സ്വര്ണമാഷൈഃ കൃതച്ഛിദ്രം യാവത്പ്രസ്ഥജലപ്ലുതമ് । ദണ്ഡദ്വയേ മുഹൂര്തഃ സ്യാത്വഷ്ടിദണ്ഡാത്മികാ തിഥിഃ
ഒരു സ്വർണമാശം കുഴിച്ചെടുത്ത്, ഒരു പ്രസ്ഥം വെള്ളം നിറയ്ക്കുന്നതാണ് അളവ്; രണ്ട് ദണ്ഡം ചേർന്ന് ഒരു മുഹൂർത്തം, എട്ട് ദണ്ഡം ചേർന്ന് ഒരു തിഥി.
തദഷ്ടഭാഗഃ പ്രഹരഃ പ്രമാണം ച നിരൂപണമ് । ചതുര്ഭിഃ പ്രഹരൈ രാത്രിശ്ചതുര്ഭിര്ദിനമുച്യതേ
അതിന്റെ എട്ടിലൊന്ന് പ്രഹരം എന്ന് വിളിക്കുന്നു; ഇതാണ് അളവ്. നാല് പ്രഹരം ചേർന്ന് ഒരു രാത്രി, നാല് പ്രഹരം ചേർന്ന് ഒരു പകൽ.
തിഥിപഞ്ചദശേനൈവ പക്ഷമാനം പ്രകീര്തിതമ് । പക്ഷദ്വയേന മാസഃ സ്യാച്ഛുക്ലകൃഷ്ണാഭിധേന ച
പതിനഞ്ച് തിഥി ചേർന്ന് ഒരു പക്ഷം എന്ന് കണക്കാക്കുന്നു; രണ്ട് പക്ഷം ചേർന്ന് ഒരു മാസം, അതായത് ശുക്ലപക്ഷം, കൃഷ്ണപക്ഷം.
ഋതുര്മാസദ്വയേനൈവ തത്ഷട്കേനൈവ വത്സരഃ । വസന്തഗ്രീഷ്മവര്ഷാശ്ച ശരദ്ധേമന്തശീതകാഃ
രണ്ട് മാസം ചേർന്ന് ഒരു ঋതു, ആറ് ঋതു ചേർന്ന് ഒരു സംവത്സരം; വസന്തം, ഗ്രീഷ്മം, മഴക്കാലം, ശരത്, ഹേമന്തം, ശീതകാലം.
വര്ഷാഃ പഞ്ചവിധാ ജ്ഞേയാഃ കാലവിദ്ഭിര്നിരൂപിതാഃ । സംവത്സരഃ പ്രവത്സര ഇലാവത്സര ഏവ ച
കാലത്തെ അറിയുന്നവർ അഞ്ചു വിധം സംവത്സരങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു: സംവത്സരം, പ്രവത്സരം, ഇളാവത്സരം എന്നിങ്ങനെ.
അനുവത്സരോ വത്സരോഽയമിതി കാലവിദോ വിദുഃ । അബ്ദോ ദ്വിഷട്കമാസൈശ്ച തന്നാമ ശുണു ചോദ്ധവ
അനുവത്സരം, വത്സരം എന്നിങ്ങനെയാണ് കാലജ്ഞർ വിളിക്കുന്നത്; രണ്ട് അധികമാസങ്ങളോടുകൂടി ഒരു സംവത്സരം. ഈ പേര് നീ കേൾക്കു, ഉദ്ദവ.
വൈശാഖോ ജ്യേഷ്ഠ ആഷാഢഃ ശ്രാവണോ ഭാദ്ര ഏവ ച । ആശ്വിനഃ കാര്തികോ മാര്ഗഃ പൌഷോ മാഘസ്തു ഫാല്ഗുനഃ
വൈശാഖം, ജ്യേഷ്ഠം, ആശാഢം, ശ്രാവണം, ഭാദ്രപദം, ആശ്വിനം, കാർത്തികം, മാർഗശീർഷം, പൗഷം, മാഘം, ഫാൽഗുനം — ഇവയാണ് മാസങ്ങൾ.
