തമുവാച മഹാസാധ്വീ ഹിതം സത്യം ച മങ്ഗലമ് । സംഗോപ്യം സാശ്രുനേത്രം ച പതിതം ദുഃഖിതാ ഹൃദി
ആ മഹാസത്വവാനായ ദേവി അവനോട് ഹിതവും സത്യവും മംഗളവും ഉള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. ആ ദുഃഖം ഹൃദയത്തിൽ ഒളിപ്പിച്ച്, കണ്ണുനീർ മറച്ചു വെച്ചു.
രാധികോവാച ശുഭം ഭവതു മാര്ഗസ്തേ കല്യാണമസ്തു സംതതമ് । ജ്ഞാനം ലഭ ഹരേഃ സ്ഥാനാത്കൃഷ്ണസ്യ സുപ്രിയോ ഭവ
രാധിക പറഞ്ഞു: നിന്റെ വഴി ശുഭമാകട്ടെ, നിനക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ. ഹരിയുടെ നിലയിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം ലഭിക്കട്ടെ, കൃഷ്ണന് ഏറ്റവും പ്രിയനായവനാകട്ടെ.
കൃഷ്ണഭക്തിഃ കൃഷ്ണദാസ്യം ദലേഷു ച വരം വരമ് । ശ്രേഷ്ഠാ പഞ്ചവിധാ മുക്തേര്ഹരിഭക്തിര്ഗരീയസീ
കൃഷ്ണഭക്തിയും കൃഷ്ണസേവയും വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായവയും അത്യുന്നതമാണ്. അഞ്ചു വിധ മോക്ഷങ്ങളിൽ ഹരിഭക്തി ഏറ്റവും വലിയതും ശ്രേഷ്ഠവുമാണ്.
ബ്രഹ്മത്വാദപി ദേവത്വാദിന്ദ്രത്വാദമരാദപി । അമൃതാത്സിദ്ധിലാഭാച്ച ഹരിദാസ്യം സുദുര്ലഭമ്
ബ്രഹ്മാവായാലും ദേവതയായാലും ഇന്ദ്രനാകിയാലും അമരന്മാരുടെ നിലയിലായാലും, അമൃതം ലഭിച്ചാലും സിദ്ധി കൈവരിച്ചാലും, ഹരിയുടെ സേവനം വളരെ അപൂർവമാണ്.
അനേകനന്മതപസാ സംഭൂയ ഭാരതേ ദ്വിജഃ । ഹരിഭക്തിം യദി ലഭേത്തസ്യ ജന്മ സുദുര്ലഭമ്
ഭാരതദേശത്ത് ജനിച്ച ഒരു ദ്വിജൻ അനവധി തപസ്സു ചെയ്ത ശേഷം ഹരിഭക്തി നേടുകയാണെങ്കിൽ, അവന്റെ ജന്മം അത്യന്തം അപൂർവമാണ്.
സഫലം ജീവനം തസ്യ കുര്വതഃ കര്മണഃ ക്ഷയമ് । പിതൄണാം ച സഹസ്രാണി സ്വസ്യ മാതുശ്ച നിശ്ചിതമ്
അവന്റെ ജീവിതം ഫലപ്രദമാകും, ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ അവസാനിക്കും, അവന്റെ ആയിരക്കണക്കിന് പിതാക്കന്മാർക്കും സ്വന്തം അമ്മയ്ക്കും നിസ്സംശയം ഉത്തരം ലഭിക്കും.
മാതാമഹാനാം പുംസാം ച ശതാനാം സോദരസ്യ ച । ബാന്ധവസ്യാപി പത്ന്യാശ്ച ഗുരൂണാം ശിഷ്യഭൃത്യയോഃ
അവന്റെ അമ്മാവന്മാർക്കും സഹോദരന്മാർക്കും ബന്ധുക്കൾക്കും ഭാര്യയ്ക്കും ഗുരുക്കന്മാർക്കും ശിഷ്യന്മാർക്കും ഭൃത്യന്മാർക്കും നൂറുകണക്കിന് പേർക്കും ഉത്തരം ലഭിക്കും.
