മാധവ്യുവാച ഉദ്ധവ ശൃണു വക്ഷ്യാമി ക്ഷണം തിഷ്ഠ യഥോചിതമ് । നിഗൂഢം പരമം ജ്ഞാനം യത്തേ മനസി വാഞ്ഛിതമ്
മാധവി പറഞ്ഞു: ഉദ്ധവാ, കേള്ക്കു, ഞാന് പറയാം; ഒരു നിമിഷം കാത്തിരിക്കുക. നിന്റെ മനസ്സില് ആഗ്രഹിക്കുന്ന പരമ രഹസ്യജ്ഞാനം ഞാന് പറയാം.
സുദുര്ലഭം പുരാണേഷു വേദേഷു ഗോപനീയകമ് । പ്രശ്നം കുരു മഹാഭാഗ രാധികാം ത്രിജഗത്പ്രസൂമ്
പുരാണങ്ങളിലും വേദങ്ങളിലും അത്യന്തം ദുർലഭവും രഹസ്യവുമാണ് ഇത്; മൂന്നു ലോകത്തിന്റെയും മാതാവായ രാധികയെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കൂ, ഭാഗ്യശാലിയായവനേ.
ഇത്യുക്ത്വാ സാ ച ഗോപീശാ സമുവാസ മുസംസദി । ഉവാച മധുരം ശാന്താമുദ്ധവശ്ചാപി രാധികാമ്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ ഗോപി രാജ്ഞി ആ സഭയില് തന്നെ ഇരുന്നു. ഉദ്ധവന് രാധികയെ മൃദുവും മധുരവുമായ വാക്കുകളില് അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ഉദ്ധവഉവാച ഏകാകീ ഭവമായാതി യാത്യേകാകീ പുനഃ പുനഃ । പ്രാണീ കര്മാനുരോധേന സ്വകര്മഫലഭുക്പുമാന്
ഉദ്ധവന് പറഞ്ഞു: ഒരുവന് ഒറ്റയ്ക്കാണ് ജനിക്കുന്നത്, വീണ്ടും വീണ്ടും ഒറ്റയ്ക്കാണ് പോകുന്നതും. ഓരോ ജീവനും തന്റെ കര്മ്മഫലപ്രകാരം തന്നെ അനുഭവിക്കുന്നു.
കര്മണാ ജായതേ ജന്തുഃ കര്മണൌവ പ്രലീയതേ । സുഖം ദുഃഖം ഭയം ശോകം കര്മണൈവാഭിപദ്യതേ
കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് ജീവി ജനിക്കുന്നത്, കര്മ്മം കൊണ്ടുതന്നെ അവന് ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സന്തോഷവും ദുഃഖവും ഭയവും ദുഃഖവും എല്ലാം കര്മ്മത്തിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
ജന്തുര്ഭോഗാവശേഷേണ ഭോഗം ഭുങ്ക്തേ ഭവേഷു ച । പുനശ്ച കര്മണോ ഭോഗാത്സമായാതി ച യാതി ച
ജീവന് അനുഭവശേഷം, പല ജന്മങ്ങളിലും അനുഭവങ്ങള് അനുഭവിക്കുന്നു. വീണ്ടും കര്മ്മഫലങ്ങള് അനുഭവിച്ച് വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു.
രത്നാദികം ച യത്കിചിന്മഹ്യം ദത്തം ത്വയാ സതി । മയാ സാര്ധ ന യാത്യേവ തേന മേ കിം പ്രയോജനമ്
നല്ലവളേ, നീ എനിക്ക് നല്കിയ രത്നങ്ങളോ മറ്റേതെങ്കിലും വസ്തുക്കളോ എനിക്ക് കൂടെ വരില്ല. എനിക്ക് അവയൊന്നും ഉപയോഗമില്ല.
ഭവാബ്ഥിതാരണേ ദേവി ഭവതീ തരണിര്വരാ । കര്ണധാരഃ സ്വയം കൃഷ്ണഃ സര്വേഷാം പാരകാരകഃ
ദേവിയെ, ഭവസമുദ്രത്തില് നീയാണ് ഉത്തമമായ തൂണിക്കപ്പല്. കൃഷ്ണന് തന്നെയാണ് കപ്പലോടിക്കാന് ഇരിക്കുന്നവന്, എല്ലാവരെയും കടത്തിക്കൊണ്ടുപോകുന്നവന്.
