താമേവ ദുസ്തരാം ഘോരാം തീര്ത്വാ യാമി ഹരേഃ പദമ് । ഏവംഭൂതമുപായം ച ദേഹി മേ കമലാലയേ
അത് പോലെയുള്ള ദുഷ്കരവും ഭയാനകവുമായ വഴികടന്ന് ഞാന് ഹരിയുടെ പാദസന്നിധിയില് എത്തും. കമലാലയേ, അത്തരമൊരു മാര്ഗം എനിക്ക് നല്കണം.
ദൂരതോ യത്പദാമ്ഭോജം ധ്യായന്തേ ച ദിവാനിശമ് । ദേവാ ബ്രഹ്മേശശേഷാദ്യാസ്ത്വം തദ്വക്ഷഃ സ്ഥലസ്ഥിതാ
ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മാവും ശിവനും അനന്തനും മറ്റുള്ളവരും ദൂരത്ത് നിന്ന് പകലും രാത്രിയും അവന്റെ പാദപദ്മം ധ്യാനിക്കുന്നു. പക്ഷേ നീ അവന്റെ വക്ഷസ്സില് തന്നെ വസിക്കുന്നു.
ഉദ്ധവസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ജഹാസ കമലാലയാ । വാസസാ നേത്രനീരം ച സംഭാര്ജ്യ തമുവാച സാ
ഉദ്ധവന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട് കമലാലയാ പുഞ്ചിരിച്ചു. വസ്ത്രം കൊണ്ട് കണ്ണുനീര് തുടച്ച് അവള് അവനോട് പറഞ്ഞു.
രാധോവാച മാധവീവചനേനൈവ കരോഷി പ്രശ്നമുദ്ധവ । സ്ത്രീജാതിരബലാ ലോകേ കിം വാ ജ്ഞാനം ദദാമി തേ
രാധാ പറഞ്ഞു: മാധവിയുടെ വാക്കുകള് കൊണ്ടാണ് നീ ഈ ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നത്, ഉദ്ധവാ. സ്ത്രീകള് ലോകത്ത് ദുർബലരാണ് — എനിക്ക് നിന്നോട് എന്ത് ജ്ഞാനം നല്കാനാകും?
ശുദ്ധാം കാലഗതിം വത്സ ജാനാതി ഭഗവാന്ഹരിഃ । ബ്രഹ്മ മഹേശഃ ശേഷശ്ച വേദാശ്ചത്വാര ഏവ ച
കുഞ്ഞേ, ശുദ്ധമായ കാലഗതി ഭഗവാന് ഹരിയും ബ്രഹ്മാവും മഹേശ്വരനും അനന്തനും നാലു വേദങ്ങളും മാത്രമേ അറിയൂ.
കിംചിദ്വേദാനുസാരേണ സന്തോ ജാനന്തി പുത്രക । ശ്രൂയതാം കുഷ്ണവക്ത്രേണ ഗോലോകേ രാസമണ़്ഡലേ
പുത്രാ, ചില സന്മാര്ഗ്ഗികള് വേദങ്ങളുടെ പ്രകാരം കുറച്ച് മാത്രം അറിയുന്നു. ഗോളോകത്തിലെ രാസമണ്ഡലത്തില് കൃഷ്ണന് പറഞ്ഞത് നീ കേള്ക്കണം.
ഗോലോകേ ചാപി വൈകുണ്ഠേ ബ്രഹ്മലോകേ ച സാംപ്രതമ് । യാ ച ദൃഷ്ടാ കാലഗതിസ്താമേവ കഥയാമി തേ
ഗോളോകത്തും വൈകുണ്ഠത്തും ഇപ്പോഴത്തെ ബ്രഹ്മലോകത്തും കാണുന്ന കാലഗതി എന്താണോ, അതാണ് ഞാന് നിന്നോട് പറയുന്നത്.