തത്കര്മ ശോഭരം വത്സ യച്ച കൃഷ്ണോ സമര്പണമ് । തത്കര്മ ശോഭനം ശുദ്ധം കുഷ്ണസംതോഷണം യതഃ
കുഞ്ഞേ, കൃഷ്ണനോട് സമർപ്പിക്കുന്ന പ്രവർത്തി മനോഹരമാണ്. അപ്രവൃത്തി ശുദ്ധവും കൃഷ്ണനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
സംകല്പസാധനം കര്മ സംപ്രീതിവിധിപൂര്വകമ് । തദേവ മങ്ഗലം ധന്യം പരിണാമസുഖാവഹമ്
പ്രേമപൂർവ്വം മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെ ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തി യഥാർത്ഥത്തിൽ മംഗളകരവും ഭാഗ്യവുമാണ്, അതിന്റെ ഫലത്തിൽ സന്തോഷം ലഭിക്കും.
തദ്വ്രതം തത്തപഃ സത്യം തദ്ഭക്തിഃ പൂജനം തഥാ । തദുദ്ദേശ്യമനശനം കേവലം ദാസ്യകാലണമ്
അവനുവേണ്ടി ചെയ്യുന്ന വ്രതം, തപസ്സു, സത്യം, ഭക്തി, പൂജ, ഉപവാസം, സേവനം—ഇവയൊക്കെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ മൂല്യമുള്ളത്.
സമസ്തപൃഥിവീദാനം പ്രദക്ഷിണ്യം ഭുവസ്തഥാ । സമസ്തതീര്ഥസ്നാനം ച സമസ്തം ച വ്രതം തപഃ
സമസ്ത ഭൂമി ദാനം ചെയ്യുക, ഭൂമിയെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം നടത്തുക, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്യുക, എല്ലാ വ്രതങ്ങളും തപസ്സുകളും അനുഷ്ഠിക്കുക—
സമസ്തയജ്ഞകരണം സര്വദാനഫലം തഥാ । സമസ്തവേദവേദാങ്ഗപഠനം പാഠനം തഥാ
എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളും നടത്തുക, എല്ലാ ദാനങ്ങളുടെ ഫലം നേടുക, എല്ലാ വേദങ്ങളും അവയുടെ ഉപവിഭാഗങ്ങളും വായിക്കുകയും പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക—
ഭീതസ്ഥം രക്ഷണം ചൈവ ജ്ഞാനദാനം സുദുര്ലഭമ് । അതിഥീനാം പൂജനം ച ശരണാഗതരക്ഷണമ്
ഭയപ്പെട്ടവരെ രക്ഷിക്കുക, അത്യന്തം അപൂർവമായ ജ്ഞാനം നൽകുക, അതിഥികളെ ആദരിക്കുക, അഭയം തേടിയവരെ രക്ഷിക്കുക—
സര്വദേവാര്ചനം ചൈവ വന്ദനം ജപനം മനോഃ । ഭോജനം വിപ്രദേവാനാം പുരശ്ചരണപൂര്വകമ്
എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ആരാധിക്കുക, വന്ദനം ചെയ്യുക, ജപം നടത്തുക, ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും യുക്തമായി ഭോജനം നൽകുക—
ഗുരുശുശ്രൂഷണം ചൈവ പിത്രോര്ഭക്തിശ്ച പോഷണമ് । സര്വം ശ്രീകൃഷ്ണദാസ്യസ്യ കലാം നാര്ഹതി ഷോഡശീമ്
ഗുരുവിനെ സേവിക്കുക, മാതാപിതാക്കൾക്ക് ഭക്തിയും പോഷണവും നൽകുക—ഇവയൊക്കെയും ശ്രീകൃഷ്ണസേവയുടെ പത്തിനാറിൽ ഒരു ഭാഗം പോലും തുല്യമായില്ല.
തസ്മാദുദ്ധവ യത്നേന ഭജ കൃഷ്ണം പരാത്പരമ് । നിര്ഗുണം ച നിരീഹം ച പരമാത്മാനമീശ്വരമ്
അതിനാൽ ഉദ്ധവാ, പരിശ്രമത്തോടെ കൃഷ്ണനെ, പരമോന്നതനായ, ഗുണരഹിതനും ആഗ്രഹമില്ലാത്തവനും പരമാത്മാവും ഈശ്വരനുമായവനെ ഭജിക്കൂ.
