കലാവതീ വൃഷ്ഭാനഃ കൌതുകാത് കന്യയാ സഹ । ജീവന്മുക്തശ്ച ഗോലോകം ഗമിഷ്യതി ന സംശയഃ
കലാവതിയും വൃഷഭാനുവും അവരുടെ മകളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴേ തന്നെ ഗോലോകം പ്രാപിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ധന്യാ ച സീത്യാ സാര്ധം വൈകുണ്ഠം ച ഗമിഷ്യതി । മേനകാ യോഗിനീ സിദ്ധാ പാര്വത്യാശ്ച വരേണ ച
ധന്യയും സീതയുമൊപ്പം വൈകുണ്ഠം പ്രാപിക്കും; യോഗിനിയായ മേനകയും പാർവതിയുടെ വരം മൂലം അതിലേക്ക് പോകും.
കല്പാന്തേ വിഷ്ണുലോകേ ച ലക്ഷ്മീവന്മോദതേ ചിരമ് । വിനാ വിപത്ത്യാ മഹിമാ കേഷാം കുത്ര ഭവിഷ്യതി
കല്പാവസാനത്തിൽ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ ലക്ഷ്മി ദീർഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കും; കഷ്ടം കൂടാതെ ആര്ക്കും മഹത്വം എവിടെ ലഭിക്കും?
കര്മണാ ച ഗതേ ദുഃഖേ പ്രഭവേദ്ദുര്ലഭം സുഖമ് । പുരാ പിതണാം കന്യാശ്ച സ്വര്മഭോഗവിലാസികാഃ
കർമ്മഫലമായി ദു:ഖം അവസാനിച്ചാൽ അപൂർവമായ സന്തോഷം ലഭിക്കും; മുമ്പ് പിതാക്കന്മാരുടെ പുത്രിമാർ സ്വർഗ്ഗസുഖങ്ങളിൽ ആസ്വദിച്ചിരുന്നു.
ലക്ഷ്മീസമാ വരേണാപി വിപ്രസ്യ വിഷ്ണുദര്ശനാത് । കര്മക്ഷയം ചാപ്യസ്മാകം ബഭൂവ വിഷ്ണുദര്ശനാത്
വരത്താൽ പോലും ലക്ഷ്മിയെ തുല്യരാകാൻ കഴിയില്ല; എന്നാൽ വിഷ്ണുവിനെ ദർശിച്ചതിനാൽ ബ്രാഹ്മണന്റെ കർമ്മം നശിച്ചു, ഞങ്ങളുടേയും കർമ്മം വിഷ്ണുദർശനത്താൽ അവസാനിച്ചു.
പുണ്യേ തേന തീവ്രേണ കുമാരസ്യാപി ദര്ശനമ് । ശ്രുതം തത്ര കുമാരാസ്യാജ്ജ്ഞാനം പരമദുര്ലഭമ്
ആ വലിയ പുണ്യഫലത്തിൽ നാം കുമാരനെയും ദർശിച്ചു; അവിടെ കുമാരനിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും അപൂർവമായ പരമജ്ഞാനം കേട്ടു.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാദീനാം സിദ്ധാനാം ജഗതാമപി । ഈശ്വരഃ പരമാത്മാ ച ശ്രീകൃഷ്ണഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ നിര്ഗുണശ്ച നിരീഹശ്ച പരഃ സ്വേച്ഛാമയോ വരഃ
ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും ശിവനും മറ്റു സിദ്ധന്മാർക്കും ലോകങ്ങൾക്കും ഈശ്വരനും പരമാത്മാവും ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്; പ്രകൃതിയെ അതിക്രമിച്ചവൻ, ഗുണരഹിതൻ, ആഗ്രഹമില്ലാത്തവൻ, പരമൻ, സ്വച്ഛാനുസൃതമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ.
തുലസ്യുവാച സര്വപ്രാണിഷു ദേവാശ്ച തിഷ്ഠന്ത്യേവ പൃഥക്പൃഥക് । പ്രാണോ വിഷ്ണുശ്ച വിഷയീ മനോ ബ്രഹ്മാ ച ചേതനാ
തുളസി പറഞ്ഞു: എല്ലാ ജീവികളിലും ദേവന്മാർ വേർതിരിഞ്ഞ് വസിക്കുന്നു; പ്രാണൻ വിഷ്ണുവാണ്, മനസ്സ് ബ്രഹ്മാവാണ്, ബോധം അവരുടേതാണ്.
