ക്രമേണ താഭിഃ സാര്ധ ച ചന്ദ്രസ്തിഷ്ഠതി നിത്യശഃ । സപ്തവിംശതി നക്ഷത്രം കലത്രം ച ശ്രുതൌ ശ്രുതമ്
അവരോടൊപ്പം ചന്ദ്രൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ക്രമമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; ശാസ്ത്രത്തിൽ ഇരുപത്തിയേഴു നക്ഷത്രങ്ങൾ ചന്ദ്രന്റെ ഭാര്യമാരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
അഭിജിച്ഛൂവണച്ഛായാ തേനാഷ്ടാവിംശതിഃ സ്മൃതാ । ഏകദാ ച മധൌ ചന്ദ്രോ രോഹിണ്യാ വാമയാ സഹ
അഭിജിത് നിഴലായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, അതുകൊണ്ട് ഇരുപത്തിയെട്ട് നക്ഷത്രങ്ങൾ ഓർക്കപ്പെടുന്നു; ഒരിക്കൽ മധുമാസത്തിൽ ചന്ദ്രൻ രോഹിണിയോടൊപ്പം സന്തോഷിച്ചു.
രേമേ ദിവാനിശം നിത്യം ശ്രവണാ ച ചുകോപ സാ । ഛായാം ച ദത്ത്വാ ചന്ദ്രായ യയൌ താതാന്തികം ഭിയാ
അവൻ പകലും രാത്രിയും എന്നും രോഹിണിയോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു; പക്ഷേ ശ്രവണാ കോപിച്ചു; അവൾ തന്റെ നിഴൽ ചന്ദ്രനു നൽകി ഭയത്താൽ അച്ഛന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.
തതഃ പിതരമാദായ സാ ചക്രേ ച വിഭാഗകമ് । ബഭൂവ തേന നക്ഷത്രമഭിജിന്നാമകം പുരാ
അതിനുശേഷം അവൾ അച്ഛനെ കൂട്ടി വന്ന് വിഭജിച്ചു; അങ്ങനെ അഭിജിത് എന്ന നക്ഷത്രം പഴയകാലത്ത് ഉണ്ടായി.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ കൃഷ്ണമുഖാച്ഛതശ്രൃങ്ഗേ ച പര്വതേ । നക്ഷത്രം കഥിതം വത്സ തിഥ്യാ ഭ്രമതി നിത്യശഃ
കൃഷ്ണന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന്, നൂറ് കുന്തുകളുള്ള പർവതത്തിൽ, ഈ നക്ഷത്രം എപ്പോഴും തിഥികളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നതാണെന്ന്, കുട്ടിയേ, പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യോഗം ച കരണം ചൈവ മദ്വക്ത്രേണ നിശാമയ । വിഷ്കമ്ഭഃ പ്രീതിരായുഷ്മാന്സൌഭാഗ്യഃ ശോഭനസ്തഥാ
എന്റെ വായിൽ നിന്ന് നീ യോഗവും കണക്കുകളും കേൾക്കൂ. അവയിലൂടെ ആശ്രയം, സ്നേഹം, ദീർഘായുസ്, ഭാഗ്യം, ഭംഗി എന്നിവ ലഭിക്കും.
അതിഗണ്ഡഃ സുകര്മാ ച ഘൃതിഃ ശൂലസ്തഥൈവ ച । ഗണ്ഡോ വൃദ്ധിര്ധ്രുവശ്ചൈവ വ്യാഘാതോ ഹര്ഷണാസ്തഥാ
അതിനൊപ്പം അതിഗണ്ടം, നല്ല പ്രവൃത്തി, ഘൃതം, ശൂലം, ഗണ്ടം, വർദ്ധനവ്, ധ്രുവം, വ്യാഘാതം, ഹർഷണം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
വജ്രം സിദ്ധിര്വ്യതീപാതോ വരീയാന്പരിഘഃ ശിവഃ । സിദ്ധിഃ സാധ്യഃ ശുഭഃ ശുക്ലോ ബ്രഹ്മേന്ദ്രോ വൈധൃതിസ്തഥാ
വജ്രം, സിദ്ധി, വ്യതീപാതം, വരീയാൻ, പരിഘം, ശുഭം, സിദ്ധി, സാധ്യം, ശുഭം, ശുക്ലം, ബ്രഹ്മ, ഇന്ദ്രൻ, വൈധൃതി എന്നിവയും ഉണ്ട്.
കീര്തിതസ്തേ യോഗഗണഃ കരണം ശ്രൂയതാമിതി । ബവശ്ച ബാലവശ്ചൈവ കൌലവസ്തൈതിലസ്തഥാ
യോഗങ്ങളുടെ കൂട്ടം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി കണക്കുകൾ കേൾക്കൂ: ബവം, ബാലവം, കൗലവം, തൈതിലം.
ഗരശ്ച വണിജശ്ചാപി വിഷ്ടിശ്ച ശകുനിസ്തഥാ । ചതുഷ്പാച്ചാപി നാഗശ്ച കിംസ്തുഘ്ന ഇതി കീര്തിതമ്
ഗരം, വണിജം, വിഷ്ടി, ശകുനി, ചതുർപ്പാദ്, നാഗം, കിംസ്തുഘ്നം എന്നിവയും പറയപ്പെടുന്നു.
നരാണാം ചാപി മാസേന പിതൄണാം ച ദിവാനിശമ് । ശുക്ലേ ചാപി ദിനം തേഷാം കൃഷ്ണേ നക്തം പ്രകീര്തിതമ്
മനുഷ്യർക്കു ഒരു മാസം; പിതാക്കന്മാർക്കു പകലും രാത്രിയും. അവർക്കു ശുക്ലപക്ഷം പകലാണ്, കൃഷ്ണപക്ഷം രാത്രി എന്നാണ് പറയുന്നത്.
വത്സരേണ നാരാണാം ച സുരാണാം ച ദിവാനിശമ് । ദിനം തേഷാമുത്തരേ ച നക്തം ച ദക്ഷിണായനേ
മനുഷ്യർക്കു ഒരു വർഷം; ദേവന്മാർക്കു പകലും രാത്രിയും. അവർക്കു ഉത്തരായണം പകലാണ്, ദക്ഷിണായനം രാത്രിയാണ്.
മന്വന്തരം തു ദിവ്യാനാം യുഗാനാമേകസപ്തതിഃ । മനോരായുഃ പരിമിതം ശക്രസ്യാഽഽയുഃ പ്രകീര്തിതമ്
ദൈവങ്ങൾക്ക് ഒരു മന്വന്തരം എഴുപത്തി ഒന്ന് യുഗങ്ങൾ ആണ്; മനുവിന്റെ ആയുസ് അളക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഇന്ദ്രന്റെ ആയുസും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പഞ്ചവിംശത്സഹസ്രം ച തഥാ പഞ്ചശതം പരമ് । തത്ര സൂര്യഗതിര്നാസ്തി ശക്രപാതാനുസാരതഃ
ഇരുപത്തയ്യായിരത്തി അഞ്ഞൂറ് ആണ് പരമാവധി; അവിടെ സൂര്യൻ സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല, ഇന്ദ്രന്റെ വീഴ്ചയെ അനുസരിച്ചാണ്.
ദിവാനിശം ച ജാനന്തി ബ്രഹ്മലോകനിവാസിനഃ । ദണ്ഡദ്വയം നരപലം ശക്രപാതേന തത്പലമ്
ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നവർ പകലും രാത്രിയും അറിയുന്നു; രണ്ട് ദണ്ഡം മനുഷ്യരുടെ സമയം, ഇന്ദ്രന്റെ വീഴ്ചയാൽ അതാണ് അളവ്.
ഏവം ത്രിശദ്ദിനേനൈവ ധാതുര്മാസഃ പ്രകീര്തിതഃ । അബ്ദോ ദ്വാദശഭിര്മാസൈരേവം തസ്യ ശതായുഷഃ
ഇങ്ങനെ മൂന്നു ദിവസത്തിൽ സ്രഷ്ടാവിന്റെ ഒരു മാസം നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു; പന്ത്രണ്ടു മാസങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു വർഷം, അങ്ങനെ നൂറ് വയസ്സുള്ളവർക്കു.
ബ്രഹ്മണഃ പതനേനൈവ നിമേഷാച്ഛ്രീഹരേരപി । ധാതുഃ പാതാനുസാരേണ വൈകുണ്ഠേ ന ദിവാനിശമ്
ബ്രഹ്മാവിന്റെ വീഴ്ചയാൽ ശ്രീഹരിക്കും ഒരു നിമിഷം മാത്രം; സ്രഷ്ടാവിന്റെ വീഴ്ചയനുസരിച്ച് വൈകുണ്ഠത്തിൽ പകലോ രാത്രിയോ ഇല്ല.
തത്ര സൂര്യഗതിര്നാസ്തി ചൈവം ഗോലോകതഃ സ്മൃതമ് । വൈകുണ്ഠവാസിനഃ സര്വേ ന വൈ ജാനന്ത്യഹര്നിശമ്
അവിടെ സൂര്യൻ സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല; ഗോളോകത്തിൽ നിന്നാണ് ഇങ്ങനെ ഓർക്കുന്നത്; വൈകുണ്ഠത്തിൽ വസിക്കുന്നവർക്ക് പകലോ രാത്രിയോ അറിയില്ല.
ചന്ദ്രസ്യാപി ഗ്രഹാണാം ച ഗതിര്നാസ്തി ച തത്ര വൈ । ചക്രം നൈവ ഭ്രമത്യേവ രാശീനാമിച്ഛയാ ഹരേഃ
അവിടെ ചന്ദ്രനും ഗ്രഹങ്ങളും സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല; ചക്രം രാശികളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ചുറ്റുന്നില്ല, ഹരിയുടെ ഇച്ഛയാൽ മാത്രം.
ദിനം ച തേജസാ ദീപ്തം കൃഷ്ണസ്യ പരമാത്മനഃ । നക്തം തേജോവിഹീനം ച ഹരൌ ച മന്ദിരം ഗതേ
പകൽ കൃഷ്ണന്റെ പരമാത്മാവിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ തെളിയുന്നു; ഹരി തന്റെ ആലയത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ രാത്രി പ്രകാശം ഇല്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.
ഏവം കാലഗതിസ്തത്ര വിഷ്ണുലോകേഽസ്തി സംതതമ് । കാലസ്വരൂപോ ഭഗവാന്പരമാത്മാ നിരാകൃതിഃ
അങ്ങനെ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ കാലത്തിന്റെ സഞ്ചാരം എപ്പോഴും ഉണ്ടാകുന്നു; ഭഗവാൻ, പരമാത്മാവ്, കാലത്തിന്റെ സ്വരൂപം, രൂപരഹിതൻ.
ചന്ദ്രസൂര്യഗതിര്നാസ്ചി പാതാലേഷു ച സപ്തഷു । ,ദ്വാസിനശ്ച ജാനന്തി ശങ്കന്തേ ന ദിവാനിശമ്
ഏഴ് പാതാളങ്ങളിലും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും സഞ്ചാരമില്ല; അവിടുത്തെ വാസികൾ അറിയുന്നു, പക്ഷേ പകലോ രാത്രിയോ സംശയിക്കുന്നില്ല.
ദിനേ ച മൂര്ധ്നിനാഗാനാം മണിര്ജ്വലതി നിത്യശഃ । സംധ്യായാം ദീപ്തമഗ്നിശ്ച രാത്രിശ്ച തമസാഽഽവൃതാ
പകല് സമയത്ത് പാമ്പുകളുടെ തലയില് ഉള്ള മണി എപ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്നു. സന്ധ്യാകാലത്ത് അഗ്നി തെളിഞ്ഞ് കത്തുന്നു. രാത്രി മുഴുവന് ഇരുണ്ടിരിക്കുന്നു.
കാലം താമ്രീപ്രമാണേന ജാനന്തി തന്നിവാസിനഃ । യഥാ ഭുവി തഥാ തത്ര പരിമാണം പ്രകീര്തിതമ്
അവിടെയുള്ളവര് താമ്രത്തിന്റെ അളവുപോലെയാണ് സമയത്തെ അറിയുന്നത്. ഭൂമിയില് എങ്ങനെയോ, അവിടെയും അളവ് അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
കൃതം ത്രേതാ ദ്വാപരം ച കലിശ്ചേതി ചതുര്യുഗമ് । ദിവ്യൈര്ദ്വാദശസാഹസ്രൈര്വത്സരൈശ്ചാപി തന്മിതമ്
കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം, ദ്വാപരയുഗം, കലിയുഗം എന്നിങ്ങനെ നാലു യുഗങ്ങള് പന്ത്രണ്ടായിരം ദൈവവത്സരങ്ങളാണ് അളവായി കണക്കാക്കുന്നത്.
അഷ്ടൌ ശതാന്യപ്യധികം സഹസ്രാണാം ചതുഷ്ടയമ് । ദിവ്യൈര്വര്ഷൈഃ കൃതയുഗം കാലവിദ്ഭിര്നിരൂപിതമ്
സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ കൃതയുഗം നാലായിരം ദൈവവത്സരങ്ങള്ക്കും എട്ട് നൂറ് കൂടി ചേര്ന്നതാണ്.
അഷ്ടാവിംശത്സഹസ്രാണ്യപ്യധികം പരിമാണകമ് । ലക്ഷാണാം ച സപ്തദശം നൃമാനം പരികീന്തിതമ്
ആ യുഗത്തിന്റെ ആകെ അളവ് ഇരുപത്തിയെട്ടായിരം ദൈവവത്സരങ്ങളാണ്. മനുഷ്യരുടെ കണക്കില് പതിനേഴുലക്ഷം വര്ഷമെന്നാണു പറയുന്നത്.
അധികം ഷട്ശതാന്യേവ സഹസ്രാണാം ത്രയം തഥാ । ദിവ്യൈര്വര്ഷൈശ്ച ത്രേതേതി വത്സ കാലവിദോ വിദുഃ
ത്രേതായുഗം, കുട്ടിയേ, സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ മൂവായിരം ആറ് നൂറ് ദൈവവത്സരങ്ങളാണ്.
ഷണ്ണവതിസഹസ്രാണി ലക്ഷൈര്ദ്വാദശഭിഃ സഹ । നൃണാം വര്ഷൈശ്ച ത്രേതേതി കാലവിദ്ഭിഃ പ്രകീര്തിതഃ
ത്രേതായുഗം സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ എഴുപത് ഒമ്പതിനായിരം വര്ഷവും, പന്ത്രണ്ടുലക്ഷം കൂടി ചേര്ന്നതാണ്.
ചതുഷ്ടയം ശതാനാം ചാപ്യധികം ദ്വിസഹസ്രകമ് । വര്ഷ ദിവ്യം ദ്വാപരം ച കാലജ്ഞൈഃ പരികീര്തിതമ്
ദ്വാപരയുഗം സമയത്തെ അറിയുന്നവര് പറയുന്നതുപോലെ രണ്ടായിരം നാലു നൂറ് ദൈവവത്സരങ്ങളാണ്.