നൃണാം പിതൄണാം ദേവാനാം ബ്രഹ്മലോകാദികസ്യ ച । ബഹിര്ലോകസ്യ ബ്രഹ്മാണ്ഡാത്പാതാലാനാം ച നിശ്ചിതമ്
മനുഷ്യര്ക്കും പിതൃപുരുഷന്മാര്ക്കും ദേവന്മാര്ക്കും ബ്രഹ്മലോകാദികള്ക്കും പുറംലോകങ്ങള്ക്കും ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിനും പാതാളങ്ങള്ക്കും ഉള്ള കാലഗതി ഇതാണ്.
ദുരത്യയാം കാലഗതിം യേനോപായേന പണ്ഡിതാഃ । നിസ്തരന്തി ബുധശ്രേഷ്ഠ കഥയാമി നിശാമയ
ദുര്ജ്ജയമായ കാലഗതി പണ്ഡിതന്മാര് എങ്ങനെ കടക്കുന്നു എന്നത്, ജ്ഞാനികളില് ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞാന് പറയാം — നീ ശ്രദ്ധിക്കണം.
ഭജന്തി ജഗതാം നാഥം കാലകാലം ജഗദ്ഗുരുമ് । നിര്ഗുണം ച നിരീഹം ച പരമാത്മാനമീശ്വരമ്
അവര് ലോകങ്ങളുടെ നാഥനായ, കാലത്തിനും കാലമായ, ലോകഗുരുവായ, ഗുണരഹിതനും ആഗ്രഹരഹിതനും പരമാത്മാവും ഈശ്വരനുമായവനെ ഭജിക്കുന്നു.
സദ്യഃ പതതി ദേഹോഽയം വിനാ യേന സദാത്മനാ । തം നിഷേവ്യ കാലഗതിം തരത്യേവ ഹി കേവലമ്
ശാശ്വതാത്മാവില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നവരുടെ ശരീരം ഉടൻ തന്നെ വീഴുന്നു. ആ ശാശ്വതാത്മാവിനെ സേവിച്ചാൽ മാത്രം, മനുഷ്യൻ കാലത്തിന്റെ ഒഴുക്കു കടന്ന് രക്ഷപ്പെടും.
ആയുര്ഹരതി സര്വേഷാം പ്രാണിനാം രവിരേവ ച । ശ്രീഹരേഃ ശുദ്ധഭക്താനാം സതാം പുണ്യവതാം വിനാ
സൂര്യൻ മാത്രമാണ് എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും ആയുസ്സ് കുറയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ ശ്രീഹരിയുടെ ശുദ്ധഭക്തന്മാരെയും സന്മാർഗ്ഗികളെയും പുണ്യവാന്മാരെയും ഇത് ബാധിക്കില്ല.
വിധേര്മാനസികാന്പുത്രാംശ്ചതുരഃ പശ്യ പുത്രക । സനകാദീന്ഭാഗവതാന്യേഷാം ച സുസ്ഥിരം വമഃ
കുഞ്ഞേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച സനകാദികൾ എന്ന നാലു പുത്രന്മാരെ നോക്കൂ. ഭഗവാനെ ഭക്തിപൂർവ്വം സേവിക്കുന്ന ഇവരുടെ വംശം ഉറപ്പുള്ളതാണു.
രുദ്രാദ്യാന്വയസാ നിത്യാഞ്ജ്ഞാതിനാം ച ഗുരോര്ഗുരൂന് । ബാലാനനുപനീതാംശ്ച പഞ്ചവര്ഷശിശൂന്യഥാ
രുദ്രന്മാരും അവരുടെ കുടുംബത്തിലെ ഗുരുക്കന്മാരും, ഇനിയും ഉപനയനം ചെയ്യാത്ത അഞ്ച് വയസ്സുള്ള കുട്ടികൾ പോലെയുള്ളവരും, ഈ വംശത്തിൽ ശാശ്വതരായവരാണ്.
അമ്യന്തരേ മഹാസ്ഫീതാന്സസ്മിതാംശ്ച ദിഗമ്ബരാന് । ശ്രീകൃഷ്ണധ്യാനപൂതാശ്ച തീര്ഥപൂതാംശ്ച വൈഷ്ണവാന്
അവരിൽ ചിലർ മഹാസമ്പന്നരും, ചിലർ സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിയോടെ ഇരിക്കുന്നവരും, വസ്ത്രധാരണമില്ലാത്തവരും, ശ്രീകൃഷ്ണധ്യാനത്തിൽ ശുദ്ധരായവരും, തീർത്ഥസ്നാനത്തിൽ വിശുദ്ധരായ വൈഷ്ണവന്മാരുമുണ്ട്.
