നരാണാം ചാപി മാസേന പിതൄണാം ച ദിവാനിശമ് । ശുക്ലേ ചാപി ദിനം തേഷാം കൃഷ്ണേ നക്തം പ്രകീര്തിതമ്
മനുഷ്യർക്കു ഒരു മാസം; പിതാക്കന്മാർക്കു പകലും രാത്രിയും. അവർക്കു ശുക്ലപക്ഷം പകലാണ്, കൃഷ്ണപക്ഷം രാത്രി എന്നാണ് പറയുന്നത്.
വത്സരേണ നാരാണാം ച സുരാണാം ച ദിവാനിശമ് । ദിനം തേഷാമുത്തരേ ച നക്തം ച ദക്ഷിണായനേ
മനുഷ്യർക്കു ഒരു വർഷം; ദേവന്മാർക്കു പകലും രാത്രിയും. അവർക്കു ഉത്തരായണം പകലാണ്, ദക്ഷിണായനം രാത്രിയാണ്.
മന്വന്തരം തു ദിവ്യാനാം യുഗാനാമേകസപ്തതിഃ । മനോരായുഃ പരിമിതം ശക്രസ്യാഽഽയുഃ പ്രകീര്തിതമ്
ദൈവങ്ങൾക്ക് ഒരു മന്വന്തരം എഴുപത്തി ഒന്ന് യുഗങ്ങൾ ആണ്; മനുവിന്റെ ആയുസ് അളക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഇന്ദ്രന്റെ ആയുസും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പഞ്ചവിംശത്സഹസ്രം ച തഥാ പഞ്ചശതം പരമ് । തത്ര സൂര്യഗതിര്നാസ്തി ശക്രപാതാനുസാരതഃ
ഇരുപത്തയ്യായിരത്തി അഞ്ഞൂറ് ആണ് പരമാവധി; അവിടെ സൂര്യൻ സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല, ഇന്ദ്രന്റെ വീഴ്ചയെ അനുസരിച്ചാണ്.
ദിവാനിശം ച ജാനന്തി ബ്രഹ്മലോകനിവാസിനഃ । ദണ്ഡദ്വയം നരപലം ശക്രപാതേന തത്പലമ്
ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നവർ പകലും രാത്രിയും അറിയുന്നു; രണ്ട് ദണ്ഡം മനുഷ്യരുടെ സമയം, ഇന്ദ്രന്റെ വീഴ്ചയാൽ അതാണ് അളവ്.
ഏവം ത്രിശദ്ദിനേനൈവ ധാതുര്മാസഃ പ്രകീര്തിതഃ । അബ്ദോ ദ്വാദശഭിര്മാസൈരേവം തസ്യ ശതായുഷഃ
ഇങ്ങനെ മൂന്നു ദിവസത്തിൽ സ്രഷ്ടാവിന്റെ ഒരു മാസം നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു; പന്ത്രണ്ടു മാസങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു വർഷം, അങ്ങനെ നൂറ് വയസ്സുള്ളവർക്കു.
ബ്രഹ്മണഃ പതനേനൈവ നിമേഷാച്ഛ്രീഹരേരപി । ധാതുഃ പാതാനുസാരേണ വൈകുണ്ഠേ ന ദിവാനിശമ്
ബ്രഹ്മാവിന്റെ വീഴ്ചയാൽ ശ്രീഹരിക്കും ഒരു നിമിഷം മാത്രം; സ്രഷ്ടാവിന്റെ വീഴ്ചയനുസരിച്ച് വൈകുണ്ഠത്തിൽ പകലോ രാത്രിയോ ഇല്ല.
തത്ര സൂര്യഗതിര്നാസ്തി ചൈവം ഗോലോകതഃ സ്മൃതമ് । വൈകുണ്ഠവാസിനഃ സര്വേ ന വൈ ജാനന്ത്യഹര്നിശമ്
അവിടെ സൂര്യൻ സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല; ഗോളോകത്തിൽ നിന്നാണ് ഇങ്ങനെ ഓർക്കുന്നത്; വൈകുണ്ഠത്തിൽ വസിക്കുന്നവർക്ക് പകലോ രാത്രിയോ അറിയില്ല.
ചന്ദ്രസ്യാപി ഗ്രഹാണാം ച ഗതിര്നാസ്തി ച തത്ര വൈ । ചക്രം നൈവ ഭ്രമത്യേവ രാശീനാമിച്ഛയാ ഹരേഃ
അവിടെ ചന്ദ്രനും ഗ്രഹങ്ങളും സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല; ചക്രം രാശികളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ചുറ്റുന്നില്ല, ഹരിയുടെ ഇച്ഛയാൽ മാത്രം.
ദിനം ച തേജസാ ദീപ്തം കൃഷ്ണസ്യ പരമാത്മനഃ । നക്തം തേജോവിഹീനം ച ഹരൌ ച മന്ദിരം ഗതേ
പകൽ കൃഷ്ണന്റെ പരമാത്മാവിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ തെളിയുന്നു; ഹരി തന്റെ ആലയത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ രാത്രി പ്രകാശം ഇല്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.
