മാഘാദിഷഡ്വിനിര്മിതമുത്തരായണമീപ്സിതമ് । ശ്രാവണാദിമാസഷട്കം ദക്ഷിണായനമേവ ച
മാഘം മുതൽ ആശാഢം വരെ ആറു മാസം ഉത്തരായണമായി കണക്കാക്കുന്നു; ശ്രാവണം മുതൽ ആറു മാസം ദക്ഷിണായണമാണ്.
മാഘാദാഷാഢപര്യന്തം ദിനം വൃദ്ധം ക്രമേണ വൈ । നക്തം വൃദ്ധം ശ്രാവണശ്ച പൌഷപര്യന്തമേവ ച
മാഘം മുതൽ ആശാഢം വരെ ദിവസങ്ങൾ ക്രമമായി നീളുന്നു; ശ്രാവണം മുതൽ പൗഷം വരെ രാത്രികൾ ക്രമമായി നീളുന്നു.
പ്രതിപത്പൂര്ണിമാന്തശ്ച ശുക്ലപക്ഷഃ പ്രകീര്തിതഃ । പൂര്ണിമായാഃ പ്രതിപദശ്ചാമാവാസ്യാന്ത ഏവ ച
പ്രതിപതിക്ക് തുടങ്ങിയും പൗർണമി വരെ ഉള്ളത് ശുക്ലപക്ഷം എന്നാണ് പറയുന്നത്; പൗർണമിക്ക് ശേഷം പ്രതിപതിക്ക് ആരംഭിച്ച് അമാവാസ്യ വരെ കൃഷ്ണപക്ഷം.
കൃഷ്ണപക്ഷസ്തു വിജ്ഞേയോ വേദവിദ്ഭിര്നിരൂപിതഃ । ദ്വിതീയാ ച തൃതീയാ ച ചതുര്ഥീ പഞ്ചമീ തഥാ
കൃഷ്ണപക്ഷം വേദപണ്ഡിതന്മാർ നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു; രണ്ടാം, മൂന്നാം, നാലാം, അഞ്ചാം ദിവസങ്ങളും അതുപോലെ.
ഷഷ്ഠീ ച സപ്തമീ ചൈവ ഹ്യഷ്ടമീ നവമീ തഥാ । ദശമ്യേകാദശീ ചാപി ദ്വാദശീ ച ത്രയോദശീ
അറാം, ഏഴാം, എട്ടാം, ഒൻപതാം, പത്താം, പതിനൊന്നാം, പന്ത്രണ്ടാം, പതിമൂന്നാം ദിവസങ്ങൾ —
ചതുര്ദശീ കുഹൂര്യാവദ്ദിനം തു ഗണനം സ്മൃതമ് । അശ്വിനീ ഭരണീ ചാപി കൃത്തികാ രോഹിണീ തഥാ
പതിനാലാം ദിവസം കുഹൂ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അശ്വിനി, ഭരണി, കൃത്തി, രോഹിണി എന്നിവയും —
മൃഗശിരസ്ത്ഥാഽഽര്ദ്രാ ച നക്ഷത്രേ ദ്വേ പുനര്വസൂ । പുഷ്യാശ്ലേഷേ മഘാ ചൈവ പൂര്വാ ചോത്തരഫാല്ഗുനീ
മൃഗശീർഷം, ആർദ്ര, രണ്ട് പുനർവസു, പുഷ്യ, ആശ്ലേഷ, മഘ, പൂവാഫല്ഗുനി, ഉത്തരഫല്ഗുനി —
ഹസ്തചിത്രേ തഥാ സ്വാതീ വിശാഖാ ചാനുരാധികാ । ജ്യേഷ്ഠാ മൂലം തഥാ ജ്ഞേയാ പൂര്വാഷാഢോത്തരാ തഥാ
ഹസ്തം, ചിത്ര, സ്വാതി, വിശാഖ, അനുരാധ, ജ്യേഷ്ഠ, മൂലം, പൂവാശാഢ, ഉത്തരാശാഢ —
ശ്രവണാഭിജിതീ ചൈവ ധനിഷ്ഠാ ച പ്രകീര്തിതാ । തതഃ ശതഭിഷാ ജ്ഞേയ പൂര്വാഭാദ്രപദാ തഥാ
ശ്രവണവും അഭിജിതും ധനിഷ്ഠയും പറയുന്നു; അതിനുശേഷം ശതഭിഷ, പൂവാഭാദ്രപദ —
തഥോത്തരാ തു വിജ്ഞേയാ രേവതീ ചരമാ സ്മൃതാ । അഷ്ടാവിംശതി നക്ഷത്രം കലത്രം ശശിനസ്തഥാ
പിന്നീട് ഉത്തരാഭാദ്രപദയും, അവസാനത്തേതായി രേവതി; ഇങ്ങനെ ഇരുപത്തിയെട്ട് നക്ഷത്രങ്ങൾ ചന്ദ്രന്റെ ഭാര്യമാരാണ്.
