ബ്രഹ്മാവും ശിവനും ശേഷനും ആരാധിക്കുന്നവൻ; മായയാൽ ഭൂമിയിൽ രാജാവായി ജനിച്ച് ഭൂഭാരമൊഴിക്കാൻ വരുന്നു.
യോഗിനോ യം വിദന്ത്യേവം ബ്രഹ്മജ്യോതിഃ സനാതനമ് । ധ്യായന്തേ ഭക്തനിവഹാ ജ്യോതിരഭ്യന്തരേ മുദാ
യോഗികൾ നിന്നെ ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മപ്രകാശമായി അറിയുന്നു; ഭക്തജനങ്ങൾ ആന്തരിക പ്രകാശത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ ധ്യാനം ചെയ്യുന്നു.
ദ്വിഭുജം മുരലീഹസ്തം സുന്ദരം ശ്യാമഹുപകമ് । ചന്ദനോക്ഷിതസര്വാങ്ഗം സസ്മിതം ഭക്തവത്സലമ്
രണ്ട് കൈകളോടെ, കയ്യിൽ വംശുവെച്ച്, സുന്ദരനും കറുത്ത നിറമുള്ളവനും, ശരീരമാകെ ചന്ദനം പുരട്ടിയവനും, പുഞ്ചിരിയോടെ, ഭക്തന്മാരെ സ്നേഹിക്കുന്നവനും.