കിംചിദ്യാനം ദേഹി മഹ്യം ഭവാബ്ധിപാരകാരണമ് । പ്രാപ്യ പ്രസാതം യാസ്യാമി മഥുരാം കൃഷ്മമൂലകമ്
ഭവസമുദ്രം കടക്കാന് എന്നെ സഹായിക്കുന്ന അറിവ് ദയവായി എനിക്ക് നല്കണം. നിന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച ശേഷം ഞാന് കൃഷ്ണന്റെ മൂലമായ മഥുരയിലേക്ക് പോകും.
യാം യാം കാലഗതിം മാതഃ സുരാണാം ച നൃണാമപി । പിതൄണാം ബ്രഹ്മലോകസ്യ തദൂര്ധ്വസ്യ ച താം വദ
അമ്മേ, ദേവന്മാര്ക്കും മനുഷ്യര്ക്കും പിതൃപുരുഷന്മാര്ക്കും ബ്രഹ്മലോകത്തിനും അതിനുമുകളിലുമുള്ളവയ്ക്കും കാലഗതിയെന്നത് എങ്ങനെയെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
താമേവ ദുസ്തരാം ഘോരാം തീര്ത്വാ യാമി ഹരേഃ പദമ് । ഏവംഭൂതമുപായം ച ദേഹി മേ കമലാലയേ
അത് പോലെയുള്ള ദുഷ്കരവും ഭയാനകവുമായ വഴികടന്ന് ഞാന് ഹരിയുടെ പാദസന്നിധിയില് എത്തും. കമലാലയേ, അത്തരമൊരു മാര്ഗം എനിക്ക് നല്കണം.
ദൂരതോ യത്പദാമ്ഭോജം ധ്യായന്തേ ച ദിവാനിശമ് । ദേവാ ബ്രഹ്മേശശേഷാദ്യാസ്ത്വം തദ്വക്ഷഃ സ്ഥലസ്ഥിതാ
ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മാവും ശിവനും അനന്തനും മറ്റുള്ളവരും ദൂരത്ത് നിന്ന് പകലും രാത്രിയും അവന്റെ പാദപദ്മം ധ്യാനിക്കുന്നു. പക്ഷേ നീ അവന്റെ വക്ഷസ്സില് തന്നെ വസിക്കുന്നു.
ഉദ്ധവസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ജഹാസ കമലാലയാ । വാസസാ നേത്രനീരം ച സംഭാര്ജ്യ തമുവാച സാ
ഉദ്ധവന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട് കമലാലയാ പുഞ്ചിരിച്ചു. വസ്ത്രം കൊണ്ട് കണ്ണുനീര് തുടച്ച് അവള് അവനോട് പറഞ്ഞു.
രാധോവാച മാധവീവചനേനൈവ കരോഷി പ്രശ്നമുദ്ധവ । സ്ത്രീജാതിരബലാ ലോകേ കിം വാ ജ്ഞാനം ദദാമി തേ
രാധാ പറഞ്ഞു: മാധവിയുടെ വാക്കുകള് കൊണ്ടാണ് നീ ഈ ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നത്, ഉദ്ധവാ. സ്ത്രീകള് ലോകത്ത് ദുർബലരാണ് — എനിക്ക് നിന്നോട് എന്ത് ജ്ഞാനം നല്കാനാകും?
ശുദ്ധാം കാലഗതിം വത്സ ജാനാതി ഭഗവാന്ഹരിഃ । ബ്രഹ്മ മഹേശഃ ശേഷശ്ച വേദാശ്ചത്വാര ഏവ ച
കുഞ്ഞേ, ശുദ്ധമായ കാലഗതി ഭഗവാന് ഹരിയും ബ്രഹ്മാവും മഹേശ്വരനും അനന്തനും നാലു വേദങ്ങളും മാത്രമേ അറിയൂ.