നിത്യം സത്യം പരം ബ്രഹ്മ പ്രകൃതേഃ പരമീശ്വരമ് । പരിപൂര്ണതമം ശുദ്ധം ഭക്താനുഗ്രഹവിഗ്രഹമ്
നിത്യനും സത്യവാനുമായ പരബ്രഹ്മവും പ്രകൃതിക്കു അതീതനായ ഈശ്വരനും പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധനും ഭക്തന്മാരെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന ദേഹവും ഉള്ളവനാണ്.
കര്മിണാം കര്മണാം സാക്ഷ്യപ്രദം നിര്ലിപ്തമേവ ച । ജ്യോതിഃ സ്വരൂപം പരമം കാരണാനാം ച കാരണമ്
കർമ്മങ്ങളും കർമ്മകർതാക്കളും കാണുന്ന സാക്ഷിയും, ഒന്നിലും അകപ്പെടാത്തവനും, പരമജ്യോതിസ്സും, ഏറ്റവും ഉന്നതനും, എല്ലാ കാരണങ്ങളുടെ കാരണമുമാണ്.
സര്വസ്വരൂപം സര്വേശം സര്വസംപത്പ്രദം ശുഭമ് । ഭക്തിദം ദാസ്യദം സ്വസ്യ നിജസംപത്പദപ്രദമ്
അവൻ എല്ലായിടത്തും ഉള്ളവനും, എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, എല്ലാ ഐശ്വര്യങ്ങളും നൽകുന്നവനും, ശുഭസ്വരൂപനും, ഭക്തിയെ നൽകുന്നവനും, ദാസ്യഭാവം നൽകുന്നവനും, തന്റെ സത്യമായ ഐശ്വര്യവും പരമപദവും നൽകുന്നവനുമാണ്.
വിസൃജ്യ ജ്ഞാതിബുദ്ധിം ച മാത്സര്യമശുഭപ്രദമ് । ഭജ തം പരമാനന്ദം സാനന്ദം നന്ദനന്ദനമ്
ബന്ധുവെന്നുള്ള ഭാവവും, ദോഷം നൽകുന്ന അസൂയയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ആ പരമാനന്ദസ്വരൂപിയായ സന്തോഷപൂർണനായ നന്ദനന്ദനനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കൂ.
വേദേ കൌഥുമിശാഖായാം തസ്യ നാമ്നാം സഹസ്രകമ് । നന്ദനന്ദനനാമോക്തം കൃതൌ വിഘ്നം സുദുര്ലഭമ്
വേദങ്ങളിൽ, കൗതുമിശാഖയിൽ, അവന്റെ നാമങ്ങളായ ആയിരം പേരുകൾ അടങ്ങിയ 'നന്ദനന്ദനനാമങ്ങൾ' എന്ന സ്തോത്രം ഉണ്ട്; കൃതയുഗത്തിൽ അതിന്റെ ജപത്തിന് തടസ്സം വളരെ അപൂർവമാണ്.
ഉദ്ധവഃ സര്വമാകര്ണ്യ പരമം വിസ്മയം യയൌ । ജ്ഞാനം സംപ്രാപ്യ സംപൂര്ണ പരിബൂര്ണേ ഭഭൂവ ഹ
ഉദ്ധവൻ ഇതെല്ലാം കേട്ട് അത്യന്തം അത്ഭുതഭരിതനായി; പൂർണ്ണമായ ജ്ഞാനം ലഭിച്ച്, അവൻ സമ്പൂർണ്ണമായി തൃപ്തനായി.
സ്വവസ്ത്രം ച ഗലേ ബദ്ധ്വാ ദണ്ഡവത്പ്രണനാമ് താമ് । മുര്ധ്നഃ കേശൈശ്ച തത്പാദം നിബധ്യ ച പുനാഃ പുനഃ
തന്റെ വസ്ത്രം കഴുത്തിൽ കെട്ടി, ഉദ്ധവൻ നിലത്ത് വീണു പ്രണാമം ചെയ്തു, വീണ്ടും വീണ്ടും തലമുടി കൊണ്ട് അവളുടെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ചു.
