ശ്രീഖണ്ഡകാനനം രമ്യം സ്വച്ഛം ചന്ദ്രസരോവരമ് । വിസ്പന്ദകം സുരവനം നന്ദനം പുഷ്പഭദ്രകമ്
സുന്ദരമായ ചന്ദനവനവും, സുതാര്യമായ ചന്ദ്രസരസ്സും, ഉല്ലാസമുള്ള ദൈവവനവും, നന്ദനവനവും, പുഷ്പഭദ്രകവും—
ഭദ്രകം ഹരിണാം സാര്ധം ന യാസ്യാമി പുനഃ പുനഃ । ക്വ സാ രമ്യാ വികസിതാ മാധവേ മാധവീലതാ
ഭദ്രകവനത്തിൽ മൃഗങ്ങളോടൊപ്പം ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ആ മനോഹരമായ, പുഷ്പിതമായ മാധവീലതാ എവിടെയാണ് ഈ വസന്തത്തിൽ?
ക്വ ഗതാ മാധവീ രാത്രിഃ ക്വ മധുഃ ക്വാപി മാധവഃ । ഇസ്യേവമുക്ത്വാ സാ രാധാ ധ്യാത്വാ കൃഷ്ണപദാമ്ബുജമ്
മാധവീ രാത്രിയെന്നത് എവിടേക്ക് പോയി? മധു എവിടെയാണ്? മാധവൻ എവിടെയാണ്? ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രാധാ കൃഷ്ണന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ ധ്യാനിച്ചു.
അഥ ചതുര്നവതിതമോഽധ്യായഃ നാരായണ ഉവാച ഉദ്ധവോ വിസ്മയം പ്രാപ്യ ഭയം ച വിപുലം മുനേ । ചേതനം കാരയാമാസ താമുവാച മൃതാമിവ
നാരായണൻ പറഞ്ഞു: ഉദ്ദവൻ അത്ഭുതത്തിലും വലിയ ഭയത്തിലും ആകൃശ്യ, അവളുടെ മനസ്സിനെ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവന്നു, മരിച്ചവളെപ്പോലെ അവളോട് സംസാരിച്ചു.
തദ്ഭക്തിം സമഭിജ്ഞായ സ്വാത്മാനം ഭക്തസംഖ്യകമ് । തുച്ഛം മേനേ ജഗത്സര്വം ദൃഷ്ട്വാ ഭാഗ്യവതീം സതീമ്
അവളുടെ ഭക്തി മനസ്സിലാക്കി, താനുമവളുടെ ഭക്തന്മാരിൽ ഒരാളാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു, അവളെ അത്യന്തം ഭാഗ്യശാലിയും സത്യവതിയുമായി കണ്ടു, ലോകം മുഴുവൻ അവനു നിസ്സാരമായി തോന്നി.
ഉദ്ധവ ഉവാച ചേതനം കുരു കല്യാണി ജഗന്മാതര്നമോഽസ്തു തേ । ത്വമേദ പ്രാക്തനം സര്വം കൃഷ്ണം ദ്രക്ഷ്യസി സാംപ്രതമ്
ഉദ്ദവൻ പറഞ്ഞു: പ്രിയളേ, ലോകമാതാവേ, ഞാൻ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു; മനസ്സു തിരിച്ചുവരിക. മുമ്പുണ്ടായതൊക്കെയും കഴിഞ്ഞു; നീ ഉടൻ കൃഷ്ണനെ കാണും.
ത്വത്തോ വിശ്വം പവിത്രം ച ത്വത്പാദരജസാ മഹീ । സുപവിത്രം ത്വദ്വദനം പുണ്യവത്യശ്ച ഗോപികാഃ
നിന്റെ പാദധൂളിയാൽ ഭൂമി ശുദ്ധമാകുന്നു, നിന്നാൽ ലോകം വിശുദ്ധമാകുന്നു; നിന്റെ മുഖം അത്യന്തം വിശുദ്ധമാണ്, ഗോപികമാർക്കും നീയാൽ പുണ്യവതികളായിരിക്കുന്നു.