ഏവം കാലഗതിസ്തത്ര വിഷ്ണുലോകേഽസ്തി സംതതമ് । കാലസ്വരൂപോ ഭഗവാന്പരമാത്മാ നിരാകൃതിഃ
അങ്ങനെ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ കാലത്തിന്റെ സഞ്ചാരം എപ്പോഴും ഉണ്ടാകുന്നു; ഭഗവാൻ, പരമാത്മാവ്, കാലത്തിന്റെ സ്വരൂപം, രൂപരഹിതൻ.
ചന്ദ്രസൂര്യഗതിര്നാസ്ചി പാതാലേഷു ച സപ്തഷു । ,ദ്വാസിനശ്ച ജാനന്തി ശങ്കന്തേ ന ദിവാനിശമ്
ഏഴ് പാതാളങ്ങളിലും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും സഞ്ചാരമില്ല; അവിടുത്തെ വാസികൾ അറിയുന്നു, പക്ഷേ പകലോ രാത്രിയോ സംശയിക്കുന്നില്ല.
ദിനേ ച മൂര്ധ്നിനാഗാനാം മണിര്ജ്വലതി നിത്യശഃ । സംധ്യായാം ദീപ്തമഗ്നിശ്ച രാത്രിശ്ച തമസാഽഽവൃതാ
പകല് സമയത്ത് പാമ്പുകളുടെ തലയില് ഉള്ള മണി എപ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്നു. സന്ധ്യാകാലത്ത് അഗ്നി തെളിഞ്ഞ് കത്തുന്നു. രാത്രി മുഴുവന് ഇരുണ്ടിരിക്കുന്നു.
കാലം താമ്രീപ്രമാണേന ജാനന്തി തന്നിവാസിനഃ । യഥാ ഭുവി തഥാ തത്ര പരിമാണം പ്രകീര്തിതമ്
അവിടെയുള്ളവര് താമ്രത്തിന്റെ അളവുപോലെയാണ് സമയത്തെ അറിയുന്നത്. ഭൂമിയില് എങ്ങനെയോ, അവിടെയും അളവ് അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
കൃതം ത്രേതാ ദ്വാപരം ച കലിശ്ചേതി ചതുര്യുഗമ് । ദിവ്യൈര്ദ്വാദശസാഹസ്രൈര്വത്സരൈശ്ചാപി തന്മിതമ്
കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം, ദ്വാപരയുഗം, കലിയുഗം എന്നിങ്ങനെ നാലു യുഗങ്ങള് പന്ത്രണ്ടായിരം ദൈവവത്സരങ്ങളാണ് അളവായി കണക്കാക്കുന്നത്.
അഷ്ടൌ ശതാന്യപ്യധികം സഹസ്രാണാം ചതുഷ്ടയമ് । ദിവ്യൈര്വര്ഷൈഃ കൃതയുഗം കാലവിദ്ഭിര്നിരൂപിതമ്
സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ കൃതയുഗം നാലായിരം ദൈവവത്സരങ്ങള്ക്കും എട്ട് നൂറ് കൂടി ചേര്ന്നതാണ്.
അഷ്ടാവിംശത്സഹസ്രാണ്യപ്യധികം പരിമാണകമ് । ലക്ഷാണാം ച സപ്തദശം നൃമാനം പരികീന്തിതമ്
ആ യുഗത്തിന്റെ ആകെ അളവ് ഇരുപത്തിയെട്ടായിരം ദൈവവത്സരങ്ങളാണ്. മനുഷ്യരുടെ കണക്കില് പതിനേഴുലക്ഷം വര്ഷമെന്നാണു പറയുന്നത്.
അധികം ഷട്ശതാന്യേവ സഹസ്രാണാം ത്രയം തഥാ । ദിവ്യൈര്വര്ഷൈശ്ച ത്രേതേതി വത്സ കാലവിദോ വിദുഃ
ത്രേതായുഗം, കുട്ടിയേ, സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ മൂവായിരം ആറ് നൂറ് ദൈവവത്സരങ്ങളാണ്.
ഷണ്ണവതിസഹസ്രാണി ലക്ഷൈര്ദ്വാദശഭിഃ സഹ । നൃണാം വര്ഷൈശ്ച ത്രേതേതി കാലവിദ്ഭിഃ പ്രകീര്തിതഃ
ത്രേതായുഗം സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ എഴുപത് ഒമ്പതിനായിരം വര്ഷവും, പന്ത്രണ്ടുലക്ഷം കൂടി ചേര്ന്നതാണ്.
ചതുഷ്ടയം ശതാനാം ചാപ്യധികം ദ്വിസഹസ്രകമ് । വര്ഷ ദിവ്യം ദ്വാപരം ച കാലജ്ഞൈഃ പരികീര്തിതമ്
ദ്വാപരയുഗം സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ രണ്ടായിരം നാലു നൂറ് ദൈവവത്സരങ്ങളാണ്.