പുലകാഞ്ചിതസര്വാങ്ഗഃ സാശ്രുനേത്രശ്ച ഭക്തിതഃ । തദ്വിച്ഛേദശുചാ പ്രേമ്ണ രുരോദോച്ചൈശ്ച നാരദ
അവന്റെ ശരീരമാകെ രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞു, കണ്ണുകൾ ഭക്തിയുടെ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞു; വേർപാടിന്റെ ദുഃഖത്തിലും പ്രേമത്താലും ഉദ്ധവൻ ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു, നാരദാ.
രുരോദ രാധാ തത്പ്രേമ്ണാ രുരോദ ബല്ലവീഗണഃ । ഉദ്ധവസ്യ ഗലം ധൃത്വാ സഥാപയാമാസ ലോഭതഃ
രാധയും ആ പ്രേമത്തിൽ കരഞ്ഞു, ഗോവാളർ സ്ത്രീകളും കരഞ്ഞു; ഉദ്ധവന്റെ കഴുത്ത് പിടിച്ച്, അവർ ആഗ്രഹത്തോടെ അവനെ വിട്ടയക്കാതെ പിടിച്ചു.
ഉദ്വവം മൂര്ച്ഛിതം ദൃഷ്ട്വാ ജൃമ്ഭിതം ത്യക്തചേതനമ് । ശീഘ്രസുത്ഥാപയാമാസ രാധികാ കൃഷ്ണമാനസമ്
ഉദ്ധവൻ അന്ധനായും, ചിതറിനിലയിലുമാണ് കിടന്നത് കണ്ട രാധികാ, ഉടൻ കൃഷ്ണന്റെ മനസ്സിനെ അവനിൽ ഉണർത്തി.
ചേതനം കാരയാമാസ ജലം ദത്ത്വാ മുഖാമ്ബുജേ । ശുഭാശിഷം ച പ്രദദൌ വത്സ ജീവേതി നാരദ
അവളുടെ കമലപോലെയുള്ള മുഖത്ത് വെള്ളം തളിച്ച് അവന്റെ ബോധം തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു; 'മകനേ, നീ ദീർഘായുസ്സോടെ ഇരിക്കണം' എന്ന് ശുഭാശംസകൾ നൽകി, നാരദാ.
ഉദ്ധവശ്ചേതനാം പ്രാപ്യ തമുവാച സുസംസദി । രുദതീനാം ച ഗോപീനാം പുരതഃ പരമാര്ഥദമ്
ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ഉദ്ധവൻ, ആ മഹാസഭയിൽ, കരയുന്ന ഗോപികൾക്ക് മുന്നിൽ പരമാർത്ഥം പ്രസ്താവിച്ചു.
ഉദ്ധവ ഉവാച ധന്യോ യശസ്യോ ദ്വീപാനാം ജമ്ബുദ്വീപഃ സുദുര്ലഭഃ । യത്ര ഭാരതവര്ഷ തു സര്വൈഷാമീപ്സിതം വരമ്
ഉദ്ധവൻ പറഞ്ഞു: 'ദ്വീപുകളിൽ ഏറ്റവും ഭാഗ്യവാനും പ്രശസ്തനുമായ ജംബുദ്വീപം വളരെ അപൂർവമാണ്; അതിൽ ഭാരതവർഷം എല്ലാവർക്കും ആഗ്രഹിക്കുന്ന മഹാനുഗ്രഹമാണ്.'
അഹോ ഭാരതവര്ഷേ തു പുണ്യം വൃന്ദാവനം വനമ് । രാധാപാദാബ്ജസംസ്പര്ശരജഃ പൂതം സുരേപ്സിതമ്
അയ്യോ, ഭാരതവർഷത്തിൽ, രാധയുടെ കമലപാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ച പൊടിയാൽ വിശുദ്ധമായ വൃന്ദാവനവനം, ദേവന്മാരും ആഗ്രഹിക്കുന്നതാകുന്നു.