ലോകാസ്ത്വാമേവ ഗായന്തി സംഗീതൈര്മങ്ഗലസ്തവൈഃ । ത്വത്സുകീര്തിം ച ദേവാശ്ച സനകാദ്യാശ്ച സംതതമ്
ലോകങ്ങൾ നിന്നെ മംഗളഗാനങ്ങളാലും സ്തുതികളാലും പാടുന്നു; ദേവന്മാരും സനകാദിമുനിമാരും എന്നും നിന്റെ മഹത്വം പാടുന്നു.
കൃതപാപഹരാം പുണ്യാം തീര്ഥപൂജാം ച നിര്മലാമ് । ഹരിഭക്തിപ്രദാം ഭദ്രാം സര്വവിഘ്നദിനാശിനീമ്
നീ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നു, നീ പുണ്യവതിയാണ്, തീർത്ഥങ്ങൾക്കു സമമാണ്, ഹരിഭക്തി നൽകുന്നവളാണ്, ഭദ്രയും എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും നീക്കുന്നവളുമാണ്.
ത്വമേവ രാധാ ത്വം കൃഷ്ണസ്ത്വം പുമാന്പ്രകൃതിഃ പരാ । രാധാമാധവയോര്ഭേദോ ന പുരാണേ ശ്രുതൌ തഥാ
നീ രാധയാണു, നീ കൃഷ്ണനാണ്, നീ പരമപുരുഷനും പരാപ്രകൃതിയും ആണു; പുരാണങ്ങളിലും വേദങ്ങളിലും രാധയും മാധവനും തമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല.
രാധികാം മൂര്ച്ഛിതാം ദൃഷ്ട്വാ പശ്ചാത്കൃത്വാ തമുദ്വവമ് । ഉവാച മാധവീ ഗോപീ രാധായാഃ പുരതഃ സ്ഥിതാ
രാധികയെ അന്ധനായത് കണ്ടു, ആലോചിച്ച ശേഷം, മാധവീ ഗോപിക രാധയുടെ മുമ്പിൽ നിന്നു സംസാരിച്ചു.
മാധവ്യുവാച കിം വാ ചോരസ്യ കൃഷ്ണസ്യ രൂപം വാ വേഷമുത്തമമ് । കിം സുഖം വിഭവം കിം വാ ഗൌരവം ചാപ്യനുത്തമമ്
മാധവീ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണന്റെ മോഷണമാണോ അതോ അവന്റെ രൂപമാണോ, അതോ അതുല്യമായ വേഷമാണോ? അവന്റെ സന്തോഷം, സമ്പത്ത്, മഹത്വം—ഇവയിലേതാണ് അത്ഭുതം?
കിം വാ തദ്വീര്യമൈശ്വര്യം ശൌര്യ വാ ദുരതിക്രമമ് । കിം വാ സിദ്ധം പ്രസിദ്ധം വാ കിം വാ തുല്യം ഗുണോത്തമമ്
അവന്റെ ശക്തിയോ ഐശ്വര്യമോ അതവന്റെ ജയിക്കാനാകാത്ത വീര്യമോ? അവന്റെ പ്രശസ്തതയോ, സമാനതയില്ലാത്ത ഗുണങ്ങളോ—ഇവയിലേതാണ് അത്ഭുതം?
ഇതോ വാ കുത ആയാതഃ പുനരേവ കുതോ ഗതഃ । ബാലകോ ഗോപവേഷശ്ച നഹി രാജാത്മജഃ പുമാന്
അവൻ എവിടുനിന്നാണ് വന്നത്, പിന്നെ എവിടേക്ക് പോയി? അവൻ ഒരു ബാലൻ, ഗോപവേഷം ധരിച്ചവൻ, രാജകുമാരൻ അല്ല, പുരുഷൻ അല്ല.
ത്വം കിം സ്മരസി കല്യാണി ഗോപാലം നന്ദനന്ദനമ് । ആത്മാനം രക്ഷയത്നേന കഃ പ്രിയഃ സ്വാത്മനഃ പരഃ
നല്ലവളേ, നീ എന്തിനാണ് ആ ഗോപാലനെയും നന്ദനന്ദനനെയും ഓർക്കുന്നത്? നീ സ്വയം ശ്രദ്ധയോടെ സംരക്ഷിക്കണം; ഒരാള്ക്ക് തന്നെക്കാൾ പ്രിയൻ ആരാണ്?