കിംചിദ്വേദാനുസാരേണ സന്തോ ജാനന്തി പുത്രക । ശ്രൂയതാം കുഷ്ണവക്ത്രേണ ഗോലോകേ രാസമണ़്ഡലേ
പുത്രാ, ചില സന്മാര്ഗ്ഗികള് വേദങ്ങളുടെ പ്രകാരം കുറച്ച് മാത്രം അറിയുന്നു. ഗോളോകത്തിലെ രാസമണ്ഡലത്തില് കൃഷ്ണന് പറഞ്ഞത് നീ കേള്ക്കണം.
ഗോലോകേ ചാപി വൈകുണ്ഠേ ബ്രഹ്മലോകേ ച സാംപ്രതമ് । യാ ച ദൃഷ്ടാ കാലഗതിസ്താമേവ കഥയാമി തേ
ഗോളോകത്തും വൈകുണ്ഠത്തും ഇപ്പോഴത്തെ ബ്രഹ്മലോകത്തും കാണുന്ന കാലഗതി എന്താണോ, അതാണ് ഞാന് നിന്നോട് പറയുന്നത്.
നൃണാം പിതൄണാം ദേവാനാം ബ്രഹ്മലോകാദികസ്യ ച । ബഹിര്ലോകസ്യ ബ്രഹ്മാണ്ഡാത്പാതാലാനാം ച നിശ്ചിതമ്
മനുഷ്യര്ക്കും പിതൃപുരുഷന്മാര്ക്കും ദേവന്മാര്ക്കും ബ്രഹ്മലോകാദികള്ക്കും പുറംലോകങ്ങള്ക്കും ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിനും പാതാളങ്ങള്ക്കും ഉള്ള കാലഗതി ഇതാണ്.
ദുരത്യയാം കാലഗതിം യേനോപായേന പണ്ഡിതാഃ । നിസ്തരന്തി ബുധശ്രേഷ്ഠ കഥയാമി നിശാമയ
ദുര്ജ്ജയമായ കാലഗതി പണ്ഡിതന്മാര് എങ്ങനെ കടക്കുന്നു എന്നത്, ജ്ഞാനികളില് ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞാന് പറയാം — നീ ശ്രദ്ധിക്കണം.
ഭജന്തി ജഗതാം നാഥം കാലകാലം ജഗദ്ഗുരുമ് । നിര്ഗുണം ച നിരീഹം ച പരമാത്മാനമീശ്വരമ്
അവര് ലോകങ്ങളുടെ നാഥനായ, കാലത്തിനും കാലമായ, ലോകഗുരുവായ, ഗുണരഹിതനും ആഗ്രഹരഹിതനും പരമാത്മാവും ഈശ്വരനുമായവനെ ഭജിക്കുന്നു.
സദ്യഃ പതതി ദേഹോഽയം വിനാ യേന സദാത്മനാ । തം നിഷേവ്യ കാലഗതിം തരത്യേവ ഹി കേവലമ്
ശാശ്വതാത്മാവില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നവരുടെ ശരീരം ഉടൻ തന്നെ വീഴുന്നു. ആ ശാശ്വതാത്മാവിനെ സേവിച്ചാൽ മാത്രം, മനുഷ്യൻ കാലത്തിന്റെ ഒഴുക്കു കടന്ന് രക്ഷപ്പെടും.
ആയുര്ഹരതി സര്വേഷാം പ്രാണിനാം രവിരേവ ച । ശ്രീഹരേഃ ശുദ്ധഭക്താനാം സതാം പുണ്യവതാം വിനാ
സൂര്യൻ മാത്രമാണ് എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും ആയുസ്സ് കുറയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ ശ്രീഹരിയുടെ ശുദ്ധഭക്തന്മാരെയും സന്മാർഗ്ഗികളെയും പുണ്യവാന്മാരെയും ഇത് ബാധിക്കില്ല.
വിധേര്മാനസികാന്പുത്രാംശ്ചതുരഃ പശ്യ പുത്രക । സനകാദീന്ഭാഗവതാന്യേഷാം ച സുസ്ഥിരം വമഃ
കുഞ്ഞേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച സനകാദികൾ എന്ന നാലു പുത്രന്മാരെ നോക്കൂ. ഭഗവാനെ ഭക്തിപൂർവ്വം സേവിക്കുന്ന ഇവരുടെ വംശം ഉറപ്പുള്ളതാണു.