വേദവേദാങ്ഗശാസ്ത്രാണാം ചിന്താഹീനാന്പ്രഫുല്ലിതാന് । ഭക്ത്യാ ദിവാനിശം ശശ്വദ്ധരിഭാവേന തത്പരാന്
വേദങ്ങളും അതിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും കുറിച്ച് ചിന്തയില്ലാതെ സന്തോഷത്തോടെ, ഭക്തിയോടെ പകൽ-രാത്രി എന്നും ഹരിയിൽ മനസ്സു നിക്ഷേപിച്ചവരാണ് അവർ.
ബാഹ്യപൂജാവിഹീനാംശ്ച പൂതാന്മാനസികാംസ്തഥാ । മൃത്യുഞ്ജയാന്മഹാഭാഗാന്കാലവ്യാലജിതസ്തഥാ
ബാഹ്യപൂജ ഇല്ലാതെയും മനസ്സിൽ ശുദ്ധരായവരും, മഹാഭാഗ്യശാലികളായ മരണത്തെ ജയിച്ചവരും, കാലസർപ്പത്തെ കീഴടക്കിയവരുമാണ് അവർ.
സനകം ച സനന്ദം ച തൃതീയം ച സനാതനമ് । പരം സനത്കുമാരം ച യേ സ്മരന്തി ച സര്വശഃ
സനകനെ, സനന്ദനെ, മൂന്നാമനായ സനാതനനെ, പരമൻ സനത്കുമാരനെയും എല്ലായ്പ്പോഴും ഓർക്കുന്നവരാണെങ്കിൽ,
തീര്ഥസ്നാനഫലം ലബ്ധ്വാ മുച്യതേ കൃതപാതകാത് । ഹരിഭക്തിര്ഭവേത്തേഷാം ഹരിദാസ്യം ലഭന്തി ച
അവർക്ക് തീർത്ഥസ്നാനഫലം ലഭിക്കും, ചെയ്ത പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും, ഹരിയിൽ ഭക്തി ഉണരും, ഹരിയുടെ ദാസ്യവും ലഭിക്കും.
മൃകണ്ഡുബാലകം പശ്യ കര്മണാ ച ദ്വിജോത്തമമ് । ദശവര്ഷായുഷം തീവ്രം ജ്വലന്തം ബ്രഹ്മതേജസാ
മൃകണ്ടു മകനായ ബാലനെ നോക്കൂ, തന്റെ കർമ്മത്താൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്വിജനെ, പത്ത് വയസ്സുള്ളവനായി ബ്രഹ്മതേജസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവനായി.
ഹരിസേവനതഃ പശ്ചാത്സപ്തകല്പാന്തജീവിനമ് । വോഢും പഞ്ചശിഖം പശ്യ ലോമശം ചാഽഽസുരിം തഥാ
ഹരിയെ സേവിച്ചതിനുശേഷം ഏഴു കല്പാന്തം ജീവിച്ചവനാണ് അവൻ. അങ്ങനെ തന്നെ, പഞ്ചശിഖനെയും ലോമശനെയും അസുരിയെയും നോക്കൂ.
സര്വകര്മവിഹീനം ച ഹരിസേവനതത്പരമ് । ശതകല്പായുഷം ചൈവ ധ്യായമാനം ഹരേഃ പദമ്
എല്ലാ കർമങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് ഹരിസേവനത്തിൽ മുഴുകി, ഹരിയുടെ പാദങ്ങൾ ധ്യാനിക്കുന്നവൻ നൂറു കല്പം വരെ ജീവിക്കും.
ജമദഗ്നേഃ സുതം പശ്യ രാമം തം ചിരജീവിനമ് । ഹനുമന്തം ബലിം വ്യാസമശ്വത്ഥാമാനമേവ ച
ജമദഗ്നിയുടെ മകനായ രാമനെ, ദീർഘായുസ്സുള്ളവനായി നോക്കൂ. ഹനുമാനെയും, ബലിയെയും, വ്യാസനെയും, അശ്വത്താമാനെയും കൂടി.