ധിക്ത്വാം രാധേഽതിനിര്ലജ്ജാം തവൈവ ജീവനം വൃഥാ । ജഗതോ യുവതീനാം ച കരോഷി സുയശഃക്ഷയമ്
രാധേ, നീ അത്യന്തം ലജ്ജയില്ലാത്തവളാണ്; നിന്റെ ജീവിതം വെറുതെ പോയി; നീ ലോകത്തിലെ സ്ത്രീകൾക്ക് അപകീർത്തി വരുത്തുന്നു.
നാരീണാം ഗോപനം കാര്യ സുവ്യക്തേ സ്വയശഃക്ഷയമ് । യത്നേന ചക്ഷുഷോ വാഽര്ഹം സഖി സംചരണം കൃരു
സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വന്തം മാനം സൂക്ഷിക്കണം; തുറന്നുപറഞ്ഞാൽ സ്വന്തം കീര്ത്തി നശിക്കും. സഖി, കണ്ണുകൾ നിയന്ത്രിക്കാൻ പരിശ്രമിക്കണം.
അന്തരേ പതിഭാവം ച സംഗോപ്യ ഭാവനം കുരു । ന വൈ ജാതിശ്ച ശത്രൂണാം മിത്രാണാം ച സുരേശ്വരി
ഭർത്താവിനുള്ള സ്നേഹം ഉള്ളിൽ ഒളിപ്പിക്കണം; ഭാവങ്ങൾ മറച്ചു വയ്ക്കണം. ശത്രുക്കളിലും സുഹൃത്തുക്കളിലും ജന്മത്തിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല, ദേവതകളുടെ രാജ്ഞിയേ.
ശത്രുഃ കാര്യവശേനൈവ മിത്രം ച കര്മണാ ഭവേത് । സ്വകാര്യമുദ്ധരേത്പ്രാജ്ഞഃ കാര്യധ്വംസേന മൂര്ഖതാ
ശത്രു നിർബന്ധം കൊണ്ടു സുഹൃത്ത് ആകാം, സുഹൃത്ത് പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ഉണ്ടാകും. ബുദ്ധിമാനായവൻ തന്റെ കാര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ട് നയിക്കും; കാര്യങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നത് മൂഢതയുടെ ലക്ഷണം തന്നെയാണ്.
കഃ കസ്യ വല്ലഭോ രാധേ കഃ കസ്യാപ്രിയ ഏവ ച । കാര്യം ച സമയം ജ്ഞാത്വാ സന്തഃ കുര്വന്തി സംതതമ്
ആർക്കാണ് ആർ പ്രിയം, ആർക്ക് ആർ അപ്രിയം, രാധേ? സമയവും ആവശ്യവും മനസ്സിലാക്കി സദാചാരികൾ എല്ലായ്പ്പോഴും യുക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കും.
ശത്രുര്ധനാപഹാരീ ച പ്രാണഹര്താ തതഃ പരഃ । കടുവക്താ ദുഃഖദാതാ ശത്രൂണാം ലക്ഷണം ശ്രൃണു
സമ്പത്ത് കവർന്നെടുക്കുന്നവനും, ജീവൻ എടുത്തുപോകുന്നവനും, കഠിനമായി സംസാരിക്കുന്നവനും, ദുഃഖം നൽകുന്നവനും ശത്രുവിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. ഈ ശത്രുലക്ഷണങ്ങൾ കേൾക്കൂ.
സ്വകുലാത്ത്വാം ബഹിഷ്കൃത്യ വിസൃജ്യ ശോകസാഗരേ । ഗൃഹീത്വാ ചേതനം പ്രാണാന്നിഷ്ഠുരോ ദാരുണോ ഗതഃ
നിന്റെ കുടുംബത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി, ദു:ഖസമുദ്രത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ച്, അവൻ നിന്റെ മനസ്സും ജീവനും എടുത്തു ക്രൂരമായി വിട്ടുപോയി.
കിം കിം സ്മരസിമൂഢേ ഹി ത്യജ ശോകം സുദാരുണമ് । ആത്മാനം രക്ഷ യത്നേന കഃ പ്രിയഃ സ്വാത്മനഃ പരഃ
നീ എന്താണ് ഓർക്കുന്നത്, ഭ്രമിച്ചവളേ? ഈ ഭയങ്കരമായ ദു:ഖം ഉപേക്ഷിക്കൂ. ആത്മാവിനെ പരിശ്രമത്തോടെ സംരക്ഷിക്കൂ; സ്വയംക്കാൾ പ്രിയൻ ആരുണ്ട്?