പ്രകൃതിര്ബുദ്ധിരൂപാ ച സര്വശക്ത്യധിദേവതാ । ജ്ഞാനസ്വരൂപഃ ശംഭുശ്ച സ്വയം ധര്മശ്ച പൂരുഷഃ
പ്രകൃതി ബുദ്ധിയുടെ സ്വഭാവമുള്ളതും എല്ലാ ശക്തികളുടെ അധിപതിയായ ദേവതയും ആണു. ശിവൻ ജ്ഞാനത്തിന്റെ സ്വരൂപവും, ധർമ്മം പുരുഷന്റെ രൂപവും ആണു.
നിര്ഗുണഃ പരമാത്മാ ച തദ്ബ്രഹ്മ പ്രകൃതേഃ പരമ് । സ ഏവ കൃഷ്ണഃ സാക്ഷീ ച കര്മണാം ജീവിനാമപി
ഗുണങ്ങളില്ലാത്ത പരമാത്മാവ് പ്രകൃതിയെക്കാൾ ഉന്നതമായ ബ്രഹ്മം ആണു. അതേ കൃഷ്ണൻ തന്നെ ജീവികളുടെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികൾക്കും സാക്ഷിയാണ്.
ഭോക്താ ച സുഖദുഃഖാനാം ജീവസ്തത്പ്രതിബിമ്ബകഃ । ചക്ഷുഷോശ്ചന്ദ്രസൂര്യൌ ച ജിഹ്വായാം ച സരസ്വതീ
സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ അനുഭവം ആൾക്കാർക്ക് നൽകുന്നവനും ആത്മാവ് അവന്റെ പ്രതിഫലനവുമാണ്. കണ്ണുകളിൽ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും, നാവിൽ സരസ്വതിയും വസിക്കുന്നു.
വസുംധരാ ത്വചി സദാ ബാഹ്വോസ്തേ ലോകപാലകാഃ । ആത്മനശ്ചാപി തേ സര്പേ പരിചാരകരൂപിണഃ
ത്വചിൽ ഭൂമി എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു. കൈകളിലും ഭുജങ്ങളിലും ലോകപാലകർ ഉണ്ട്. ആത്മാവിന്റെ അടുത്ത് സർപ്പങ്ങൾ സേവകരായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ആത്മന്യേവ പ്രിയാസ്തേ ച സര്വേ ഗച്ഛന്തി ജീവിനഃ । യഥാ സംസദി സംസാരേ നരദേഹ(വ) മിവാനുഗാഃ
നിനക്ക് പ്രിയമായ എല്ലാ ജീവികളും നിന്റെ ആത്മാവിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്. ലോകത്തിൽ മനുഷ്യശരീരത്തെ അനുഗമിക്കുന്നവരെപ്പോലെ അവരും കൂടെയുണ്ടാകും.
തസ്മാത്സര്വാത്മനാഽഽത്മാനം ഭജന്തി സംതതം സദാ । സന്തശ്ച പരയാ ഭക്ത്യാ ധ്യായന്തേ യോഗിനോ മുദാ
അതിനാൽ, ജ്ഞാനികൾ എല്ലായ്പ്പോഴും മുഴുവൻ മനസ്സോടെ ആത്മാവിനെ ആരാധിക്കുന്നു. യോഗികൾ പരമഭക്തിയോടെ സന്തോഷത്തോടെ ധ്യാനിക്കുന്നു.