സൈത്രസ്തു ചരമോ ജ്ഞേയോ വര്ഷശേഷീ നിരൂപിതഃ । വസന്തശ്ചൈത്രവൈശാഖമാസയുഗ്മേന കീര്തിതഃ
ചൈത്രം അവസാന മാസമായി അറിയപ്പെടുന്നു; ഇങ്ങനെ വർഷത്തിലെ ശേഷിച്ച മാസങ്ങൾ വിവരണം ചെയ്തു. വസന്തകാലം ചൈത്രവും വൈശാഖവും ചേർന്നതാണെന്ന് പറയുന്നു.
ജ്യേഷ്ഠാവാഢദ്വയേനൈവ ഗ്രീഷ്മസ്തു പരികീര്തിതഃ । വര്ഷാ ശ്രാവണഭദ്രേ ച ഹ്യാശ്വിനേ കാര്തികേ ശരത്
ജ്യേഷ്ഠവും രണ്ട് ആശാഢങ്ങളും ചേർന്നതാണു വേനൽക്കാലം; ശ്രാവണവും ഭാദ്രപദവും മഴക്കാലം; ആശ്വിനവും കാർത്തികവും ശരത്കാലം.
മാര്ഗേ പൌഷേ ച ഹേമന്തഃ ശിശിരോ മാഘഫാല്ഗുനേ । അബ്ദസ്തു ചായനൈ ദ്വേ വൈ ചോത്തരേ ദക്ഷിണായനേ
മാർഗശീർഷവും പൗഷവും ശീതകാലം; മാഘവും ഫാൽഗുനവും കനൽക്കാലം. ഒരു വർഷം ഉത്തരായണം, ദക്ഷിണായനം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു.
മാഘാദിഷഡ്വിനിര്മിതമുത്തരായണമീപ്സിതമ് । ശ്രാവണാദിമാസഷട്കം ദക്ഷിണായനമേവ ച
മാഘം മുതൽ ആശാഢം വരെ ആറു മാസം ഉത്തരായണമായി കണക്കാക്കുന്നു; ശ്രാവണം മുതൽ ആറു മാസം ദക്ഷിണായണമാണ്.
മാഘാദാഷാഢപര്യന്തം ദിനം വൃദ്ധം ക്രമേണ വൈ । നക്തം വൃദ്ധം ശ്രാവണശ്ച പൌഷപര്യന്തമേവ ച
മാഘം മുതൽ ആശാഢം വരെ ദിവസങ്ങൾ ക്രമമായി നീളുന്നു; ശ്രാവണം മുതൽ പൗഷം വരെ രാത്രികൾ ക്രമമായി നീളുന്നു.
പ്രതിപത്പൂര്ണിമാന്തശ്ച ശുക്ലപക്ഷഃ പ്രകീര്തിതഃ । പൂര്ണിമായാഃ പ്രതിപദശ്ചാമാവാസ്യാന്ത ഏവ ച
പ്രതിപതിക്ക് തുടങ്ങിയും പൗർണമി വരെ ഉള്ളത് ശുക്ലപക്ഷം എന്നാണ് പറയുന്നത്; പൗർണമിക്ക് ശേഷം പ്രതിപതിക്ക് ആരംഭിച്ച് അമാവാസ്യ വരെ കൃഷ്ണപക്ഷം.
കൃഷ്ണപക്ഷസ്തു വിജ്ഞേയോ വേദവിദ്ഭിര്നിരൂപിതഃ । ദ്വിതീയാ ച തൃതീയാ ച ചതുര്ഥീ പഞ്ചമീ തഥാ
കൃഷ്ണപക്ഷം വേദപണ്ഡിതന്മാർ നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു; രണ്ടാം, മൂന്നാം, നാലാം, അഞ്ചാം ദിവസങ്ങളും അതുപോലെ.