പദ്മാവത്യുവാച ഭവതാ കഥിതം പൂര്ണം യമുനാജലസംനിധൌ । അരസസ്യ രതിര്ദൂരം നാരീണാം ന സുഖം പ്രിയേ
പദ്മാവതി പറഞ്ഞു: യമുനാനദിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നീ എല്ലാം വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു; രുചിയില്ലാത്തതിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് ആനന്ദം ദൂരമാണ്, പ്രിയനേ, സുഖം അവർക്കില്ല.
വിദ്യുജ്ജ്വാരാ ജലേ രേഖാ ഖലാനാം പ്രീതിരേവ ച । ന നീതിര്തീതിശാസ്ത്രേഷു സുവിശ്വാസഃ ഖലേഷു ച
ജലത്തിൽ മിന്നുന്ന മിന്നൽപോലെയും, ദുഷ്ടന്മാരുടെ സ്നേഹവും സ്ഥിരമല്ല; ദുഷ്ടന്മാരിലും ആചാരഗ്രന്ഥങ്ങളിലും വിശ്വാസം ഇല്ല.
യദാ ത്വം യമുനാകൂലേ മുഖം വീക്ഷ്യ ഹരേരഹോ । സസ്മിതം സകടാക്ഷം ച പുനഃ കൃത്വാഽസ്യ ഗോപനമ്
നീ യമുനയുടെ തീരത്ത് ഹരിയുടെ മുഖം കണ്ടപ്പോൾ—പുഞ്ചിരിയോടെ വശനോട്ടം നോക്കി—പിന്നീട് അതു മറച്ചു വെച്ചു.
പുനഃ പുനസ്ത്വം സംവീക്ഷ്യ ത്വയാ ത്യക്തം ച ചേതനമ് । ഗൃഹം ത്യക്ത്വാ ഗുരുഭയം സഖീനാം വചനം ശുഭമ്
പുനഃപുനഃ നീ നോക്കി, മനസ്സു വിട്ടു; വീട്ടും മുതിർന്നവരുടെ ഭയവും ഉപേക്ഷിച്ചു, സുഹൃത്തുക്കളുടെ നല്ല വാക്കുകളും അവഗണിച്ചു.
സംതതം ധ്യായസേ കൃഷ്ണം നാഽഽഹാരം ജീവനം തഥാ। ക്വ കൃഷ്ണോ മഥുരായാം ച ക്വാപി ത്വം കദലീവനേ
നീ എപ്പോഴും കൃഷ്ണനെ ധ്യാനിക്കുന്നു, ആഹാരവും ജീവനും അവഗണിക്കുന്നു; കൃഷ്ണൻ മഥുരയിൽ, നീ കദളിവനത്തിൽ—ഇവ രണ്ടും എവിടെയാണ്?
ത്വം യദി ത്യജസി പ്രാണാന്നാഽഽവിര്ഭവതി സോഽധുനാ । കാലേ ദ്രക്ഷ്യസി സ്വാത്മാനം യദി രക്ഷസി സുന്ദരി
നീ ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ഇപ്പൊഴവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെടില്ല; നീ സ്വയം സംരക്ഷിച്ചാൽ, കാലക്രമേണ നീ നിന്നെ തന്നെ കാണും, സുന്ദരിയേ.
ചന്ദ്രമുഖ്യുവാച പ്രാക്തനേന ശുഭം സര്വം സുഖം ച വിഭവശ്ചിരമ് । ദുഃഖം ശോകോ പ്രാക്തനേന വിപത്സംപച്ച സാംപ്രതമ്
ചന്ദ്രമുഖി പറഞ്ഞു: മുൻപത്തെ കർമ്മം കൊണ്ടാണ് എല്ലാ സുഖവും ഐശ്വര്യവും ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നത്; അതുപോലെ തന്നെ മുൻകാർമികത്വം കൊണ്ടാണ് ഇപ്പോൾ ദു:ഖവും ദുരിതവും ഉണ്ടാകുന്നത്.