ക്രമേണ താഭിഃ സാര്ധ ച ചന്ദ്രസ്തിഷ്ഠതി നിത്യശഃ । സപ്തവിംശതി നക്ഷത്രം കലത്രം ച ശ്രുതൌ ശ്രുതമ്
അവരോടൊപ്പം ചന്ദ്രൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ക്രമമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; ശാസ്ത്രത്തിൽ ഇരുപത്തിയേഴു നക്ഷത്രങ്ങൾ ചന്ദ്രന്റെ ഭാര്യമാരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
അഭിജിച്ഛൂവണച്ഛായാ തേനാഷ്ടാവിംശതിഃ സ്മൃതാ । ഏകദാ ച മധൌ ചന്ദ്രോ രോഹിണ്യാ വാമയാ സഹ
അഭിജിത് നിഴലായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, അതുകൊണ്ട് ഇരുപത്തിയെട്ട് നക്ഷത്രങ്ങൾ ഓർക്കപ്പെടുന്നു; ഒരിക്കൽ മധുമാസത്തിൽ ചന്ദ്രൻ രോഹിണിയോടൊപ്പം സന്തോഷിച്ചു.
രേമേ ദിവാനിശം നിത്യം ശ്രവണാ ച ചുകോപ സാ । ഛായാം ച ദത്ത്വാ ചന്ദ്രായ യയൌ താതാന്തികം ഭിയാ
അവൻ പകലും രാത്രിയും എന്നും രോഹിണിയോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു; പക്ഷേ ശ്രവണാ കോപിച്ചു; അവൾ തന്റെ നിഴൽ ചന്ദ്രനു നൽകി ഭയത്താൽ അച്ഛന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.
തതഃ പിതരമാദായ സാ ചക്രേ ച വിഭാഗകമ് । ബഭൂവ തേന നക്ഷത്രമഭിജിന്നാമകം പുരാ
അതിനുശേഷം അവൾ അച്ഛനെ കൂട്ടി വന്ന് വിഭജിച്ചു; അങ്ങനെ അഭിജിത് എന്ന നക്ഷത്രം പഴയകാലത്ത് ഉണ്ടായി.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ കൃഷ്ണമുഖാച്ഛതശ്രൃങ്ഗേ ച പര്വതേ । നക്ഷത്രം കഥിതം വത്സ തിഥ്യാ ഭ്രമതി നിത്യശഃ
കൃഷ്ണന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന്, നൂറ് കുന്തുകളുള്ള പർവതത്തിൽ, ഈ നക്ഷത്രം എപ്പോഴും തിഥികളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നതാണെന്ന്, കുട്ടിയേ, പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യോഗം ച കരണം ചൈവ മദ്വക്ത്രേണ നിശാമയ । വിഷ്കമ്ഭഃ പ്രീതിരായുഷ്മാന്സൌഭാഗ്യഃ ശോഭനസ്തഥാ
എന്റെ വായിൽ നിന്ന് നീ യോഗവും കണക്കുകളും കേൾക്കൂ. അവയിലൂടെ ആശ്രയം, സ്നേഹം, ദീർഘായുസ്, ഭാഗ്യം, ഭംഗി എന്നിവ ലഭിക്കും.
അതിഗണ്ഡഃ സുകര്മാ ച ഘൃതിഃ ശൂലസ്തഥൈവ ച । ഗണ്ഡോ വൃദ്ധിര്ധ്രുവശ്ചൈവ വ്യാഘാതോ ഹര്ഷണാസ്തഥാ
അതിനൊപ്പം അതിഗണ്ടം, നല്ല പ്രവൃത്തി, ഘൃതം, ശൂലം, ഗണ്ടം, വർദ്ധനവ്, ധ്രുവം, വ്യാഘാതം, ഹർഷണം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
വജ്രം സിദ്ധിര്വ്യതീപാതോ വരീയാന്പരിഘഃ ശിവഃ । സിദ്ധിഃ സാധ്യഃ ശുഭഃ ശുക്ലോ ബ്രഹ്മേന്ദ്രോ വൈധൃതിസ്തഥാ
വജ്രം, സിദ്ധി, വ്യതീപാതം, വരീയാൻ, പരിഘം, ശുഭം, സിദ്ധി, സാധ്യം, ശുഭം, ശുക്ലം, ബ്രഹ്മ, ഇന്ദ്രൻ, വൈധൃതി എന്നിവയും ഉണ്ട്.
കീര്തിതസ്തേ യോഗഗണഃ കരണം ശ്രൂയതാമിതി । ബവശ്ച ബാലവശ്ചൈവ കൌലവസ്തൈതിലസ്തഥാ
യോഗങ്ങളുടെ കൂട്ടം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി കണക്കുകൾ കേൾക്കൂ: ബവം, ബാലവം, കൗലവം, തൈതിലം.
ഗരശ്ച വണിജശ്ചാപി വിഷ്ടിശ്ച ശകുനിസ്തഥാ । ചതുഷ്പാച്ചാപി നാഗശ്ച കിംസ്തുഘ്ന ഇതി കീര്തിതമ്
ഗരം, വണിജം, വിഷ്ടി, ശകുനി, ചതുർപ്പാദ്, നാഗം, കിംസ്തുഘ്നം എന്നിവയും പറയപ്പെടുന്നു.