വിഭീഷണം കൃപം വിപ്രം ജാമ്ബവന്തം ച ഭല്ലുകമ് । ഹരിഭാവനയാ ചൈതേ ശുദ്ധാഃ സുചിരജീവിനഃ
വിഭീഷണനെയും, ബ്രാഹ്മണനായ കൃപനെയും, കരടിയായ ജാംബവാനെയും നോക്കൂ. ഹരിയിൽ ഭക്തിയാൽ ശുദ്ധരായി, ഇവർ എല്ലാവരും ദീർഘായുസ്സുള്ളവരാണ്.
സിദ്ധേന്ദ്രേഷു മുനീന്ദ്രേഷു നരേഷ്വന്യേഷു ചോദ്ധവ । ഹരിഭാവനശുദ്ധാശ്ച സര്വേ തേ ചിരജീവിനഃ
സിദ്ധന്മാരിലും മഹാമുനിമാരിലും മറ്റു മനുഷ്യരിലും, ഉദ്ധവാ, ഹരിയിൽ ഭക്തിയാൽ ശുദ്ധരായവർ എല്ലാവരും ദീർഘായുസ്സുള്ളവരാണ്.
പ്രഹ്ലാദം പശ്യ ദൈത്യേഷു ഹിരണ്യകശിപോഃ സുതമ് । ഹരിദ്വിഷോ ദുരന്തസ്യ ഹരിഭാവനതത്പരമ്
ദൈത്യരിൽ ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ മകനായ പ്രഹ്ലാദനെ നോക്കൂ. ഹരിയെ വെറുക്കുന്ന അതിക്രൂരനായി ജനിച്ചിട്ടും, ഹരിഭാവനയിൽ മുഴുകിയവനാണ് അവൻ.
ചിരായുഷം കാലജിതം പശ്യാന്യം ചാപ്യസംഖ്യകമ് । അനേകജന്മതപസാ ലബ്ധ്വാ ജന്മ ച ഭാരതേ
ദീർഘായുസ്സും കാലത്തെ ജയിച്ചതും അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ തപസ്സ് ചെയ്ത ശേഷം ഭാരതത്തിൽ ജനനം ലഭിച്ച അനേകം മറ്റുള്ളവരെയും നോക്കൂ.
യേ ഹരിം തം ന സേവന്തേ തേ മൂഢാഃ കൃതപാപിനഃ । വാസുദേവം പരിത്യജ്യ വിഷയേ നിരതോ ജനഃ
ഹരിയെ സേവിക്കാത്തവർ മൂടന്മാരും പാപികളുമാണ്. വാസുദേവനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ആൾക്കാർ വിഷയസുഖങ്ങളിൽ മുഴുകുന്നു.
ത്യക്ത്വാഽമൃതം മഹാമൂഢോ വിഷം ഭുങ്ക്തേ നിജേച്ഛയാ । കസ്യ സ്ത്രീ കസ്യ വാ പുത്രഃ കസ്യ വാ ബാന്ധവാസ്തഥാ
മഹാമൂഢനായവൻ അമൃതം ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം വിഷം കഴിക്കുന്നു. ആരുടെ ഭാര്യ, ആരുടെ മകൻ, ആരുടെ ബന്ധുക്കൾ എന്ന് ആരാണ് പറയാൻ കഴിയുക?
കഃ കസ്യ ബന്ധുര്വിപദി ശ്രീകൃഷ്ണേന വിനാ ഭുവി । തസ്മാത്സന്തഃ സദാ കൃഷ്ണം ഭജന്ത്യേവ ദിവാനിശമ്
ശ്രീകൃഷ്ണനില്ലാതെ ഭൂമിയിൽ ദുരിതത്തിൽ ആരാണ് ആരുടേയും സ്നേഹിതൻ? അതുകൊണ്ട്, ജ്ഞാനികൾ എപ്പോഴും പകലും രാത്രിയും കൃഷ്ണനെ ഭജിക്കുന്നു.