ചതുഃഷഷ്ടിസഹസ്രാണി ലക്ഷൈരഷ്ടഭിരേവ ച । നൃണാം വര്ഷൈര്ദ്വാപരം ച കാലജ്ഞൈഃ പരികീര്തിതമ്
ദ്വാപരയുഗം സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ അറുപത് നാല് ആയിരം വര്ഷവും, എട്ട് ലക്ഷം കൂടി ചേര്ന്നതാണ്.
അധികം ദ്വിശതം ചൈവ ദിവ്യം വര്ഷസഹസ്രകമ് । ഏവംമിതം കലിയുഗം വത്സ പ്രാജ്ഞൈര്നിരൂപിതമ്
കലിയുഗം, കുട്ടിയേ, ജ്ഞാനികള് പറയുന്നതുപോലെ ആയിരം ഇരുനൂറ് ദൈവവത്സരങ്ങളാണ്.
ദ്വാത്രിംശച്ച സഹസ്രം ച ചതുര്ലക്ഷം നൃമാനകമ് । വര്ഷ ചേതി കലിയുഗേ ചകാര കാലകോവിദഃ
കലിയുഗത്തില് സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ മുപ്പത്തിരണ്ടായിരം വര്ഷവും നാലു ലക്ഷം കൂടി ചേര്ന്നതാണ്.
ലക്ഷൈര്ദ്വിചത്വാരിംശദ്ഭിഃ സഹ വിംശത്സഹസ്രകൈഃ । നൃമാനവര്ഷൈഃ കാലജ്ഞൈര്വ്യക്തമേവ ചതുര്യുഗമ്
നാലു യുഗങ്ങളും സമയത്തെ അറിയുന്നവര് വ്യക്തമാക്കുന്നത് നാലു ലക്ഷം ഇരുപത്തിരണ്ടായിരം മനുഷ്യവത്സരങ്ങള് കൂടിയിരുപതിനായിരം വര്ഷമാണെന്ന്.
ഇതി തേ കഥിതം വത്സ കാലസംഖ്യാനിരൂപണമ് । യഥാശ്രുതം യഥാജ്ഞാനം ഗച്ഛ വത്സ ഹരേഃ പുരമ്
ഇങ്ങനെ, കുട്ടിയേ, സമയത്തിന്റെ കണക്കുകള് നിന്നോട് വിശദമായി പറഞ്ഞു. നീ കേട്ടതുപോലെയും മനസ്സിലാക്കിയതുപോലെയും ഹരിയുടെ നഗരത്തിലേക്ക് പോവുക.
അഥ സപ്തനവതിതമോഽധ്യായഃ നാരായണ ഉവാച ഗച്ഛന്തമുദ്ധവം ദൃഷ്ട്വാ സംത്രസ്താ ശ്രീഹരേഃ പ്രിയാ । സമുത്ഥായാഽഽസനാച്ഛീഘ്രം ഹൃദയേന വിദൂയതാ
ഇപ്പൊഴാണ് എഴുപത്തൊമ്പതാമത്തെ അധ്യായം. നാരായണന് പറഞ്ഞു: ഉദ്ധവന് പോകുന്നത് കണ്ടശേഷം ശ്രീഹരിയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവര് ഭയപ്പെട്ട്, ഹൃദയം വേദനയോടെ, വേഗത്തില് ഇരിപ്പിടത്തില് നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
ഗോപീഭിഃ സഹിതാ ശീഘ്രം സമുദ്വിഗ്നാ സഹാസതീ । ദദൌ ശുഭാശിഷം തസ്മൈ തസ്യ മൂര്ധ്നി കരം തഥാ
ഗോപികളോടൊപ്പം അവള് ഉണര്ന്നു, ഭയത്താല് വിറയച്ചവളായി, ഉടന് അവന് ആശംസകള് നല്കി, അവന്റെ തലയില് കൈ വെച്ചു.
സ്തിഗ്ധദൂര്വാക്ഷതം ശുക്ലധാന്യം പുഷ്പം ച മങ്ഗലമ് । പ്രേരയാമാസ ലാജാംശ്ച ഫലം പര്ണം തഥാ ദധി
നനഞ്ഞ ദര്വ്വ, അക്ഷതം, വെള്ളയരി, പൂക്കള്, ലാജു, പഴം, ഇല, തൈര് എന്നിവയും അവള് അയച്ചു.
ദര്മണം ദര്ശയാമാസ പൂര്ണകുമ്ഭ സപല്ലവമ് । സഫലം ഗന്ധസിന്ധൂരകസ്തൂരീചന്ദനാന്വിതമ്
പൂർത്തിയായ കുമ്പം, ഇലയും പഴവും ചേര്ന്ന്, സുഗന്ധമുള്ള ചന്ദനം, കസ്തൂരി, സിന്ദൂരം എന്നിവയാല് അലങ്കരിച്ച് അവള് കാണിച്ചു.
പുഷ്പമാല്യം പ്രദീപം ച രത്നം ഗന്ധം ദ്വിജോത്തമ । പതിപുത്രവതീ സാധ്വീ കാഞ്ചനം രജതം തഥാ
പൂമാല, വിളക്ക്, രത്നം, സുഗന്ധം, ഭർത്താവും മകനുമുള്ള സതീ, പൊന്നും വെള്ളിയും അവള് നല്കി.