നരാണാം ചാപി മാസേന പിതൄണാം ച ദിവാനിശമ് । ശുക്ലേ ചാപി ദിനം തേഷാം കൃഷ്ണേ നക്തം പ്രകീര്തിതമ്
മനുഷ്യർക്കു ഒരു മാസം; പിതാക്കന്മാർക്കു പകലും രാത്രിയും. അവർക്കു ശുക്ലപക്ഷം പകലാണ്, കൃഷ്ണപക്ഷം രാത്രി എന്നാണ് പറയുന്നത്.
വത്സരേണ നാരാണാം ച സുരാണാം ച ദിവാനിശമ് । ദിനം തേഷാമുത്തരേ ച നക്തം ച ദക്ഷിണായനേ
മനുഷ്യർക്കു ഒരു വർഷം; ദേവന്മാർക്കു പകലും രാത്രിയും. അവർക്കു ഉത്തരായണം പകലാണ്, ദക്ഷിണായനം രാത്രിയാണ്.
മന്വന്തരം തു ദിവ്യാനാം യുഗാനാമേകസപ്തതിഃ । മനോരായുഃ പരിമിതം ശക്രസ്യാഽഽയുഃ പ്രകീര്തിതമ്
ദൈവങ്ങൾക്ക് ഒരു മന്വന്തരം എഴുപത്തി ഒന്ന് യുഗങ്ങൾ ആണ്; മനുവിന്റെ ആയുസ് അളക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഇന്ദ്രന്റെ ആയുസും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പഞ്ചവിംശത്സഹസ്രം ച തഥാ പഞ്ചശതം പരമ് । തത്ര സൂര്യഗതിര്നാസ്തി ശക്രപാതാനുസാരതഃ
ഇരുപത്തയ്യായിരത്തി അഞ്ഞൂറ് ആണ് പരമാവധി; അവിടെ സൂര്യൻ സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല, ഇന്ദ്രന്റെ വീഴ്ചയെ അനുസരിച്ചാണ്.
ദിവാനിശം ച ജാനന്തി ബ്രഹ്മലോകനിവാസിനഃ । ദണ്ഡദ്വയം നരപലം ശക്രപാതേന തത്പലമ്
ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നവർ പകലും രാത്രിയും അറിയുന്നു; രണ്ട് ദണ്ഡം മനുഷ്യരുടെ സമയം, ഇന്ദ്രന്റെ വീഴ്ചയാൽ അതാണ് അളവ്.
ഏവം ത്രിശദ്ദിനേനൈവ ധാതുര്മാസഃ പ്രകീര്തിതഃ । അബ്ദോ ദ്വാദശഭിര്മാസൈരേവം തസ്യ ശതായുഷഃ
ഇങ്ങനെ മൂന്നു ദിവസത്തിൽ സ്രഷ്ടാവിന്റെ ഒരു മാസം നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു; പന്ത്രണ്ടു മാസങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു വർഷം, അങ്ങനെ നൂറ് വയസ്സുള്ളവർക്കു.
ബ്രഹ്മണഃ പതനേനൈവ നിമേഷാച്ഛ്രീഹരേരപി । ധാതുഃ പാതാനുസാരേണ വൈകുണ്ഠേ ന ദിവാനിശമ്
ബ്രഹ്മാവിന്റെ വീഴ്ചയാൽ ശ്രീഹരിക്കും ഒരു നിമിഷം മാത്രം; സ്രഷ്ടാവിന്റെ വീഴ്ചയനുസരിച്ച് വൈകുണ്ഠത്തിൽ പകലോ രാത്രിയോ ഇല്ല.
തത്ര സൂര്യഗതിര്നാസ്തി ചൈവം ഗോലോകതഃ സ്മൃതമ് । വൈകുണ്ഠവാസിനഃ സര്വേ ന വൈ ജാനന്ത്യഹര്നിശമ്
അവിടെ സൂര്യൻ സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല; ഗോളോകത്തിൽ നിന്നാണ് ഇങ്ങനെ ഓർക്കുന്നത്; വൈകുണ്ഠത്തിൽ വസിക്കുന്നവർക്ക് പകലോ രാത്രിയോ അറിയില്ല.
ചന്ദ്രസ്യാപി ഗ്രഹാണാം ച ഗതിര്നാസ്തി ച തത്ര വൈ । ചക്രം നൈവ ഭ്രമത്യേവ രാശീനാമിച്ഛയാ ഹരേഃ
അവിടെ ചന്ദ്രനും ഗ്രഹങ്ങളും സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല; ചക്രം രാശികളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ചുറ്റുന്നില്ല, ഹരിയുടെ ഇച്ഛയാൽ മാത്രം.
ദിനം ച തേജസാ ദീപ്തം കൃഷ്ണസ്യ പരമാത്മനഃ । നക്തം തേജോവിഹീനം ച ഹരൌ ച മന്ദിരം ഗതേ
പകൽ കൃഷ്ണന്റെ പരമാത്മാവിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ തെളിയുന്നു; ഹരി തന്റെ ആലയത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ രാത്രി പ്രകാശം ഇല്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.