ഷഷ്ഠീ ച സപ്തമീ ചൈവ ഹ്യഷ്ടമീ നവമീ തഥാ । ദശമ്യേകാദശീ ചാപി ദ്വാദശീ ച ത്രയോദശീ
അറാം, ഏഴാം, എട്ടാം, ഒൻപതാം, പത്താം, പതിനൊന്നാം, പന്ത്രണ്ടാം, പതിമൂന്നാം ദിവസങ്ങൾ —
ചതുര്ദശീ കുഹൂര്യാവദ്ദിനം തു ഗണനം സ്മൃതമ് । അശ്വിനീ ഭരണീ ചാപി കൃത്തികാ രോഹിണീ തഥാ
പതിനാലാം ദിവസം കുഹൂ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അശ്വിനി, ഭരണി, കൃത്തി, രോഹിണി എന്നിവയും —
മൃഗശിരസ്ത്ഥാഽഽര്ദ്രാ ച നക്ഷത്രേ ദ്വേ പുനര്വസൂ । പുഷ്യാശ്ലേഷേ മഘാ ചൈവ പൂര്വാ ചോത്തരഫാല്ഗുനീ
മൃഗശീർഷം, ആർദ്ര, രണ്ട് പുനർവസു, പുഷ്യ, ആശ്ലേഷ, മഘ, പൂവാഫല്ഗുനി, ഉത്തരഫല്ഗുനി —
ഹസ്തചിത്രേ തഥാ സ്വാതീ വിശാഖാ ചാനുരാധികാ । ജ്യേഷ്ഠാ മൂലം തഥാ ജ്ഞേയാ പൂര്വാഷാഢോത്തരാ തഥാ
ഹസ്തം, ചിത്ര, സ്വാതി, വിശാഖ, അനുരാധ, ജ്യേഷ്ഠ, മൂലം, പൂവാശാഢ, ഉത്തരാശാഢ —
ശ്രവണാഭിജിതീ ചൈവ ധനിഷ്ഠാ ച പ്രകീര്തിതാ । തതഃ ശതഭിഷാ ജ്ഞേയ പൂര്വാഭാദ്രപദാ തഥാ
ശ്രവണവും അഭിജിതും ധനിഷ്ഠയും പറയുന്നു; അതിനുശേഷം ശതഭിഷ, പൂവാഭാദ്രപദ —
തഥോത്തരാ തു വിജ്ഞേയാ രേവതീ ചരമാ സ്മൃതാ । അഷ്ടാവിംശതി നക്ഷത്രം കലത്രം ശശിനസ്തഥാ
പിന്നീട് ഉത്തരാഭാദ്രപദയും, അവസാനത്തേതായി രേവതി; ഇങ്ങനെ ഇരുപത്തിയെട്ട് നക്ഷത്രങ്ങൾ ചന്ദ്രന്റെ ഭാര്യമാരാണ്.
ക്രമേണ താഭിഃ സാര്ധ ച ചന്ദ്രസ്തിഷ്ഠതി നിത്യശഃ । സപ്തവിംശതി നക്ഷത്രം കലത്രം ച ശ്രുതൌ ശ്രുതമ്
അവരോടൊപ്പം ചന്ദ്രൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ക്രമമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; ശാസ്ത്രത്തിൽ ഇരുപത്തിയേഴു നക്ഷത്രങ്ങൾ ചന്ദ്രന്റെ ഭാര്യമാരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
അഭിജിച്ഛൂവണച്ഛായാ തേനാഷ്ടാവിംശതിഃ സ്മൃതാ । ഏകദാ ച മധൌ ചന്ദ്രോ രോഹിണ്യാ വാമയാ സഹ
അഭിജിത് നിഴലായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, അതുകൊണ്ട് ഇരുപത്തിയെട്ട് നക്ഷത്രങ്ങൾ ഓർക്കപ്പെടുന്നു; ഒരിക്കൽ മധുമാസത്തിൽ ചന്ദ്രൻ രോഹിണിയോടൊപ്പം സന്തോഷിച്ചു.