രുദ്രാദ്യാന്വയസാ നിത്യാഞ്ജ്ഞാതിനാം ച ഗുരോര്ഗുരൂന് । ബാലാനനുപനീതാംശ്ച പഞ്ചവര്ഷശിശൂന്യഥാ
രുദ്രന്മാരും അവരുടെ കുടുംബത്തിലെ ഗുരുക്കന്മാരും, ഇനിയും ഉപനയനം ചെയ്യാത്ത അഞ്ച് വയസ്സുള്ള കുട്ടികൾ പോലെയുള്ളവരും, ഈ വംശത്തിൽ ശാശ്വതരായവരാണ്.
അമ്യന്തരേ മഹാസ്ഫീതാന്സസ്മിതാംശ്ച ദിഗമ്ബരാന് । ശ്രീകൃഷ്ണധ്യാനപൂതാശ്ച തീര്ഥപൂതാംശ്ച വൈഷ്ണവാന്
അവരിൽ ചിലർ മഹാസമ്പന്നരും, ചിലർ സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിയോടെ ഇരിക്കുന്നവരും, വസ്ത്രധാരണമില്ലാത്തവരും, ശ്രീകൃഷ്ണധ്യാനത്തിൽ ശുദ്ധരായവരും, തീർത്ഥസ്നാനത്തിൽ വിശുദ്ധരായ വൈഷ്ണവന്മാരുമുണ്ട്.
വേദവേദാങ്ഗശാസ്ത്രാണാം ചിന്താഹീനാന്പ്രഫുല്ലിതാന് । ഭക്ത്യാ ദിവാനിശം ശശ്വദ്ധരിഭാവേന തത്പരാന്
വേദങ്ങളും അതിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും കുറിച്ച് ചിന്തയില്ലാതെ സന്തോഷത്തോടെ, ഭക്തിയോടെ പകൽ-രാത്രി എന്നും ഹരിയിൽ മനസ്സു നിക്ഷേപിച്ചവരാണ് അവർ.
ബാഹ്യപൂജാവിഹീനാംശ്ച പൂതാന്മാനസികാംസ്തഥാ । മൃത്യുഞ്ജയാന്മഹാഭാഗാന്കാലവ്യാലജിതസ്തഥാ
ബാഹ്യപൂജ ഇല്ലാതെയും മനസ്സിൽ ശുദ്ധരായവരും, മഹാഭാഗ്യശാലികളായ മരണത്തെ ജയിച്ചവരും, കാലസർപ്പത്തെ കീഴടക്കിയവരുമാണ് അവർ.
സനകം ച സനന്ദം ച തൃതീയം ച സനാതനമ് । പരം സനത്കുമാരം ച യേ സ്മരന്തി ച സര്വശഃ
സനകനെ, സനന്ദനെ, മൂന്നാമനായ സനാതനനെ, പരമൻ സനത്കുമാരനെയും എല്ലായ്പ്പോഴും ഓർക്കുന്നവരാണെങ്കിൽ,
തീര്ഥസ്നാനഫലം ലബ്ധ്വാ മുച്യതേ കൃതപാതകാത് । ഹരിഭക്തിര്ഭവേത്തേഷാം ഹരിദാസ്യം ലഭന്തി ച
അവർക്ക് തീർത്ഥസ്നാനഫലം ലഭിക്കും, ചെയ്ത പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും, ഹരിയിൽ ഭക്തി ഉണരും, ഹരിയുടെ ദാസ്യവും ലഭിക്കും.
മൃകണ്ഡുബാലകം പശ്യ കര്മണാ ച ദ്വിജോത്തമമ് । ദശവര്ഷായുഷം തീവ്രം ജ്വലന്തം ബ്രഹ്മതേജസാ
മൃകണ്ടു മകനായ ബാലനെ നോക്കൂ, തന്റെ കർമ്മത്താൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്വിജനെ, പത്ത് വയസ്സുള്ളവനായി ബ്രഹ്മതേജസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവനായി.