ഏവം കാലഗതിസ്തത്ര വിഷ്ണുലോകേഽസ്തി സംതതമ് । കാലസ്വരൂപോ ഭഗവാന്പരമാത്മാ നിരാകൃതിഃ
അങ്ങനെ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ കാലത്തിന്റെ സഞ്ചാരം എപ്പോഴും ഉണ്ടാകുന്നു; ഭഗവാൻ, പരമാത്മാവ്, കാലത്തിന്റെ സ്വരൂപം, രൂപരഹിതൻ.
ചന്ദ്രസൂര്യഗതിര്നാസ്ചി പാതാലേഷു ച സപ്തഷു । ,ദ്വാസിനശ്ച ജാനന്തി ശങ്കന്തേ ന ദിവാനിശമ്
ഏഴ് പാതാളങ്ങളിലും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും സഞ്ചാരമില്ല; അവിടുത്തെ വാസികൾ അറിയുന്നു, പക്ഷേ പകലോ രാത്രിയോ സംശയിക്കുന്നില്ല.
ദിനേ ച മൂര്ധ്നിനാഗാനാം മണിര്ജ്വലതി നിത്യശഃ । സംധ്യായാം ദീപ്തമഗ്നിശ്ച രാത്രിശ്ച തമസാഽഽവൃതാ
പകല് സമയത്ത് പാമ്പുകളുടെ തലയില് ഉള്ള മണി എപ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്നു. സന്ധ്യാകാലത്ത് അഗ്നി തെളിഞ്ഞ് കത്തുന്നു. രാത്രി മുഴുവന് ഇരുണ്ടിരിക്കുന്നു.
കാലം താമ്രീപ്രമാണേന ജാനന്തി തന്നിവാസിനഃ । യഥാ ഭുവി തഥാ തത്ര പരിമാണം പ്രകീര്തിതമ്
അവിടെയുള്ളവര് താമ്രത്തിന്റെ അളവുപോലെയാണ് സമയത്തെ അറിയുന്നത്. ഭൂമിയില് എങ്ങനെയോ, അവിടെയും അളവ് അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
കൃതം ത്രേതാ ദ്വാപരം ച കലിശ്ചേതി ചതുര്യുഗമ് । ദിവ്യൈര്ദ്വാദശസാഹസ്രൈര്വത്സരൈശ്ചാപി തന്മിതമ്
കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം, ദ്വാപരയുഗം, കലിയുഗം എന്നിങ്ങനെ നാലു യുഗങ്ങള് പന്ത്രണ്ടായിരം ദൈവവത്സരങ്ങളാണ് അളവായി കണക്കാക്കുന്നത്.
അഷ്ടൌ ശതാന്യപ്യധികം സഹസ്രാണാം ചതുഷ്ടയമ് । ദിവ്യൈര്വര്ഷൈഃ കൃതയുഗം കാലവിദ്ഭിര്നിരൂപിതമ്
സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ കൃതയുഗം നാലായിരം ദൈവവത്സരങ്ങള്ക്കും എട്ട് നൂറ് കൂടി ചേര്ന്നതാണ്.
അഷ്ടാവിംശത്സഹസ്രാണ്യപ്യധികം പരിമാണകമ് । ലക്ഷാണാം ച സപ്തദശം നൃമാനം പരികീന്തിതമ്
ആ യുഗത്തിന്റെ ആകെ അളവ് ഇരുപത്തിയെട്ടായിരം ദൈവവത്സരങ്ങളാണ്. മനുഷ്യരുടെ കണക്കില് പതിനേഴുലക്ഷം വര്ഷമെന്നാണു പറയുന്നത്.
അധികം ഷട്ശതാന്യേവ സഹസ്രാണാം ത്രയം തഥാ । ദിവ്യൈര്വര്ഷൈശ്ച ത്രേതേതി വത്സ കാലവിദോ വിദുഃ
ത്രേതായുഗം, കുട്ടിയേ, സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ മൂവായിരം ആറ് നൂറ് ദൈവവത്സരങ്ങളാണ്.