രേമേ ദിവാനിശം നിത്യം ശ്രവണാ ച ചുകോപ സാ । ഛായാം ച ദത്ത്വാ ചന്ദ്രായ യയൌ താതാന്തികം ഭിയാ
അവൻ പകലും രാത്രിയും എന്നും രോഹിണിയോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു; പക്ഷേ ശ്രവണാ കോപിച്ചു; അവൾ തന്റെ നിഴൽ ചന്ദ്രനു നൽകി ഭയത്താൽ അച്ഛന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.
തതഃ പിതരമാദായ സാ ചക്രേ ച വിഭാഗകമ് । ബഭൂവ തേന നക്ഷത്രമഭിജിന്നാമകം പുരാ
അതിനുശേഷം അവൾ അച്ഛനെ കൂട്ടി വന്ന് വിഭജിച്ചു; അങ്ങനെ അഭിജിത് എന്ന നക്ഷത്രം പഴയകാലത്ത് ഉണ്ടായി.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ കൃഷ്ണമുഖാച്ഛതശ്രൃങ്ഗേ ച പര്വതേ । നക്ഷത്രം കഥിതം വത്സ തിഥ്യാ ഭ്രമതി നിത്യശഃ
കൃഷ്ണന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന്, നൂറ് കുന്തുകളുള്ള പർവതത്തിൽ, ഈ നക്ഷത്രം എപ്പോഴും തിഥികളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നതാണെന്ന്, കുട്ടിയേ, പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യോഗം ച കരണം ചൈവ മദ്വക്ത്രേണ നിശാമയ । വിഷ്കമ്ഭഃ പ്രീതിരായുഷ്മാന്സൌഭാഗ്യഃ ശോഭനസ്തഥാ
എന്റെ വായിൽ നിന്ന് നീ യോഗവും കണക്കുകളും കേൾക്കൂ. അവയിലൂടെ ആശ്രയം, സ്നേഹം, ദീർഘായുസ്, ഭാഗ്യം, ഭംഗി എന്നിവ ലഭിക്കും.
അതിഗണ്ഡഃ സുകര്മാ ച ഘൃതിഃ ശൂലസ്തഥൈവ ച । ഗണ്ഡോ വൃദ്ധിര്ധ്രുവശ്ചൈവ വ്യാഘാതോ ഹര്ഷണാസ്തഥാ
അതിനൊപ്പം അതിഗണ്ടം, നല്ല പ്രവൃത്തി, ഘൃതം, ശൂലം, ഗണ്ടം, വർദ്ധനവ്, ധ്രുവം, വ്യാഘാതം, ഹർഷണം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
വജ്രം സിദ്ധിര്വ്യതീപാതോ വരീയാന്പരിഘഃ ശിവഃ । സിദ്ധിഃ സാധ്യഃ ശുഭഃ ശുക്ലോ ബ്രഹ്മേന്ദ്രോ വൈധൃതിസ്തഥാ
വജ്രം, സിദ്ധി, വ്യതീപാതം, വരീയാൻ, പരിഘം, ശുഭം, സിദ്ധി, സാധ്യം, ശുഭം, ശുക്ലം, ബ്രഹ്മ, ഇന്ദ്രൻ, വൈധൃതി എന്നിവയും ഉണ്ട്.
കീര്തിതസ്തേ യോഗഗണഃ കരണം ശ്രൂയതാമിതി । ബവശ്ച ബാലവശ്ചൈവ കൌലവസ്തൈതിലസ്തഥാ
യോഗങ്ങളുടെ കൂട്ടം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി കണക്കുകൾ കേൾക്കൂ: ബവം, ബാലവം, കൗലവം, തൈതിലം.
ഗരശ്ച വണിജശ്ചാപി വിഷ്ടിശ്ച ശകുനിസ്തഥാ । ചതുഷ്പാച്ചാപി നാഗശ്ച കിംസ്തുഘ്ന ഇതി കീര്തിതമ്
ഗരം, വണിജം, വിഷ്ടി, ശകുനി, ചതുർപ്പാദ്, നാഗം, കിംസ്തുഘ്നം എന്നിവയും പറയപ്പെടുന്നു.