കര്മിണാം കര്മണാം സാക്ഷീ കുതഃ കര്മ ച ഗോപനമ് । അന്തര്യാമീ ച കൃഷ്ണശ്ച പ്രചാരം കുരുതേ മുദാ
കർമ്മം ചെയ്യുന്നവരുടെ പ്രവൃത്തികൾക്ക് കൃഷ്ണൻ സാക്ഷിയാണ്. പ്രവൃത്തികൾ മറയ്ക്കാൻ എങ്ങിനെയാണ് കഴിയുക? അന്ത്യര്യാമിയായ കൃഷ്ണൻ സന്തോഷത്തോടെ അവയുടെ ഗതിയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
കാലികോവാച നരാ ബാലാശ്ച വൃദ്ധാശ്ച യുവാനസ്ത്രിവിധാസ്തഥാ । ദേവാദയശ്ച ചേ സിദ്ധാഃ സര്വേ ജാനന്തി തം പരമ്
കാളി പറഞ്ഞു: പുരുഷന്മാർ, കുട്ടികൾ, വയോധികർ, യുവാക്കൾ—ഈ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളും, ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും എല്ലാം ആ പരമനാഥനെ അറിയുന്നു.
ഉദ്ധവ ഉവാച സാംപ്രതം മൂര്ച്ഛിതാം രാധാം യുക്തോ ബോധയിതും ബുധഃ । അത്ര യുക്തിഃ പ്രധാനാ ത്വം താം പ്രബോധയ ചോദ്ധവ
ഉദ്ധവൻ പറഞ്ഞു: ഇപ്പോൾ, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട രാധയെ ഉണർത്താൻ ജ്ഞാനി ശ്രമിക്കുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായുള്ളത് നീ തന്നെയാണു; അതിനാൽ, അവളെ ഉണർത്തുക.
ചേതനം കുരു കല്യാണി ജഗന്മാതര്നിബോധ മാമ് । ഉദ്ഭവം കൃഷ്ണഭക്തസ്യ കിംകരസ്യാപി കിംകരമ്
ശുഭമായവളേ, ലോകമാതാവേ, അവളെ ബോധം വരുത്തൂ. എന്നെ കേൾക്കൂ; ഞാൻ കൃഷ്ണഭക്തന്റെ ദാസനും, അവന്റെ ദാസന്റെ ദാസനും ആകുന്നു.
പ്രസാദം കുരു മാതര്മാം യാസ്യാമി മഥുരാം പുനഃ । ന സ്വതന്ത്രഃ പരാധീനോ യോഷാ ദാരുമയീ യഥാ
മാതാവേ, എന്നോട് കൃപ കാണിക്കൂ; ഞാൻ വീണ്ടും മഥുരയിലേക്ക് പോകും. സ്വതന്ത്രനല്ലാത്തവൻ മറ്റൊരാളുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ആയാൽ, മരക്കൊച്ചുപാവയെപ്പോലെയാണ്.
യഥാ വൃഷോ വശീഭൂതോ വൃഷവാഹസ്യ സംതതമ് । തഥാ മാതര്ജഗത്സര്വം ജഗന്നാഥസ്യ നിശ്ചിതമ്
എങ്ങനെ ഒരു കാളയെ കാളയോടിക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും നിയന്ത്രിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ, മാതാവേ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ജഗന്നാഥന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്.
അഥ പഞ്ചനവതിതമോഽധ്യായഃ നാരായണ ഉവാച ഉദ്ധവസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ചേതനം പ്രാപ്യ രാധികാ । സാ ചോവാച സമുത്ഥായ രത്നസിംഹാസനേ വരേ
അപ്പോൾ, അൻപത്തിയൊന്നാം അധ്യായം. നാരായണൻ പറഞ്ഞു: ഉദ്ധവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാധിക ബോധം വീണ്ടെടുത്തു. അവൾ ഉയർന്ന് രത്നസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് സംസാരിച്ചു.
ഉവാച മധുരം ദേവീ ഹൃദയേന വിദൂയതാ । ഗോപീഭിഃ സപ്തഭിര്ഭകത്യാ സേവിതാ ശ്വേതചാമരൈഃ
ഹൃദയം വേദനയോടെ ആയിരുന്നെങ്കിലും, ദേവി മധുരമായി സംസാരിച്ചു. ഏഴ് ഗോപികൾ വെള്ള ചാമരങ്ങൾ കൊണ്ട് സേവനം ചെയ്തു.
രാധികോവാച മഥുരാം ഗച്ഛവത്സ ത്വം മാംച (ന) വിസ്മര സംവദാ । അതോഽപ്യധര്മോ നാസ്ത്യേവ ഭവതോ ഭവസാഗരേ
രാധിക പറഞ്ഞു: പ്രിയനേ, നീ മഥുരയിലേക്ക് പോകൂ, എന്നെ മറക്കരുത്—വാർത്ത അറിയിക്കൂ. ഈ ഭവസാഗരത്തിൽ നിന്നെക്കാൾ വലിയ അധർമ്മം ഇല്ല.
മദീയം വചനം സര്വം ഗത്വാ കഥയ സാംപ്രതമ് । ശ്രീകൃഷ്ണം പരമാനന്ദം ശീഘ്രമാനയ മത്പ്രഭുമ്
എന്റെ എല്ലാ വാക്കുകളും ഇപ്പോൾ തന്നെ പോയി ശ്രീകൃഷ്ണനോട് പറയൂ. പരമാനന്ദനായ എന്റെ പ്രഭുവിനെ വേഗം എന്റെ അടുത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരൂ.
യോഷിജ്ജന്മനി യോഷിത്സു സംപ്രാപ്യ താദൃശം പതിമ് । ഭേദോ ബഭൂവ കസ്യാ വാ മദന്യാ കാഽപി ദുഃഖിനീ
സ്ത്രീജന്മത്തിൽ സ്ത്രീകളിൽ ഇങ്ങനെയൊരു ഭർത്താവിനെ ലഭിച്ചിട്ടും, എനിക്ക് പോലൊരു വേർപാടും ദുഃഖവും മറ്റാര്ക്കും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടോ?
കിം ദദാസി പ്രബോധം മേ നാസ്തി മേ ബോധനോചിതമ് । നിഷ്ഫലോ ദേഹിനാം ദേഹോ വിനാഽഽത്മാനം സഹോദ്ധവ
എനിക്ക് ഉപദേശം നൽകുന്നതെന്തിന്? എനിക്ക് ബോധം വരേണ്ടതല്ല. ആത്മാവില്ലാതെ ശരീരം നിർർത്ഥകമാണ്, ഉദ്ധവാ.
സംപ്രീത്യാ സഹ സൌഭാഗ്യം ഗൌരവം നിത്യനൂതനമ് । അതീവ ദുര്ലഭം പ്രേമ രഹസ്യം നവസംഗമമ്
സ്നേഹപൂർവ്വം സന്തോഷത്തോടെ കൂടിയുള്ള ഐശ്വര്യവും ബഹുമാനവും എന്നും പുതുമയോടെ നിലനിൽക്കുന്നു. അതീവ ദുർലഭമായ പ്രേമവും അതിന്റെ രഹസ്യവും പുതുമയുള്ള സംഗമത്തിന്റെ ആനന്ദവും അതിലുണ്ട്.
സ്മരാമി മനസാ ശശ്വന്നാന്യോ മനസി വര്തതേ । രാത്രൌ നിദ്രാം പരിത്യജ്യ സ്മരണം ശോകവര്ധനമ്
എന്റെ മനസ്സിൽ ഞാൻ അവനെ എപ്പോഴും ഓർക്കുന്നു; മറ്റാരും എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഇല്ല. രാത്രിയിൽ ഉറക്കം ഉപേക്ഷിച്ച് ഓർമ്മ മാത്രം എന്റെ ദുഃഖം കൂട്ടുന്നു.
മാമുദ്ധര ധ്രുവം വത്സ നിമഗ്നാം ശോകസാഗരേ । ജീവാഭവപ്രദാനേന തീര്ഥേ സ്നാനഫലം നൃണാമ്
കുഞ്ഞേ, ഞാൻ ദുഃഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നവളാണ്; എന്നെ ഉയർത്തിക്കൊടുക്കൂ. ജീവൻ നൽകുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യർക്കു തീർത്ഥസ്നാനഫലം ലഭിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
പ്രബോധിതും ന ശക്നോമി ദുര്നിവാരം ച മാനസമ് । ചിന്തയേ ചരണാമ്ഭോജം കൃഷ്ണസ്യ പരമാത്മനഃ
എനിക്ക് സ്വയം ഉണരാൻ കഴിയുന്നില്ല, മനസ്സും നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല; ഞാൻ കൃഷ്ണന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കുന്നു.