ഷണ്ണവതിസഹസ്രാണി ലക്ഷൈര്ദ്വാദശഭിഃ സഹ । നൃണാം വര്ഷൈശ്ച ത്രേതേതി കാലവിദ്ഭിഃ പ്രകീര്തിതഃ
ത്രേതായുഗം സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ എഴുപത് ഒമ്പതിനായിരം വര്ഷവും, പന്ത്രണ്ടുലക്ഷം കൂടി ചേര്ന്നതാണ്.
ചതുഷ്ടയം ശതാനാം ചാപ്യധികം ദ്വിസഹസ്രകമ് । വര്ഷ ദിവ്യം ദ്വാപരം ച കാലജ്ഞൈഃ പരികീര്തിതമ്
ദ്വാപരയുഗം സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ രണ്ടായിരം നാലു നൂറ് ദൈവവത്സരങ്ങളാണ്.
ചതുഃഷഷ്ടിസഹസ്രാണി ലക്ഷൈരഷ്ടഭിരേവ ച । നൃണാം വര്ഷൈര്ദ്വാപരം ച കാലജ്ഞൈഃ പരികീര്തിതമ്
ദ്വാപരയുഗം സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ അറുപത് നാല് ആയിരം വര്ഷവും, എട്ട് ലക്ഷം കൂടി ചേര്ന്നതാണ്.
അധികം ദ്വിശതം ചൈവ ദിവ്യം വര്ഷസഹസ്രകമ് । ഏവംമിതം കലിയുഗം വത്സ പ്രാജ്ഞൈര്നിരൂപിതമ്
കലിയുഗം, കുട്ടിയേ, ജ്ഞാനികള് പറയുന്നതുപോലെ ആയിരം ഇരുനൂറ് ദൈവവത്സരങ്ങളാണ്.
ദ്വാത്രിംശച്ച സഹസ്രം ച ചതുര്ലക്ഷം നൃമാനകമ് । വര്ഷ ചേതി കലിയുഗേ ചകാര കാലകോവിദഃ
കലിയുഗത്തില് സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ മുപ്പത്തിരണ്ടായിരം വര്ഷവും നാലു ലക്ഷം കൂടി ചേര്ന്നതാണ്.
ലക്ഷൈര്ദ്വിചത്വാരിംശദ്ഭിഃ സഹ വിംശത്സഹസ്രകൈഃ । നൃമാനവര്ഷൈഃ കാലജ്ഞൈര്വ്യക്തമേവ ചതുര്യുഗമ്
നാലു യുഗങ്ങളും സമയത്തെ അറിയുന്നവര് വ്യക്തമാക്കുന്നത് നാലു ലക്ഷം ഇരുപത്തിരണ്ടായിരം മനുഷ്യവത്സരങ്ങള് കൂടിയിരുപതിനായിരം വര്ഷമാണെന്ന്.
ഇതി തേ കഥിതം വത്സ കാലസംഖ്യാനിരൂപണമ് । യഥാശ്രുതം യഥാജ്ഞാനം ഗച്ഛ വത്സ ഹരേഃ പുരമ്
ഇങ്ങനെ, കുട്ടിയേ, സമയത്തിന്റെ കണക്കുകള് നിന്നോട് വിശദമായി പറഞ്ഞു. നീ കേട്ടതുപോലെയും മനസ്സിലാക്കിയതുപോലെയും ഹരിയുടെ നഗരത്തിലേക്ക് പോവുക.
അഥ സപ്തനവതിതമോഽധ്യായഃ നാരായണ ഉവാച ഗച്ഛന്തമുദ്ധവം ദൃഷ്ട്വാ സംത്രസ്താ ശ്രീഹരേഃ പ്രിയാ । സമുത്ഥായാഽഽസനാച്ഛീഘ്രം ഹൃദയേന വിദൂയതാ
ഇപ്പൊഴാണ് എഴുപത്തൊമ്പതാമത്തെ അധ്യായം. നാരായണന് പറഞ്ഞു: ഉദ്ധവന് പോകുന്നത് കണ്ടശേഷം ശ്രീഹരിയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവര് ഭയപ്പെട്ട്, ഹൃദയം വേദനയോടെ, വേഗത്തില് ഇരിപ്പിടത്തില് നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
ഗോപീഭിഃ സഹിതാ ശീഘ്രം സമുദ്വിഗ്നാ സഹാസതീ । ദദൌ ശുഭാശിഷം തസ്മൈ തസ്യ മൂര്ധ്നി കരം തഥാ
ഗോപികളോടൊപ്പം അവള് ഉണര്ന്നു, ഭയത്താല് വിറയച്ചവളായി, ഉടന് അവന് ആശംസകള് നല്കി, അവന്റെ തലയില് കൈ വെച്ചു.
സ്തിഗ്ധദൂര്വാക്ഷതം ശുക്ലധാന്യം പുഷ്പം ച മങ്ഗലമ് । പ്രേരയാമാസ ലാജാംശ്ച ഫലം പര്ണം തഥാ ദധി
നനഞ്ഞ ദര്വ്വ, അക്ഷതം, വെള്ളയരി, പൂക്കള്, ലാജു, പഴം, ഇല, തൈര് എന്നിവയും അവള് അയച്ചു.
ദര്മണം ദര്ശയാമാസ പൂര്ണകുമ്ഭ സപല്ലവമ് । സഫലം ഗന്ധസിന്ധൂരകസ്തൂരീചന്ദനാന്വിതമ്
പൂർത്തിയായ കുമ്പം, ഇലയും പഴവും ചേര്ന്ന്, സുഗന്ധമുള്ള ചന്ദനം, കസ്തൂരി, സിന്ദൂരം എന്നിവയാല് അലങ്കരിച്ച് അവള് കാണിച്ചു.
പുഷ്പമാല്യം പ്രദീപം ച രത്നം ഗന്ധം ദ്വിജോത്തമ । പതിപുത്രവതീ സാധ്വീ കാഞ്ചനം രജതം തഥാ
പൂമാല, വിളക്ക്, രത്നം, സുഗന്ധം, ഭർത്താവും മകനുമുള്ള സതീ, പൊന്നും വെള്ളിയും അവള് നല്കി.
തമുവാച മഹാസാധ്വീ ഹിതം സത്യം ച മങ്ഗലമ് । സംഗോപ്യം സാശ്രുനേത്രം ച പതിതം ദുഃഖിതാ ഹൃദി
ആ മഹാസത്വവാനായ ദേവി അവനോട് ഹിതവും സത്യവും മംഗളവും ഉള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. ആ ദുഃഖം ഹൃദയത്തിൽ ഒളിപ്പിച്ച്, കണ്ണുനീർ മറച്ചു വെച്ചു.
രാധികോവാച ശുഭം ഭവതു മാര്ഗസ്തേ കല്യാണമസ്തു സംതതമ് । ജ്ഞാനം ലഭ ഹരേഃ സ്ഥാനാത്കൃഷ്ണസ്യ സുപ്രിയോ ഭവ
രാധിക പറഞ്ഞു: നിന്റെ വഴി ശുഭമാകട്ടെ, നിനക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ. ഹരിയുടെ നിലയിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം ലഭിക്കട്ടെ, കൃഷ്ണന് ഏറ്റവും പ്രിയനായവനാകട്ടെ.
കൃഷ്ണഭക്തിഃ കൃഷ്ണദാസ്യം ദലേഷു ച വരം വരമ് । ശ്രേഷ്ഠാ പഞ്ചവിധാ മുക്തേര്ഹരിഭക്തിര്ഗരീയസീ
കൃഷ്ണഭക്തിയും കൃഷ്ണസേവയും വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായവയും അത്യുന്നതമാണ്. അഞ്ചു വിധ മോക്ഷങ്ങളിൽ ഹരിഭക്തി ഏറ്റവും വലിയതും ശ്രേഷ്ഠവുമാണ്.
ബ്രഹ്മത്വാദപി ദേവത്വാദിന്ദ്രത്വാദമരാദപി । അമൃതാത്സിദ്ധിലാഭാച്ച ഹരിദാസ്യം സുദുര്ലഭമ്
ബ്രഹ്മാവായാലും ദേവതയായാലും ഇന്ദ്രനാകിയാലും അമരന്മാരുടെ നിലയിലായാലും, അമൃതം ലഭിച്ചാലും സിദ്ധി കൈവരിച്ചാലും, ഹരിയുടെ സേവനം വളരെ അപൂർവമാണ്.
അനേകനന്മതപസാ സംഭൂയ ഭാരതേ ദ്വിജഃ । ഹരിഭക്തിം യദി ലഭേത്തസ്യ ജന്മ സുദുര്ലഭമ്
ഭാരതദേശത്ത് ജനിച്ച ഒരു ദ്വിജൻ അനവധി തപസ്സു ചെയ്ത ശേഷം ഹരിഭക്തി നേടുകയാണെങ്കിൽ, അവന്റെ ജന്മം അത്യന്തം അപൂർവമാണ്.
സഫലം ജീവനം തസ്യ കുര്വതഃ കര്മണഃ ക്ഷയമ് । പിതൄണാം ച സഹസ്രാണി സ്വസ്യ മാതുശ്ച നിശ്ചിതമ്
അവന്റെ ജീവിതം ഫലപ്രദമാകും, ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ അവസാനിക്കും, അവന്റെ ആയിരക്കണക്കിന് പിതാക്കന്മാർക്കും സ്വന്തം അമ്മയ്ക്കും നിസ്സംശയം ഉത്തരം ലഭിക്കും.
മാതാമഹാനാം പുംസാം ച ശതാനാം സോദരസ്യ ച । ബാന്ധവസ്യാപി പത്ന്യാശ്ച ഗുരൂണാം ശിഷ്യഭൃത്യയോഃ
അവന്റെ അമ്മാവന്മാർക്കും സഹോദരന്മാർക്കും ബന്ധുക്കൾക്കും ഭാര്യയ്ക്കും ഗുരുക്കന്മാർക്കും ശിഷ്യന്മാർക്കും ഭൃത്യന്മാർക്കും നൂറുകണക്കിന് പേർക്കും ഉത്തരം ലഭിക്കും.
തത്കര്മ ശോഭരം വത്സ യച്ച കൃഷ്ണോ സമര്പണമ് । തത്കര്മ ശോഭനം ശുദ്ധം കുഷ്ണസംതോഷണം യതഃ
കുഞ്ഞേ, കൃഷ്ണനോട് സമർപ്പിക്കുന്ന പ്രവർത്തി മനോഹരമാണ്. അപ്രവൃത്തി ശുദ്ധവും കൃഷ്ണനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
സംകല്പസാധനം കര്മ സംപ്രീതിവിധിപൂര്വകമ് । തദേവ മങ്ഗലം ധന്യം പരിണാമസുഖാവഹമ്
പ്രേമപൂർവ്വം മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെ ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തി യഥാർത്ഥത്തിൽ മംഗളകരവും ഭാഗ്യവുമാണ്, അതിന്റെ ഫലത്തിൽ സന്തോഷം ലഭിക്കും.
തദ്വ്രതം തത്തപഃ സത്യം തദ്ഭക്തിഃ പൂജനം തഥാ । തദുദ്ദേശ്യമനശനം കേവലം ദാസ്യകാലണമ്
അവനുവേണ്ടി ചെയ്യുന്ന വ്രതം, തപസ്സു, സത്യം, ഭക്തി, പൂജ, ഉപവാസം, സേവനം—ഇവയൊക്കെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ മൂല്യമുള്ളത്.